શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કેચિત્ કુર્વન્તિ કર્માણિ કામૈરહતચેતસઃ । ત્યજન્તઃ પ્રકૃતીર્દૈવીઃ યથાહં લોકસઙ્‌ગ્રહમ્

કેટલાંક લોકો કામના વડે મોહિત થઈને પોતાના સ્વભાવને છોડીને કર્મ કરે છે, જેમ હું પણ લોકકલ્યાણ માટે કર્મ કરું છું.

કચ્ચિદ્‌ ગુરુકુલે વાસં બ્રહ્મન્ સ્મરસિ નૌ યતઃ । દ્‌વિજો વિજ્ઞાય વિજ્ઞેયં તમસઃ પારમશ્નુતે

બ્રાહ્મણ, શું તને યાદ છે કે આપણે ગુરુના ઘરે સાથે રહેતા હતા? બ્રાહ્મણ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરીને અજ્ઞાનના અંધકારને પાર કરી જાય છે.

સ વૈ સત્કર્મણાં સાક્ષાદ્ દ્વિજાતેરિહ સમ્ભવઃ । આદ્યોઽઙ્‌ગ યત્રાશ્રમિણાં યથાહં જ્ઞાનદો ગુરુઃ

એ જ સાચા કર્મ કરનારાઓના મૂળ છે, જે અહીં બ્રાહ્મણમાંથી જન્મે છે અને આશ્રમમાં શ્રેષ્ઠ છે, જેમ હું જ્ઞાન આપનાર અને ગુરુ છું.

નન્વર્થકોવિદા બ્રહ્મન્ વર્ણાશ્રમવતામિહ । યે મયા ગુરુણા વાચા તરન્ત્યઞ્જો ભવાર્ણવમ્

બ્રાહ્મણ, જે લોકો અર્થને સારી રીતે જાણે છે અને વર્ણાશ્રમનું પાલન કરે છે, તેઓ મારા ગુરુરૂપે આપેલા ઉપદેશથી સહેલાઈથી સંસારસાગર પાર કરે છે.

નાહમિજ્યાપ્રજાતિભ્યાં તપસોપશમેન વા । તુષ્યેયં સર્વભૂતાત્મા ગુરુશુશ્રૂષયા યથા

હું, સર્વ જીવોમાં રહેલો આત્મા, પૂજા, સંતાન, તપ કે દમથી એટલો પ્રસન્ન થતો નથી, જેટલો ગુરુની સેવાથી થાઉં છું.

અપિ નઃ સ્મર્યતે બ્રહ્મન્ વૃત્તં નિવસતાં ગુરૌ । ગુરુદારૈશ્ચોદિતાનાં ઇન્ધનાનયને ક્વચિત્

બ્રાહ્મણ, શું તને યાદ છે કે આપણે ગુરુના ઘરે રહેતા ત્યારે ગુરુપત્નીઓના કહેવા પર ક્યારેક લાકડું લેવા જતાં હતાં?

પ્રવિષ્ટાનાં મહારણ્યં અપર્તૌ સુમહદ્ દ્વિજ । વાતવર્ષં અભૂત્તીવ્રં નિષ્ઠુરાઃ સ્તનયિત્નવઃ

જ્યારે અમે એ વિશાળ જંગલમાં પ્રવેશ્યા, ત્યારે અચાનક જ ભારે પવન અને કરકસર વાદળ સાથે તીવ્ર વાવાઝોડું આવ્યું.

સૂર્યશ્ચાસ્તં ગતસ્તાવત્ તમસા ચાવૃતા દિશઃ । નિમ્નં કૂલં જલમયં ન પ્રાજ્ઞાયત કિઞ્ચન

એ સમયે સૂર્ય અસ્ત થઈ ગયો હતો અને ચારેય બાજુ અંધકાર છવાઈ ગયો હતો; નીચાણે આવેલું નદીકાંઠું પાણીથી ભરાઈ ગયું હતું, એટલે કંઈ જ દેખાતું નહોતું.

( વંશસ્થા ) વયં ભૃશમ્તત્ર મહાનિલામ્બુભિઃ નિહન્યમાના મહુરમ્બુસમ્પ્લવે । દિશોઽવિદન્તોઽથ પરસ્પરં વને ગૃહીતહસ્તાઃ પરિબભ્રિમાતુરાઃ

અમે ત્યાં જંગલમાં જોરદાર પવન અને વરસાદથી વારંવાર પીડાતા, પાણીના પ્રવાહમાં ભટકાતા, દિશા સમજાતી નહોતી અને એકબીજાને જોઈ શકતા નહોતા, તો હાથમાં હાથ પકડીને, ગભરાઈને ફરતા રહ્યા.

( અનુષ્ટુપ્ ) એતદ્‌ વિદિત્વા ઉદિતે રવૌ સાન્દીપનિર્ગુરુઃ । અન્વેષમાણો નઃ શિષ્યાન્ આચાર્યોઽપશ્યદાતુરાન્

પછી સવાર પડતાં જ, અમારા ગુરુ સાન્દીપનિએ અમને શોધવા નીકળ્યા અને અમને દુઃખી હાલતમાં જોયા.

અહો હે પુત્રકા યૂયં અસ્મદર્થેઽતિદુઃખિતાઃ । આત્મા વૈ પ્રાણિનાં પ્રેષ્ઠઃ તં અનાદૃત્ય મત્પરાઃ

હાય મારા પ્રિય બચ્ચાઓ, તમે મારા માટે ઘણું દુઃખ સહન કર્યું છે; પોતાનો લાભ છોડીને તમે મને સમર્પિત થયા છો.

એતદેવ હિ સચ્છિષ્યૈઃ કર્તવ્યં ગુરુનિષ્કૃતમ્ । યદ્‌ વૈ વિશુદ્ધભાવેન સર્વાર્થાત્માર્પણં ગુરૌ

સાચા શિષ્યોનું તો એ જ કર્તવ્ય છે કે તેઓ શુદ્ધ હૃદયથી પોતાના સર્વે પ્રયત્નો અને આત્મા ગુરુને અર્પણ કરે.

તુષ્ટોઽહં ભો દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ સત્યાઃ સન્તુ મનોરથાઃ । છન્દાંસ્યયાતયામાનિ ભવન્ત્વિહ પરત્ર ચ

હું ખુશ છું, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, તમારાં સર્વે સારા ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય અને અહીં તથા પરલોકમાં તમને વેદ તથા તેના અંગોનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય.

ઇત્થંવિધાન્યનેકાનિ વસતાં ગુરુવેશ્મસુ । ગુરોરનુગ્રહેણૈવ પુમાન્ પૂર્ણઃ પ્રશાન્તયે

આ રીતે ગુરુના આશીર્વાદથી જ ગુરુના ઘરમાં રહેતો મનુષ્ય અનેક અનુભવોથી પૂર્ણતા અને શાંતિ મેળવે છે.

શ્રીબ્રાહ્મણ ઉવાચ - કિમસ્માભિરનિર્વૃત્તં દેવદેવ જગદ્‌ગુરો । ભવતા સત્યકામેન યેષાં વાસો ગુરાવભૂત્

શ્રી બ્રાહ્મણે કહ્યું: હે દેવોના દેવ, જગતના ગુરુ, જ્યારે અમને તમારાં ઘરમાં રહેવાનો અવસર મળ્યો અને તમે સદા સત્યવચન છો, તો હવે અમારે શું અધૂરું રહ્યું?

યસ્ય ચ્છન્દોમયં બ્રહ્મ દેહ આવપનં વિભો । શ્રેયસાં તસ્ય ગુરુષુ વાસોઽત્યન્તવિડમ્બનમ્

જેનું શરીર વેદના સ્વરૂપે બનેલું છે, એવા મહાન માટે ગુરુના ઘરમાં વસવું સર્વે કલ્યાણોમાં શ્રેષ્ઠ છે.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે ઉત્તરાર્ધે શ્રીદામચરિતે અશીતિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના ઉત્તરાર્ધમાં શ્રીદામાની કથા નામે અશીતમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) સ ઇત્થં દ્વિજમુખ્યેન સહ સઙ્કથયન્ હરિઃ । સર્વભૂતમનોઽભિજ્ઞઃ સ્મયમાન ઉવાચ તમ્

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: આ રીતે હરિ સર્વે જીવના મનને જાણનારા, મુખ્ય બ્રાહ્મણ સાથે વાતચીત કરતા, સ્મિત કરીને તેને બોલ્યા.

બ્રહ્મણ્યો બ્રાહ્મણં કૃષ્ણો ભગવાન્ પ્રહસન્ પ્રિયમ્ । પ્રેમ્ણા નિરીક્ષણેનૈવ પ્રેક્ષન્ ખલુ સતાં ગતિઃ

શ્રીકૃષ્ણ, જે બ્રાહ્મણપ્રેમી છે, તેમણે પ્રેમભરી નજરે બ્રાહ્મણને જોયા અને હળવી હાસ્ય સાથે કહ્યું—એવી નજર તો સજ્જનોનું પરમ લક્ષ્ય છે.

શ્રીભગવાનુવાચ - કિમુપાયનમાનીતં બ્રહ્મન્મે ભવતા ગૃહાત્ । અણ્વપ્યુપાહૃતં ભક્તૈઃ પ્રેમ્ણા ભુર્યેવ મે ભવેત્ । ભૂર્યપ્યભક્તોપહૃતં ન મે તોષાય કલ્પતે

શ્રીભગવાન બોલ્યા: હે બ્રાહ્મણ, તમે તમારા ઘરેથી મારા માટે શું ભેટ લાવ્યા છો? ભક્તિપૂર્વક લાવેલી નાનકડી ભેટ પણ મને બહુ પ્રિય છે; પણ ભક્તિ વિના લાવેલી મોટી ભેટ પણ મને ખુશ કરી શકતી નથી.

પત્રં પુષ્પં ફલં તોયં યો મે ભક્ત્યા પ્રયચ્છતિ । તદહં ભક્ત્યુપહૃતં અશ્નામિ પ્રયતાત્મનઃ

જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક પાન, ફૂલ, ફળ કે પાણી પણ આપે છે, શુદ્ધ હૃદયથી અપાયેલું તે હું સ્વીકારું છું.

ઇત્યુક્તોઽપિ દ્વિજસ્તસ્મૈ વ્રીડિતઃ પતયે શ્રિયઃ । પૃથુકપ્રસૃતિં રાજન્ ન પ્રાયચ્છદવાઙ્મુખઃ

આવું કહેવા છતાં, બ્રાહ્મણ શ્રીના પતિ સમક્ષ સંકોચથી, પોતાના હાથમાં રહેલી ફૂલકાપરી લાવેલી લાપસી અર્પણ કરી શક્યા નહીં અને શરમાઈને ચૂપ રહી ગયા.

સર્વભૂતાત્મદૃક્ સાક્ષાત્ તસ્યાગમનકારણમ્ । વિજ્ઞાયાચિન્તયન્નાયં શ્રીકામો માભજત્પુરા

જે સર્વે જીવમાં આત્માને સ્પષ્ટ રીતે જુએ છે, એ ભગવાને તેના આવવાનું કારણ જાણી લીધું અને વિચાર્યું: 'આ માણસે પહેલાં ધન માટે મારી પૂજા કરી નહોતી.'

પત્ન્યાઃ પતિવ્રતાયાસ્તુ સખા પ્રિયચિકીર્ષયા । પ્રાપ્તો મામસ્ય દાસ્યામિ સમ્પદોઽમર્ત્યદુર્લભાઃ

પણ હવે પોતાની પતિવ્રતા પત્ની અને મિત્રતાના ભાવથી એ મારા પાસે આવ્યો છે; હું તેને એવી સંપત્તિ આપીસ, જે મનુષ્યોને દુર્લભ છે.

ઇત્થં વિચિન્ત્ય વસનાત્ ચીરબદ્ધાન્ દ્વિજન્મનઃ । સ્વયં જહાર કિમિદં ઇતિ પૃથુકતણ્ડુલાન્

આ રીતે વિચારી, બ્રાહ્મણના ઘરમાંથી કપડામાં બાંધેલી ચોળવેલી ચોખા સ્વયં ઉઠાવી, મનમાં વિચાર્યું, 'આ શું હશે?'

નન્વેતદુપનીતં મે પરમપ્રીણનં સખે । તર્પયન્ત્યઙ્ગ માં વિશ્વં એતે પૃથુકતણ્ડુલાઃ

મિત્ર, આ મને અપાયેલું ભેટ ખરેખર મને સર્વોચ્ચ સંતોષ આપે છે; આ ચોળવેલા ચોખા, પ્રિય, મને અને આખા જગતને તૃપ્ત કરે છે.

ઇતિ મુષ્ટિં સકૃજ્જગ્ધ્વા દ્વિતીયાં જગ્ધુમાદદે । તાવચ્છ્રીર્જગૃહે હસ્તં તત્પરા પરમેષ્ઠિનઃ

આ રીતે એક મુઠ્ઠી ખાધા પછી, બીજા ખાવા માટે ઉઠાવ્યા, ત્યારે શ્રીમહાલક્ષ્મીએ, જે પરમેશ્વર પ્રત્યે સંપૂર્ણ ભક્તિ ધરાવે છે, એમના હાથ પકડી લીધા.

એતાવતાલં વિશ્વાત્મન્ સર્વસમ્પત્સમૃદ્ધયે । અસ્મિન્લોકે અથવામુષ્મિન્ પુંસસ્ત્વત્તોષકારણમ્

હે જગતના આત્મા, તારી પ્રસન્નતા માટે, આટલું જ પુરતું છે, ભલે આ લોકમાં હોય કે પરલોકમાં, સર્વ સંપત્તિની સમૃદ્ધિ માટે.

બ્રાહ્મણસ્તાં તુ રજનીં ઉષિત્વાચ્યુતમન્દિરે । ભુક્ત્વા પીત્વા સુખં મેને આત્માનં સ્વર્ગતં યથા

બ્રાહ્મણે એ રાત અચ્યૂતના મંદિરમાં વિતાવી, ખાધું-પીધું અને આનંદ અનુભવ્યો, પોતાને જાણે સ્વર્ગમાં હોય તેમ માન્યો.