શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

નિવાસિતઃ પ્રિયાજુષ્ટે પર્યઙ્કે ભ્રાતરો યથા । મહિષ્યા વીજિતઃ શ્રાન્તો બાલવ્યજનહસ્તયા

પ્રિય મિત્રએ ભાઈઓ જેવી લાગણીથી, મને પ્રેમથી પથારી પર બેસાડ્યો, અને મહારાણી પોતે બાળકના પંખાથી થાકેલા મને પંખો વાળી.

શુશ્રૂષયા પરમયા પાદસંવાહનાદિભિઃ । પૂજિતો દેવદેવેન વિપ્રદેવેન દેવવત્

પગ દબાવવાની જેવી શ્રેષ્ઠ સેવા દ્વારા, દેવોના દેવ અને બ્રાહ્મણોના દેવે મને દેવ સમાન સન્માન આપ્યો.

સ્વર્ગાપવર્ગયોઃ પુંસાં રસાયાં ભુવિ સમ્પદામ્ । સર્વાસામપિ સિદ્ધીનાં મૂલં તચ્ચરણાર્ચનમ્

આ લોકમાં કે પરલોકમાં, સર્વ સુખ, સંપત્તિ અને સર્વ સિદ્ધિઓનું મૂળ એ છે કે, એમના ચરણોની ભક્તિ કરવામાં આવે.

અધનોઽયં ધનં પ્રાપ્ય માદ્યાત્ ઉચ્ચૈઃ ન માં સ્મરેત્ । ઇતિ કારુણિકો નૂનં ધનં મેઽભૂરિ નાદદાત્

જો આ ગરીબને ધન મળે તો કદાચ ઉન્મત્ત થઈને મને ભૂલી જાય; તેથી એમણે દયાથી મને ઘણું ધન આપ્યું નહીં.

ઇતિ તચ્ચિન્તયન્ અન્તઃ પ્રાપ્તો નિયગૃહાન્તિકમ્ । સૂર્યાનલેન્દુસઙ્કાશૈઃ વિમાનૈઃ સર્વતો વૃતમ્

આ રીતે મનમાં વિચારી, પોતાનાં નાનાં ઘર પાસે પહોંચ્યો, જે ચારેય બાજુથી સૂર્ય, અગ્નિ અને ચંદ્ર જેવી તેજસ્વી વિમાનોથી ઘેરાયેલું હતું.

વિચિત્રોપવનોદ્યાનૈઃ કૂજદ્દ્વિજકુલાકુલૈઃ । પ્રોત્ફુલ્લકમુદામ્ભોજ કહ્લારોત્પલવારિભિઃ

તે ઘર અદભુત બગીચાઓ અને ઉદ્યાનોથી શોભાયમાન હતું, જ્યાં પક્ષીઓની ટોળીઓ કૂજન કરતી, અને તળાવોમાં ખીલેલા કમળ, કુમુદ અને નિલોત્પલ હતા.

જુષ્ટં સ્વલઙ્કૃતૈઃ પુમ્ભિઃ સ્ત્રીભિશ્ચ હરિણાક્ષિભિઃ । કિમિદં કસ્ય વા સ્થાનં કથં તદિદમિત્યભૂત્

તે સ્થળ સુંદર રીતે શણગારેલા પુરુષો અને હરિણની આંખ જેવી આંખો ધરાવતી સ્ત્રીઓથી ભરેલું હતું; તેણે વિચાર્યું, 'આ શું છે? આ કોનું છે? આ કેવી રીતે થયું?'

એવં મીમાંસમાનં તં નરા નાર્યોઽમરપ્રભાઃ । પ્રત્યગૃહ્ણન્ મહાભાગં ગીતવાદ્યેન ભૂયસા

જ્યારે એ રીતે વિચારતો હતો, ત્યારે દેવતાની જેમ તેજસ્વી પુરુષો અને સ્ત્રીઓએ, ગીત અને વાદ્ય સાથે, એ મહાભાગ્યવાનનું હર્ષથી સ્વાગત કર્યું.

પતિમાગતમાકર્ણ્ય પત્ન્યુદ્ધર્ષાતિસમ્ભ્રમા । નિશ્ચક્રામ ગૃહાત્તૂર્ણં રૂપિણી શ્રીરિવાલયાત્

પતિ આવ્યા છે એ સાંભળતાં, તેની પત્ની આનંદ અને ઉત્સાહથી છલકાઈ, તરત જ ઘરમાંથી બહાર આવી, જાણે લક્ષ્મી પોતે પોતાના મકાનમાંથી નીકળી હોય.

પતિવ્રતા પતિં દૃષ્ટ્વા પ્રેમોત્કણ્ઠાશ્રુલોચના । મીલિતાક્ષ્યનમદ્ બુદ્ધ્યા મનસા પરિષસ્વજે

પતિવ્રતા પત્નીએ પતિને જોઈને પ્રેમથી આંખોમાં આંસુ આવી ગયા, આંખો મીંચી અને મનથી શ્રદ્ધાપૂર્વક પતિને હૃદયથી ભેટી.

પત્નીં વીક્ષ્ય વિસ્ફુરન્તીં દેવીં વૈમાનિકીમિવ । દાસીનાં નિષ્કકણ્ઠીનાં મધ્યે ભાન્તીં સ વિસ્મિતઃ

પતિએ આશ્ચર્યથી પોતાની પત્નીને જોયા, જે દાસીઓ વચ્ચે વિના હાર પહેર્યા પણ દેવીઓ જેવી તેજસ્વી લાગતી હતી.

પ્રીતઃ સ્વયં તયા યુક્તઃ પ્રવિષ્ટો નિજમન્દિરમ્ । મણિસ્તમ્ભશતોપેતં મહેન્દ્રભવનં યથા

પતિ પોતાની પત્ની સાથે ખુશ થઈને પોતાના મહેલમાં પ્રવેશ્યા, જે સોંથી વધુ મણકાવાળા સ્તંભોથી શોભતો હતો અને મહેન્દ્રના મહેલ જેવો લાગતો હતો.

પયઃફેનનિભાઃ શય્યા દાન્તા રુક્મપરિચ્છદાઃ । પર્યઙ્કા હેમદણ્ડાનિ ચામરવ્યજનાનિ ચ

ત્યાં દુધના ફેન જેવી સફેદ અને નરમ, સોનાના કિનારા વાળી પથારી, સોનાની કાંઠાવાળી ખાટલા અને ચામરાના પંખા હતા.

આસનાનિ ચ હૈમાનિ મૃદૂપસ્તરણાનિ ચ । મુક્તાદામવિલમ્બીનિ વિતાનાનિ દ્યુમન્તિ ચ

સોનાની આસન, નરમ ગાદલા, મોતીની માળાવાળા છાંયાં અને તેજસ્વી પડદા હતા.

સ્વચ્છસ્ફટિકકુડ્યેષુ મહામારકતેષુ ચ । રત્નદીપા ભ્રાજમાનાન્ લલના રત્નસંયુતાઃ

પારદર્શક સ્ફટિકની દીવાલો અને મોટા પાનાના પથ્થરો પર રત્નજડિત દીવો ઝગમગતો હતો અને રત્નોથી સજ્જ સ્ત્રીઓ પણ હાજર હતી.

વિલોક્ય બ્રાહ્મણસ્તત્ર સમૃદ્ધીઃ સર્વસમ્પદામ્ । તર્કયામાસ નિર્વ્યગ્રઃ સ્વસમૃદ્ધિમહૈતુકીમ્

બ્રાહ્મણે ત્યાં સર્વ પ્રકારની સમૃદ્ધિ જોઈને શાંત મનથી વિચાર્યું કે મારી પાસે આવી સંપત્તિ કઈ રીતે આવી.

( મિશ્ર ) નૂનં બતૈતન્મમ દુર્ભગસ્ય શશ્વદ્ દરિદ્રસ્ય સમૃદ્ધિહેતુઃ । મહાવિભૂતેરવલોકતોઽન્યો નૈવોપપદ્યેત યદૂત્તમસ્ય

નક્કી છે કે હું તો હંમેશા ગરીબ અને દુર્ભાગી, પણ મારી સમૃદ્ધિનું કારણ આ યદુકુલના શ્રેષ્ઠ મિત્ર સિવાય બીજું કંઈ હોઈ શકે નહીં.

નન્વબ્રુવાણો દિશતે સમક્ષં યાચિષ્ણવે ભૂર્યપિ ભૂરિભોજઃ । પર્જન્યવત્તત્ સ્વયમીક્ષમાણો દાશાર્હકાણામૃષભઃ સખા મે

ખરેખર, વિનંતી કર્યા વિના પણ દયાળુ રાજા માંગનારને ખૂબ આપે છે; વાદળ જેવો, પોતે જોઈને દયાળુ દાન કરે છે, એ દાશાર્હકુળના શ્રેષ્ઠ, મારા મિત્ર છે.

કિઞ્ચિત્કરોત્યુર્વપિ યત્ સ્વદત્તં સુહૃત્કૃતં ફલ્ગ્વપિ ભૂરિકારી । મયોપણીતં પૃથુકૈકમુષ્ટિં પ્રત્યગ્રહીત્ પ્રીતિયુતો મહાત્મા

એ મહાન દાતા હોવા છતાં, મિત્રતાથી જે થોડું પણ આપે છે એ પણ પ્રેમથી આપે છે; મેં જે થોડુંક પથ્થરવાળું ધાન આપ્યું, તે પણ આનંદથી સ્વીકાર્યું.

તસ્યૈવ મે સૌહૃદસખ્યમૈત્રી દાસ્યં પુનર્જન્મનિ જન્મનિ સ્યાત્ । મહાનુભાવેન ગુણાલયેન વિષજ્જતઃ તત્પુરુષપ્રસઙ્ગઃ

મને જન્મે જન્મે એના માટે મિત્રતા, સાથ અને સેવા મળે; એ ગુણોના ખજાનાં એવા મહાન આત્માની સંગતિથી મારું મન એમાં જ લાગી ગયું છે.

( ઇંદ્રવંશા ) ભક્તાય ચિત્રા ભગવાન્ હિ સમ્પદો રાજ્યં વિભૂતીર્ન સમર્થયત્યજઃ । અદીર્ઘબોધાય વિચક્ષણઃ સ્વયં પશ્યન્ નિપાતં ધનિનાં મદોદ્‌ભવમ્

ભક્તને ભગવાન અનેક પ્રકારની સંપત્તિ અને રાજ્ય આપે છે; પણ જેને સમજણ ઓછી હોય તેને એ આપતા નથી, કારણ કે પોતે ધનવાનોના અહંકાર અને પતનને જોઈ રહ્યા છે.

( અનુષ્ટુપ્ ) ઇત્થં વ્યવસિતો બુદ્ધ્યા ભક્તોઽતીવ જનાર્દને । વિષયાન્જાયયા ત્યક્ષ્યન્ બુભુજે નાતિલમ્પટઃ

આ રીતે મનમાં નક્કી કરીને, જનાર્દનના ભક્તે વિષયોમાં રહીને પણ લાલચ વિના આનંદ માણ્યો.

તસ્ય વૈ દેવદેવસ્ય હરેર્યજ્ઞપતેઃ પ્રભોઃ । બ્રાહ્મણાઃ પ્રભવો દૈવં ન તેભ્યો વિદ્યતે પરમ્

તે દેવોના દેવ, યજ્ઞના સ્વામી હરિ માટે બ્રાહ્મણો જ મૂળ છે; એમના કરતાં ઊંચું કશું નથી.

એવં સ વિપ્રો ભગવત્સુહૃત્તદા દૃષ્ટ્વા સ્વભૃત્યૈરજિતં પરાજિતમ્ । તદ્ધ્યાનવેગોદ્‌ગ્રથિતાત્મબન્ધનઃ તદ્ધામ લેભેઽચિરતઃ સતાં ગતિમ્

એવી રીતે ભગવાનના મિત્ર એવા બ્રાહ્મણે, પોતાના સેવકો દ્વારા અજિતને હરાવાતા જોઈને, ભગવાનના ધ્યાનમાં મન બાંધીને, ટૂંક સમયમાં ભગવાનના ધામને, સજ્જનોના માર્ગને પ્રાપ્ત કર્યું.

એતદ્ બ્રહ્મણ્યદેવસ્ય શ્રુત્વા બ્રહ્મણ્યતાં નરઃ । લબ્ધભાવો ભગવતિ કર્મબન્ધાદ્ વિમુચ્યતે

જે મનુષ્ય બ્રાહ્મણપ્રેમી ભગવાનની આ કથા સાંભળી અને ભગવાનમાં ભક્તિ પામે છે, તે કર્મના બંધનમાંથી મુક્ત થાય છે.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે ઉત્તરાર્ધે પૃથુકોપાખ્યાનં નામ એકશીતિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દસમા સ્કંધના ઉત્તરાર્ધમાં પૃથુક્રોધાક્યાન નામે એક્યાસીમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

કુરુક્ષેત્રે સૂર્યોપરાગપર્વણિ યદુભિઃ સહ કુરૂણાં નન્દાદિગોપાનાં ચ સમાગમઃ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) અથૈકદા દ્વારવત્યાં વસતો રામકૃષ્ણયોઃ । સૂર્યોપરાગઃ સુમહાનાસીત્કલ્પક્ષયે યથા

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: એક વખત દ્વારકામાં રામ અને કૃષ્ણ નિવાસ કરતા હતા ત્યારે, કલ્પના અંતે જેવો મહા સૂર્યગ્રહણ થયો.

તં જ્ઞાત્વા મનુજા રાજન્પુરસ્તાદેવ સર્વતઃ । સમન્તપઞ્ચકં ક્ષેત્રં યયુઃ શ્રેયોવિધિત્સયા

હે રાજા, લોકો એ જાણીને, સર્વ દિશાઓમાંથી શુભતા મેળવવાની ઈચ્છા રાખી, સમંતપંચકના ક્ષેત્રે પહોંચ્યા.

નિઃક્ષત્રિયાં મહીં કુર્વન્રામઃ શસ્ત્રભૃતાં વરઃ । નૃપાણાં રુધિરૌઘેણ યત્ર ચક્રે મહાહ્રદાન્

શસ્ત્રધારીમાં શ્રેષ્ઠ એવા રામે, રાજાઓના રક્તની ધારા વહાવી, ધરતીને ક્ષત્રિયવિહોણી બનાવી, ત્યાં વિશાળ તળાવો સર્જ્યા.