શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

અહો હે પુત્રકા યૂયં અસ્મદર્થેઽતિદુઃખિતાઃ । આત્મા વૈ પ્રાણિનાં પ્રેષ્ઠઃ તં અનાદૃત્ય મત્પરાઃ

હાય મારા પ્રિય બચ્ચાઓ, તમે મારા માટે ઘણું દુઃખ સહન કર્યું છે; પોતાનો લાભ છોડીને તમે મને સમર્પિત થયા છો.

એતદેવ હિ સચ્છિષ્યૈઃ કર્તવ્યં ગુરુનિષ્કૃતમ્ । યદ્‌ વૈ વિશુદ્ધભાવેન સર્વાર્થાત્માર્પણં ગુરૌ

સાચા શિષ્યોનું તો એ જ કર્તવ્ય છે કે તેઓ શુદ્ધ હૃદયથી પોતાના સર્વે પ્રયત્નો અને આત્મા ગુરુને અર્પણ કરે.

તુષ્ટોઽહં ભો દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ સત્યાઃ સન્તુ મનોરથાઃ । છન્દાંસ્યયાતયામાનિ ભવન્ત્વિહ પરત્ર ચ

હું ખુશ છું, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, તમારાં સર્વે સારા ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય અને અહીં તથા પરલોકમાં તમને વેદ તથા તેના અંગોનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય.

ઇત્થંવિધાન્યનેકાનિ વસતાં ગુરુવેશ્મસુ । ગુરોરનુગ્રહેણૈવ પુમાન્ પૂર્ણઃ પ્રશાન્તયે

આ રીતે ગુરુના આશીર્વાદથી જ ગુરુના ઘરમાં રહેતો મનુષ્ય અનેક અનુભવોથી પૂર્ણતા અને શાંતિ મેળવે છે.

શ્રીબ્રાહ્મણ ઉવાચ - કિમસ્માભિરનિર્વૃત્તં દેવદેવ જગદ્‌ગુરો । ભવતા સત્યકામેન યેષાં વાસો ગુરાવભૂત્

શ્રી બ્રાહ્મણે કહ્યું: હે દેવોના દેવ, જગતના ગુરુ, જ્યારે અમને તમારાં ઘરમાં રહેવાનો અવસર મળ્યો અને તમે સદા સત્યવચન છો, તો હવે અમારે શું અધૂરું રહ્યું?

યસ્ય ચ્છન્દોમયં બ્રહ્મ દેહ આવપનં વિભો । શ્રેયસાં તસ્ય ગુરુષુ વાસોઽત્યન્તવિડમ્બનમ્

જેનું શરીર વેદના સ્વરૂપે બનેલું છે, એવા મહાન માટે ગુરુના ઘરમાં વસવું સર્વે કલ્યાણોમાં શ્રેષ્ઠ છે.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે ઉત્તરાર્ધે શ્રીદામચરિતે અશીતિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના ઉત્તરાર્ધમાં શ્રીદામાની કથા નામે અશીતમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) સ ઇત્થં દ્વિજમુખ્યેન સહ સઙ્કથયન્ હરિઃ । સર્વભૂતમનોઽભિજ્ઞઃ સ્મયમાન ઉવાચ તમ્

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: આ રીતે હરિ સર્વે જીવના મનને જાણનારા, મુખ્ય બ્રાહ્મણ સાથે વાતચીત કરતા, સ્મિત કરીને તેને બોલ્યા.

બ્રહ્મણ્યો બ્રાહ્મણં કૃષ્ણો ભગવાન્ પ્રહસન્ પ્રિયમ્ । પ્રેમ્ણા નિરીક્ષણેનૈવ પ્રેક્ષન્ ખલુ સતાં ગતિઃ

શ્રીકૃષ્ણ, જે બ્રાહ્મણપ્રેમી છે, તેમણે પ્રેમભરી નજરે બ્રાહ્મણને જોયા અને હળવી હાસ્ય સાથે કહ્યું—એવી નજર તો સજ્જનોનું પરમ લક્ષ્ય છે.

શ્રીભગવાનુવાચ - કિમુપાયનમાનીતં બ્રહ્મન્મે ભવતા ગૃહાત્ । અણ્વપ્યુપાહૃતં ભક્તૈઃ પ્રેમ્ણા ભુર્યેવ મે ભવેત્ । ભૂર્યપ્યભક્તોપહૃતં ન મે તોષાય કલ્પતે

શ્રીભગવાન બોલ્યા: હે બ્રાહ્મણ, તમે તમારા ઘરેથી મારા માટે શું ભેટ લાવ્યા છો? ભક્તિપૂર્વક લાવેલી નાનકડી ભેટ પણ મને બહુ પ્રિય છે; પણ ભક્તિ વિના લાવેલી મોટી ભેટ પણ મને ખુશ કરી શકતી નથી.

પત્રં પુષ્પં ફલં તોયં યો મે ભક્ત્યા પ્રયચ્છતિ । તદહં ભક્ત્યુપહૃતં અશ્નામિ પ્રયતાત્મનઃ

જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક પાન, ફૂલ, ફળ કે પાણી પણ આપે છે, શુદ્ધ હૃદયથી અપાયેલું તે હું સ્વીકારું છું.

ઇત્યુક્તોઽપિ દ્વિજસ્તસ્મૈ વ્રીડિતઃ પતયે શ્રિયઃ । પૃથુકપ્રસૃતિં રાજન્ ન પ્રાયચ્છદવાઙ્મુખઃ

આવું કહેવા છતાં, બ્રાહ્મણ શ્રીના પતિ સમક્ષ સંકોચથી, પોતાના હાથમાં રહેલી ફૂલકાપરી લાવેલી લાપસી અર્પણ કરી શક્યા નહીં અને શરમાઈને ચૂપ રહી ગયા.

સર્વભૂતાત્મદૃક્ સાક્ષાત્ તસ્યાગમનકારણમ્ । વિજ્ઞાયાચિન્તયન્નાયં શ્રીકામો માભજત્પુરા

જે સર્વે જીવમાં આત્માને સ્પષ્ટ રીતે જુએ છે, એ ભગવાને તેના આવવાનું કારણ જાણી લીધું અને વિચાર્યું: 'આ માણસે પહેલાં ધન માટે મારી પૂજા કરી નહોતી.'

પત્ન્યાઃ પતિવ્રતાયાસ્તુ સખા પ્રિયચિકીર્ષયા । પ્રાપ્તો મામસ્ય દાસ્યામિ સમ્પદોઽમર્ત્યદુર્લભાઃ

પણ હવે પોતાની પતિવ્રતા પત્ની અને મિત્રતાના ભાવથી એ મારા પાસે આવ્યો છે; હું તેને એવી સંપત્તિ આપીસ, જે મનુષ્યોને દુર્લભ છે.

ઇત્થં વિચિન્ત્ય વસનાત્ ચીરબદ્ધાન્ દ્વિજન્મનઃ । સ્વયં જહાર કિમિદં ઇતિ પૃથુકતણ્ડુલાન્

આ રીતે વિચારી, બ્રાહ્મણના ઘરમાંથી કપડામાં બાંધેલી ચોળવેલી ચોખા સ્વયં ઉઠાવી, મનમાં વિચાર્યું, 'આ શું હશે?'

નન્વેતદુપનીતં મે પરમપ્રીણનં સખે । તર્પયન્ત્યઙ્ગ માં વિશ્વં એતે પૃથુકતણ્ડુલાઃ

મિત્ર, આ મને અપાયેલું ભેટ ખરેખર મને સર્વોચ્ચ સંતોષ આપે છે; આ ચોળવેલા ચોખા, પ્રિય, મને અને આખા જગતને તૃપ્ત કરે છે.

ઇતિ મુષ્ટિં સકૃજ્જગ્ધ્વા દ્વિતીયાં જગ્ધુમાદદે । તાવચ્છ્રીર્જગૃહે હસ્તં તત્પરા પરમેષ્ઠિનઃ

આ રીતે એક મુઠ્ઠી ખાધા પછી, બીજા ખાવા માટે ઉઠાવ્યા, ત્યારે શ્રીમહાલક્ષ્મીએ, જે પરમેશ્વર પ્રત્યે સંપૂર્ણ ભક્તિ ધરાવે છે, એમના હાથ પકડી લીધા.

એતાવતાલં વિશ્વાત્મન્ સર્વસમ્પત્સમૃદ્ધયે । અસ્મિન્લોકે અથવામુષ્મિન્ પુંસસ્ત્વત્તોષકારણમ્

હે જગતના આત્મા, તારી પ્રસન્નતા માટે, આટલું જ પુરતું છે, ભલે આ લોકમાં હોય કે પરલોકમાં, સર્વ સંપત્તિની સમૃદ્ધિ માટે.

બ્રાહ્મણસ્તાં તુ રજનીં ઉષિત્વાચ્યુતમન્દિરે । ભુક્ત્વા પીત્વા સુખં મેને આત્માનં સ્વર્ગતં યથા

બ્રાહ્મણે એ રાત અચ્યૂતના મંદિરમાં વિતાવી, ખાધું-પીધું અને આનંદ અનુભવ્યો, પોતાને જાણે સ્વર્ગમાં હોય તેમ માન્યો.

શ્વોભૂતે વિશ્વભાવેન સ્વસુખેનાભિવન્દિતઃ । જગામ સ્વાલયં તાત પથ્યનુવ્રજ્ય નન્દિતઃ

સવાર થતાં, સર્વેના પ્રેમ અને પોતાના આનંદથી સન્માનિત થઈ, પથ પર સાથ મળતાં, આનંદપૂર્વક પોતાના ઘેર પરત ફર્યો.

સ ચાલબ્ધ્વા ધનં કૃષ્ણાન્ ન તુ યાચિતવાન્ સ્વયમ્ । સ્વગૃહાન્ વ્રીડિતોઽગચ્છન્ મહદ્દર્શનનિર્વૃતઃ

કૃષ્ણ પાસેથી ધન મળ્યું નહીં, અને પોતે પણ કદી માગ્યું નહીં; ઘેર પાછો ફર્યો, થોડો સંકોચ અનુભવતો, પણ મહાન દર્શનથી તૃપ્ત.

અહો બ્રહ્મણ્યદેવસ્ય દૃષ્ટા બ્રહ્મણ્યતા મયા । યદ્ દરિદ્રતમો લક્ષ્મીં આશ્લિષ્ટો બિભ્રતોરસિ

અરે, મેં બ્રાહ્મણપ્રિય ભગવાનની સાચી બ્રાહ્મણપ્રિતિ જોઈ, કારણ કે હું તો અતિ ગરીબ છતાં, લક્ષ્મી એમના વક્ષ પર લાદાઈ રહી.

ક્વાહં દરિદ્રઃ પાપીયાન્ ક્વ કૃષ્ણઃ શ્રીનિકેતનઃ । બ્રહ્મબન્ધુરિતિ સ્માહં બાહુભ્યાં પરિરમ્ભિતઃ

હું ક્યાં, ગરીબ અને પાપી, અને કૃષ્ણ ક્યાં, શ્રીનો નિવાસ; માત્ર નામનો બ્રાહ્મણ કહીને પણ, એમના બાહુઓમાં આવકારાયો.

નિવાસિતઃ પ્રિયાજુષ્ટે પર્યઙ્કે ભ્રાતરો યથા । મહિષ્યા વીજિતઃ શ્રાન્તો બાલવ્યજનહસ્તયા

પ્રિય મિત્રએ ભાઈઓ જેવી લાગણીથી, મને પ્રેમથી પથારી પર બેસાડ્યો, અને મહારાણી પોતે બાળકના પંખાથી થાકેલા મને પંખો વાળી.

શુશ્રૂષયા પરમયા પાદસંવાહનાદિભિઃ । પૂજિતો દેવદેવેન વિપ્રદેવેન દેવવત્

પગ દબાવવાની જેવી શ્રેષ્ઠ સેવા દ્વારા, દેવોના દેવ અને બ્રાહ્મણોના દેવે મને દેવ સમાન સન્માન આપ્યો.

સ્વર્ગાપવર્ગયોઃ પુંસાં રસાયાં ભુવિ સમ્પદામ્ । સર્વાસામપિ સિદ્ધીનાં મૂલં તચ્ચરણાર્ચનમ્

આ લોકમાં કે પરલોકમાં, સર્વ સુખ, સંપત્તિ અને સર્વ સિદ્ધિઓનું મૂળ એ છે કે, એમના ચરણોની ભક્તિ કરવામાં આવે.

અધનોઽયં ધનં પ્રાપ્ય માદ્યાત્ ઉચ્ચૈઃ ન માં સ્મરેત્ । ઇતિ કારુણિકો નૂનં ધનં મેઽભૂરિ નાદદાત્

જો આ ગરીબને ધન મળે તો કદાચ ઉન્મત્ત થઈને મને ભૂલી જાય; તેથી એમણે દયાથી મને ઘણું ધન આપ્યું નહીં.

ઇતિ તચ્ચિન્તયન્ અન્તઃ પ્રાપ્તો નિયગૃહાન્તિકમ્ । સૂર્યાનલેન્દુસઙ્કાશૈઃ વિમાનૈઃ સર્વતો વૃતમ્

આ રીતે મનમાં વિચારી, પોતાનાં નાનાં ઘર પાસે પહોંચ્યો, જે ચારેય બાજુથી સૂર્ય, અગ્નિ અને ચંદ્ર જેવી તેજસ્વી વિમાનોથી ઘેરાયેલું હતું.

વિચિત્રોપવનોદ્યાનૈઃ કૂજદ્દ્વિજકુલાકુલૈઃ । પ્રોત્ફુલ્લકમુદામ્ભોજ કહ્લારોત્પલવારિભિઃ

તે ઘર અદભુત બગીચાઓ અને ઉદ્યાનોથી શોભાયમાન હતું, જ્યાં પક્ષીઓની ટોળીઓ કૂજન કરતી, અને તળાવોમાં ખીલેલા કમળ, કુમુદ અને નિલોત્પલ હતા.