શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

તતશ્ચ ભારતં વર્ષં પરીત્ય સુસમાહિતઃ। ચરિત્વા દ્વાદશમાસાંસ્તીર્થસ્નાયી વિશુધ્યસિ

પછી, ભારત દેશ છોડીને, એકાગ્ર ચિત્તથી, બાર મહિના સુધી તીર્થયાત્રા કરીને અને તીર્થોમાં સ્નાન કરીને, તું નિર્મળ બની જશે.

સુદામોપાખ્યાનમ્ – પત્નીપ્રેરણયા સુદામ્નો ભગવત્ સમીપે ગમનં; ભગવતા તસ્ય સત્કારશ્ચ - શ્રીરાજોવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) ભગવન્ યાનિ ચાન્યાનિ મુકુન્દસ્ય મહાત્મનઃ । વીર્યાણ્યનન્તવીર્યસ્ય શ્રોતુમિચ્છામિ હે પ્રભો

રાજાએ પૂછ્યું: હે પ્રભુ, મુકુન્દ ભગવાનના બીજા પણ જે મહાન પરાક્રમ છે, એ હું સાંભળવા ઇચ્છું છું. એમના પરાક્રમ તો અનંત છે, હે સ્વામી!

કો નુ શ્રુત્વાસકૃદ્ બ્રહ્મન્ ઉત્તમઃશ્લોકસત્કથાઃ । વિરમેત વિશેષજ્ઞો વિષણ્ણઃ કામમાર્ગણૈઃ

હે બ્રાહ્મણ, ભગવાનની પવિત્ર કથાઓ સાંભળીને, કોણ છે જે ફરી સાંભળવાનું છોડે? માત્ર એ જ, જે કામના તીક્ષ્ણ બાણોથી દુઃખી છે અને જે એમની મહિમા જાણતો નથી.

( મિશ્ર ) સા વાગ્ યયા તસ્ય ગુણાન્ ગૃણીતે કરૌ ચ તત્કર્મકરૌ મનશ્ચ । સ્મરેદ્‌ વસન્તં સ્થિરજઙ્‌ગમેષુ શ્રૃણોતિ તત્પુણ્યકથાઃ સ કર્ણઃ

એ જ વાણી સાચી છે, જે ભગવાનના ગુણોનું વર્ણન કરે છે; એ જ હાથ સાચા છે, જે એમના કામ કરે છે; એ જ મન સાચું છે, જે સર્વ જીવોમાં વસતા ભગવાનને સ્મરે છે; અને એ જ કાન સાચાં છે, જે એમની પવિત્ર કથાઓ સાંભળે છે.

શિરસ્તુ તસ્યોભયલિઙ્‌ગમાનં એત્તદેવ યત્પશ્યતિ તદ્ધિ ચક્ષુઃ । અઙ્‌ગાનિ વિષ્ણોરથ તજ્જનાનાં પાદોદકં યાનિ ભજન્તિ નિત્યમ્

એ જ માથું સાચું છે, જે બંને સ્વરૂપ ધરાવતા ભગવાનને નમસ્કાર કરે છે; એ જ આંખો સાચી છે, જે ભગવાનને જુએ છે; અને એ જ અંગો સાચાં છે, જે વિષ્ણુ અથવા એમના ભક્તોના પાદોદકને હંમેશા સેવા આપે છે.

સૂત ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) વિષ્ણુરાતેન સમ્પૃષ્ટો ભગવાન્ બાદરાયણિઃ । વાસુદેવે ભગવતિ નિમગ્નહૃદયોઽબ્રવીત્

સૂતે કહ્યું: વિષ્ણુરાતએ પૂછ્યા પછી, બાદરાયણપુત્ર ભગવાન, જેમનું હૃદય વાસુદેવમાં લીન હતું, એમણે વાત શરૂ કરી.

શ્રીશુક ઉવાચ - કૃષ્ણસ્યાસીત્ સખા કશ્ચિદ્ બ્રાહ્મણો બ્રહ્મવિત્તમઃ । વિરક્ત ઇન્દ્રિયાર્થેષુ પ્રશાન્તાત્મા જિતેન્દ્રિયઃ

શુકદેવજી બોલ્યા: કૃષ્ણના એક બ્રાહ્મણ મિત્ર હતા, જે વેદમાં પારંગત, ઇન્દ્રિયસુખથી વિમુખ, શાંત અને ઇન્દ્રિયજિત હતા.

યદૃચ્છયોપપન્નેન વર્તમાનો ગૃહાશ્રમી । તસ્ય ભાર્યા કુચૈલસ્ય ક્ષુત્ક્ષામા ચ તથાવિધા

એ બ્રાહ્મણ ગૃહસ્થાશ્રમમાં હતા અને જેમ મળ્યું તેમ જીવન ગુજારતા. એમની પત્ની પણ એમની જેમ જ, ભૂખથી દુર્બળ અને ફાટેલા કપડાંમાં હતી.

પતિવ્રતા પતિં પ્રાહ મ્લાયતા વદનેન સા । દરિદ્રં સીદમાના વૈ વેપમાનાભિગમ્ય ચ

એ પતિવ્રતા સ્ત્રીએ, મલિન ચહેરા સાથે, ગરીબ અને દુઃખી પતિ પાસે ધ્રુજીને ગઈ અને એમને કહ્યું.

નનુ બ્રહ્મન્ ભગવતઃ સખા સાક્ષાચ્છ્રિયઃ પતિઃ । બ્રહ્મણ્યશ્ચ શરણ્યશ્ચ ભગવાન્ સાત્વતર્ષભઃ

હે બ્રાહ્મણ, ભગવાન, જે શ્રીમહાલક્ષ્મીના પતિ છે, શું એ તમારા મિત્ર નથી? એ બ્રાહ્મણપ્રેમી, સર્વનો આશ્રય અને સાત્વત વંશના શ્રેષ્ઠ ભગવાન છે.

તમુપૈહિ મહાભાગ સાધૂનાં ચ પરાયણમ્ । દાસ્યતિ દ્રવિણં ભૂરિ સીદતે તે કુટુમ્બિને

હે ધન્ય, એ મહાન સંતોના આશ્રયદાતા ભગવાન પાસે જાઓ. તું જે ગૃહસ્થ છે અને મુશ્કેલીમાં છે, એને ભગવાન ચોક્કસ ઘણું ધન આપશે.

આસ્તેઽધુના દ્વારવત્યાં ભોજવૃષ્ણ્યન્ધકેશ્વરઃ । સ્મરતઃ પાદકમલં આત્માનમપિ યચ્છતિ । કિં ન્વર્થકામાન્ ભજતો નાત્યભીષ્ટાન્જગદ્‌ગુરુઃ

હમણાં ભગવાન દ્વારકામાં, ભોજ, વૃષ્ણિ અને અંધક વંશના સ્વામી તરીકે છે. જે એમના પદપદ્મનું સ્મરણ કરે છે, એને પોતાને પણ અર્પણ કરે છે. તો જગતના ગુરુ, જે ભક્તિ કરે છે, એને માંગ્યા-ન-માગ્યા ફળ કેમ ન આપે?

સ એવં ભાર્યયા વિપ્રો બહુશઃ પ્રાર્થિતો મૃદુ । અયં હિ પરમો લાભ ઉત્તમઃશ્લોકદર્શનમ્

પત્ની દ્વારા વારંવાર વિનંતી થતાં, એ બ્રાહ્મણે વિચાર્યું: 'સાચો લાભ તો એ છે કે, સર્વોત્તમ ભગવાનનું દર્શન થાય.'

ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય મનસા ગમનાય મતિં દધે । અપ્યસ્ત્યુપાયનં કિઞ્ચિદ્ ગૃહે કલ્યાણિ દીયતામ્

આ રીતે મનમાં વિચાર કરીને, એ જવાનો નિશ્ચય કર્યો. 'હે શુભે, ઘરમાં કંઈ ઉપાયન છે? કંઈક આપી શકાય તો આપ.'

યાચિત્વા ચતુરો મુષ્ટીન્ વિપ્રાન્ પૃથુકતણ્ડુલાન્ । ચૈલખણ્ડેન તાન્ બદ્ધ્વા ભર્ત્રે પ્રાદાદુપાયનમ્

એ સ્ત્રીએ ચાર મુઠ્ઠી પોહા બ્રાહ્મણો પાસેથી માગ્યા, કપડાના ટુકડામાં બાંધીને પતિને ઉપાયન તરીકે આપ્યા.

સ તાનાદાય વિપ્રાગ્ર્યઃ પ્રયયૌ દ્વારકાં કિલ । કૃષ્ણસન્દર્શનં મહ્યં કથં સ્યાદિતિ ચિન્તયન્

એ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે એ પોહા લઈને દ્વારકાના રસ્તે નીકળ્યા, અને વિચારી રહ્યા: 'કેમ કરીને કૃષ્ણનું દર્શન મળે?'

ત્રીણિ ગુલ્માન્યતીયાય તિસ્રઃ કક્ષાશ્ચ સદ્વિજઃ । વિપ્રોઽગમ્યાન્ધકવૃષ્ણીનાં ગૃહેષ્વચ્યુતધર્મિણામ્

એ સદ્બ્રાહ્મણે ત્રણ વાડ અને ત્રણ ઓટલા પાર કર્યા, અને અચ્યૂતના માર્ગે ચાલતા અંધક અને વૃષ્ણિ વંશના ઘરોમાં પ્રવેશ કર્યો.

ગૃહં દ્‌વ્યષ્ટસહસ્રાણાં મહિષીણાં હરેર્દ્વિજઃ । વિવેશૈકતમં શ્રીમદ્ બ્રહ્માનન્દં ગતો યથા

હરિની સોળ હજાર રાણીઓના મહેલો પૈકી, એ બ્રાહ્મણે એક મહેલમાં પ્રવેશ કર્યો અને જાણે બ્રહ્માનંદ પ્રાપ્ત કર્યો હોય એમ આનંદથી ભરાઈ ગયા.

તં વિલોક્યાચ્યુતો દૂરાત્ પ્રિયાપર્યઙ્કમાસ્થિતઃ । સહસોત્થાય ચાભ્યેત્ય દોર્ભ્યાં પર્યગ્રહીન્મુદા

દૂરથી તેમને જોઈને, અચ્યૂત પોતાના પ્રિયાની પાંખે બેઠા હતા, તરત જ ઊભા થયા, આગળ આવ્યા અને આનંદથી બંને હાથથી તેમને ભેટી લીધા.

સખ્યુઃ પ્રિયસ્ય વિપ્રર્ષેઃ અઙ્‌ગસઙ્‌ગાતિનિર્વૃતઃ । પ્રીતો વ્યમુઞ્ચદબ્બિન્દૂન્ નેત્રાભ્યાં પુષ્કરેક્ષણઃ

પ્રિય મિત્ર, બ્રાહ્મણમુખ્યના સ્પર્શથી આનંદિત થઈ, કમળની જેમ સુંદર આંખો ધરાવતા ભગવાને ખુશીથી આંખોમાંથી આંસુ વહાવ્યા.

અથોપવેશ્ય પર્યઙ્કે સ્વયં સખ્યુઃ સમર્હણમ્ । ઉપહૃત્યાવનિજ્યાસ્ય પાદૌ પાદાવનેજનીઃ

પછી ભગવાને પોતાના મિત્રને પાંખે બેસાડ્યા, પોતે તેમનું યથાયોગ્ય સન્માન કર્યું, પાણી લાવીને પોતાના હાથથી તેમના પગ ધોઈને પાદ્ય આપ્યું.

અગ્રહીચ્છિરસા રાજન્ ભગવાન્ લોકપાવનઃ । વ્યલિમ્પદ્ દિવ્યગન્ધેન ચન્દનાગુરુકુઙ્કમૈઃ

રાજા, જગતને પવિત્ર કરનાર ભગવાને શ્રદ્ધાપૂર્વક પાણી માથે લીધું અને ચંદન, અગરૂ અને કુંકુમ જેવા સુગંધિત દ્રવ્યો વડે પોતાના મહેમાનને અંજણ કર્યું.

ધૂપૈઃ સુરભિભિર્મિત્રં પ્રદીપાવલિભિર્મુદા । અર્ચિત્વાઽઽવેદ્ય તામ્બૂલં ગાં ચ સ્વાગતમબ્રવીત્

સુગંધિત ધૂપ અને દીવડાની પંક્તિઓથી આનંદપૂર્વક મિત્રનું પૂજન કર્યું, પછી તેમને તાંબૂલ અર્પણ કર્યું અને ગાય આપી સ્વાગતના મીઠા શબ્દો કહ્યા.

કુચૈલં મલિનં ક્ષામં દ્‌વિજં ધમનિસંતતમ્ । દેવી પર્યચરત્ સાક્ષાત્ ચામરવ્યજનેન વૈ

ફાટેલા, મેલાં કપડાં પહેરેલા, દુર્બળ અને શિરામાં ભરેલા બ્રાહ્મણને દેવીએ જાતે જ ચામરાથી પંખો કરી સેવા આપી.

અન્તઃપુરજનો દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણેનામલકીર્તિના । વિસ્મિતોઽભૂદતિપ્રીત્યા અવધૂતં સભાજિતમ્

કૃષ્ણ ભગવાને જે અવધૂતનું એટલું સન્માન કર્યું તે જોઈ અંદરના મહેલની સ્ત્રીઓ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગઈ અને હૃદયપૂર્વક આનંદિત થઈ.

કિમનેન કૃતં પુણ્યં અવધૂતેન ભિક્ષુણા । શ્રિયા હીનેન લોકેઽસ્મિન્ ગર્હિતેનાધમેન ચ

આ અવધૂતે, જે ભિક્ષુક છે, ધનથી રહિત છે અને દુનિયામાં નિંદિત તથા નીચ ગણાય છે, તેણે કયું એવું પુણ્ય કર્યું હશે?

યોઽસૌ ત્રિલોકગુરુણા શ્રીનિવાસેન સમ્ભૃતઃ । પર્યઙ્કસ્થાં શ્રિયં હિત્વા પરિષ્વક્તોઽગ્રજો યથા

જેને ત્રણેય લોકના ગુરુ શ્રીનિવાસે એટલું સન્માન આપ્યું, તેને તો ભગવાને પાંખે બેઠેલી શ્રીલક્ષ્મીને છોડીને પણ મોટા ભાઈની જેમ ભેટી લીધા.

કથયાં ચક્રતુર્ગાથાઃ પૂર્વા ગુરુકુલે સતોઃ । આત્મનોર્લલિતા રાજન્ કરૌ ગૃહ્ય પરસ્પરમ્

પછી બંનેએ, રાજા, ગુરુના ઘરે સાથે વિતાવેલા સમયની મજાની વાતો હાથમાં હાથ રાખીને કહેવાનું શરૂ કર્યું.

શ્રીભગવાનુવાચ - અપિ બ્રહ્મન્ગુરુકુલાદ્‌ ભવતા લબ્ધદક્ષિણાત્ । સમાવૃત્તેન ધર્મજ્ઞ ભાર્યોઢા સદૃશી ન વા

શ્રીભગવાને કહ્યું: બ્રાહ્મણ, ગુરુના ઘરે શિક્ષા પૂર્ણ કરીને અને ગુરુદક્ષિણા આપી, પછી તું યોગ્ય પત્ની સાથે લગ્ન કર્યું કે નહીં, ધર્મને જાણનારા?