શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

અથોપવેશ્ય પર્યઙ્કે સ્વયં સખ્યુઃ સમર્હણમ્ । ઉપહૃત્યાવનિજ્યાસ્ય પાદૌ પાદાવનેજનીઃ

પછી ભગવાને પોતાના મિત્રને પાંખે બેસાડ્યા, પોતે તેમનું યથાયોગ્ય સન્માન કર્યું, પાણી લાવીને પોતાના હાથથી તેમના પગ ધોઈને પાદ્ય આપ્યું.

અગ્રહીચ્છિરસા રાજન્ ભગવાન્ લોકપાવનઃ । વ્યલિમ્પદ્ દિવ્યગન્ધેન ચન્દનાગુરુકુઙ્કમૈઃ

રાજા, જગતને પવિત્ર કરનાર ભગવાને શ્રદ્ધાપૂર્વક પાણી માથે લીધું અને ચંદન, અગરૂ અને કુંકુમ જેવા સુગંધિત દ્રવ્યો વડે પોતાના મહેમાનને અંજણ કર્યું.

ધૂપૈઃ સુરભિભિર્મિત્રં પ્રદીપાવલિભિર્મુદા । અર્ચિત્વાઽઽવેદ્ય તામ્બૂલં ગાં ચ સ્વાગતમબ્રવીત્

સુગંધિત ધૂપ અને દીવડાની પંક્તિઓથી આનંદપૂર્વક મિત્રનું પૂજન કર્યું, પછી તેમને તાંબૂલ અર્પણ કર્યું અને ગાય આપી સ્વાગતના મીઠા શબ્દો કહ્યા.

કુચૈલં મલિનં ક્ષામં દ્‌વિજં ધમનિસંતતમ્ । દેવી પર્યચરત્ સાક્ષાત્ ચામરવ્યજનેન વૈ

ફાટેલા, મેલાં કપડાં પહેરેલા, દુર્બળ અને શિરામાં ભરેલા બ્રાહ્મણને દેવીએ જાતે જ ચામરાથી પંખો કરી સેવા આપી.

અન્તઃપુરજનો દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણેનામલકીર્તિના । વિસ્મિતોઽભૂદતિપ્રીત્યા અવધૂતં સભાજિતમ્

કૃષ્ણ ભગવાને જે અવધૂતનું એટલું સન્માન કર્યું તે જોઈ અંદરના મહેલની સ્ત્રીઓ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગઈ અને હૃદયપૂર્વક આનંદિત થઈ.

કિમનેન કૃતં પુણ્યં અવધૂતેન ભિક્ષુણા । શ્રિયા હીનેન લોકેઽસ્મિન્ ગર્હિતેનાધમેન ચ

આ અવધૂતે, જે ભિક્ષુક છે, ધનથી રહિત છે અને દુનિયામાં નિંદિત તથા નીચ ગણાય છે, તેણે કયું એવું પુણ્ય કર્યું હશે?

યોઽસૌ ત્રિલોકગુરુણા શ્રીનિવાસેન સમ્ભૃતઃ । પર્યઙ્કસ્થાં શ્રિયં હિત્વા પરિષ્વક્તોઽગ્રજો યથા

જેને ત્રણેય લોકના ગુરુ શ્રીનિવાસે એટલું સન્માન આપ્યું, તેને તો ભગવાને પાંખે બેઠેલી શ્રીલક્ષ્મીને છોડીને પણ મોટા ભાઈની જેમ ભેટી લીધા.

કથયાં ચક્રતુર્ગાથાઃ પૂર્વા ગુરુકુલે સતોઃ । આત્મનોર્લલિતા રાજન્ કરૌ ગૃહ્ય પરસ્પરમ્

પછી બંનેએ, રાજા, ગુરુના ઘરે સાથે વિતાવેલા સમયની મજાની વાતો હાથમાં હાથ રાખીને કહેવાનું શરૂ કર્યું.

શ્રીભગવાનુવાચ - અપિ બ્રહ્મન્ગુરુકુલાદ્‌ ભવતા લબ્ધદક્ષિણાત્ । સમાવૃત્તેન ધર્મજ્ઞ ભાર્યોઢા સદૃશી ન વા

શ્રીભગવાને કહ્યું: બ્રાહ્મણ, ગુરુના ઘરે શિક્ષા પૂર્ણ કરીને અને ગુરુદક્ષિણા આપી, પછી તું યોગ્ય પત્ની સાથે લગ્ન કર્યું કે નહીં, ધર્મને જાણનારા?

પ્રાયો ગૃહેષુ તે ચિત્તં અકામવિહિતં તથા । નૈવાતિપ્રીયસે વિદ્વન્ ધનેષુ વિદિતં હિ મે

મને ખબર છે, વિદ્વાન, કે તારો મન ઘરગથ્થુ જીવનમાં કે ધનમાં લાગેલો નથી; તું નિરાશક્તિથી વર્તે છે અને આવા વિષયોમાં તને આનંદ નથી.

કેચિત્ કુર્વન્તિ કર્માણિ કામૈરહતચેતસઃ । ત્યજન્તઃ પ્રકૃતીર્દૈવીઃ યથાહં લોકસઙ્‌ગ્રહમ્

કેટલાંક લોકો કામના વડે મોહિત થઈને પોતાના સ્વભાવને છોડીને કર્મ કરે છે, જેમ હું પણ લોકકલ્યાણ માટે કર્મ કરું છું.

કચ્ચિદ્‌ ગુરુકુલે વાસં બ્રહ્મન્ સ્મરસિ નૌ યતઃ । દ્‌વિજો વિજ્ઞાય વિજ્ઞેયં તમસઃ પારમશ્નુતે

બ્રાહ્મણ, શું તને યાદ છે કે આપણે ગુરુના ઘરે સાથે રહેતા હતા? બ્રાહ્મણ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરીને અજ્ઞાનના અંધકારને પાર કરી જાય છે.

સ વૈ સત્કર્મણાં સાક્ષાદ્ દ્વિજાતેરિહ સમ્ભવઃ । આદ્યોઽઙ્‌ગ યત્રાશ્રમિણાં યથાહં જ્ઞાનદો ગુરુઃ

એ જ સાચા કર્મ કરનારાઓના મૂળ છે, જે અહીં બ્રાહ્મણમાંથી જન્મે છે અને આશ્રમમાં શ્રેષ્ઠ છે, જેમ હું જ્ઞાન આપનાર અને ગુરુ છું.

નન્વર્થકોવિદા બ્રહ્મન્ વર્ણાશ્રમવતામિહ । યે મયા ગુરુણા વાચા તરન્ત્યઞ્જો ભવાર્ણવમ્

બ્રાહ્મણ, જે લોકો અર્થને સારી રીતે જાણે છે અને વર્ણાશ્રમનું પાલન કરે છે, તેઓ મારા ગુરુરૂપે આપેલા ઉપદેશથી સહેલાઈથી સંસારસાગર પાર કરે છે.

નાહમિજ્યાપ્રજાતિભ્યાં તપસોપશમેન વા । તુષ્યેયં સર્વભૂતાત્મા ગુરુશુશ્રૂષયા યથા

હું, સર્વ જીવોમાં રહેલો આત્મા, પૂજા, સંતાન, તપ કે દમથી એટલો પ્રસન્ન થતો નથી, જેટલો ગુરુની સેવાથી થાઉં છું.

અપિ નઃ સ્મર્યતે બ્રહ્મન્ વૃત્તં નિવસતાં ગુરૌ । ગુરુદારૈશ્ચોદિતાનાં ઇન્ધનાનયને ક્વચિત્

બ્રાહ્મણ, શું તને યાદ છે કે આપણે ગુરુના ઘરે રહેતા ત્યારે ગુરુપત્નીઓના કહેવા પર ક્યારેક લાકડું લેવા જતાં હતાં?

પ્રવિષ્ટાનાં મહારણ્યં અપર્તૌ સુમહદ્ દ્વિજ । વાતવર્ષં અભૂત્તીવ્રં નિષ્ઠુરાઃ સ્તનયિત્નવઃ

જ્યારે અમે એ વિશાળ જંગલમાં પ્રવેશ્યા, ત્યારે અચાનક જ ભારે પવન અને કરકસર વાદળ સાથે તીવ્ર વાવાઝોડું આવ્યું.

સૂર્યશ્ચાસ્તં ગતસ્તાવત્ તમસા ચાવૃતા દિશઃ । નિમ્નં કૂલં જલમયં ન પ્રાજ્ઞાયત કિઞ્ચન

એ સમયે સૂર્ય અસ્ત થઈ ગયો હતો અને ચારેય બાજુ અંધકાર છવાઈ ગયો હતો; નીચાણે આવેલું નદીકાંઠું પાણીથી ભરાઈ ગયું હતું, એટલે કંઈ જ દેખાતું નહોતું.

( વંશસ્થા ) વયં ભૃશમ્તત્ર મહાનિલામ્બુભિઃ નિહન્યમાના મહુરમ્બુસમ્પ્લવે । દિશોઽવિદન્તોઽથ પરસ્પરં વને ગૃહીતહસ્તાઃ પરિબભ્રિમાતુરાઃ

અમે ત્યાં જંગલમાં જોરદાર પવન અને વરસાદથી વારંવાર પીડાતા, પાણીના પ્રવાહમાં ભટકાતા, દિશા સમજાતી નહોતી અને એકબીજાને જોઈ શકતા નહોતા, તો હાથમાં હાથ પકડીને, ગભરાઈને ફરતા રહ્યા.

( અનુષ્ટુપ્ ) એતદ્‌ વિદિત્વા ઉદિતે રવૌ સાન્દીપનિર્ગુરુઃ । અન્વેષમાણો નઃ શિષ્યાન્ આચાર્યોઽપશ્યદાતુરાન્

પછી સવાર પડતાં જ, અમારા ગુરુ સાન્દીપનિએ અમને શોધવા નીકળ્યા અને અમને દુઃખી હાલતમાં જોયા.

અહો હે પુત્રકા યૂયં અસ્મદર્થેઽતિદુઃખિતાઃ । આત્મા વૈ પ્રાણિનાં પ્રેષ્ઠઃ તં અનાદૃત્ય મત્પરાઃ

હાય મારા પ્રિય બચ્ચાઓ, તમે મારા માટે ઘણું દુઃખ સહન કર્યું છે; પોતાનો લાભ છોડીને તમે મને સમર્પિત થયા છો.

એતદેવ હિ સચ્છિષ્યૈઃ કર્તવ્યં ગુરુનિષ્કૃતમ્ । યદ્‌ વૈ વિશુદ્ધભાવેન સર્વાર્થાત્માર્પણં ગુરૌ

સાચા શિષ્યોનું તો એ જ કર્તવ્ય છે કે તેઓ શુદ્ધ હૃદયથી પોતાના સર્વે પ્રયત્નો અને આત્મા ગુરુને અર્પણ કરે.

તુષ્ટોઽહં ભો દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ સત્યાઃ સન્તુ મનોરથાઃ । છન્દાંસ્યયાતયામાનિ ભવન્ત્વિહ પરત્ર ચ

હું ખુશ છું, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, તમારાં સર્વે સારા ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય અને અહીં તથા પરલોકમાં તમને વેદ તથા તેના અંગોનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય.

ઇત્થંવિધાન્યનેકાનિ વસતાં ગુરુવેશ્મસુ । ગુરોરનુગ્રહેણૈવ પુમાન્ પૂર્ણઃ પ્રશાન્તયે

આ રીતે ગુરુના આશીર્વાદથી જ ગુરુના ઘરમાં રહેતો મનુષ્ય અનેક અનુભવોથી પૂર્ણતા અને શાંતિ મેળવે છે.

શ્રીબ્રાહ્મણ ઉવાચ - કિમસ્માભિરનિર્વૃત્તં દેવદેવ જગદ્‌ગુરો । ભવતા સત્યકામેન યેષાં વાસો ગુરાવભૂત્

શ્રી બ્રાહ્મણે કહ્યું: હે દેવોના દેવ, જગતના ગુરુ, જ્યારે અમને તમારાં ઘરમાં રહેવાનો અવસર મળ્યો અને તમે સદા સત્યવચન છો, તો હવે અમારે શું અધૂરું રહ્યું?

યસ્ય ચ્છન્દોમયં બ્રહ્મ દેહ આવપનં વિભો । શ્રેયસાં તસ્ય ગુરુષુ વાસોઽત્યન્તવિડમ્બનમ્

જેનું શરીર વેદના સ્વરૂપે બનેલું છે, એવા મહાન માટે ગુરુના ઘરમાં વસવું સર્વે કલ્યાણોમાં શ્રેષ્ઠ છે.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે ઉત્તરાર્ધે શ્રીદામચરિતે અશીતિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના ઉત્તરાર્ધમાં શ્રીદામાની કથા નામે અશીતમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) સ ઇત્થં દ્વિજમુખ્યેન સહ સઙ્કથયન્ હરિઃ । સર્વભૂતમનોઽભિજ્ઞઃ સ્મયમાન ઉવાચ તમ્

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: આ રીતે હરિ સર્વે જીવના મનને જાણનારા, મુખ્ય બ્રાહ્મણ સાથે વાતચીત કરતા, સ્મિત કરીને તેને બોલ્યા.

બ્રહ્મણ્યો બ્રાહ્મણં કૃષ્ણો ભગવાન્ પ્રહસન્ પ્રિયમ્ । પ્રેમ્ણા નિરીક્ષણેનૈવ પ્રેક્ષન્ ખલુ સતાં ગતિઃ

શ્રીકૃષ્ણ, જે બ્રાહ્મણપ્રેમી છે, તેમણે પ્રેમભરી નજરે બ્રાહ્મણને જોયા અને હળવી હાસ્ય સાથે કહ્યું—એવી નજર તો સજ્જનોનું પરમ લક્ષ્ય છે.