શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

અપ્રત્યુત્થાયિનં સૂતમકૃતપ્રહ્વણાઞ્જલિમ્। અધ્યાસીનં ચ તાન્વિપ્રાંશ્ચુકોપોદ્વીક્ષ્ય માધવઃ

જ્યારે તેણે જોયું કે સૂત ઊભો થયો નહીં, ન તો હાથ જોડ્યા, અને એ જ રીતે બ્રાહ્મણો પણ બેઠા જ રહ્યા, ત્યારે માધવને ગુસ્સો આવ્યો.

યસ્માદસાવિમાન્વિપ્રાનધ્યાસ્તે પ્રતિલોમજઃ। ધર્મપાલાંસ્તથૈવાસ્માન્વધમર્હતિ દુર્મતિઃ

આ નીચ કુળનો માણસ બ્રાહ્મણો અને ધર્મના રક્ષકોની ઉપર બેઠો છે, અને અમારાથી પણ ઉપર બેઠો છે, તેથી આ દુષ્ટ બુદ્ધિએ મૃત્યુ પામવાનો હકદાર છે.

ઋષેર્ભગવતો ભૂત્વા શિષ્યોઽધીત્ય બહૂનિ ચ। સેતિહાસપુરાણાનિ ધર્મશાસ્ત્રાણિ સર્વશઃ

ભલે એ ભગવાન જેવા ઋષિના શિષ્ય બનીને અનેક ઇતિહાસ, પુરાણ અને બધા ધર્મશાસ્ત્રોનું ભણતર કર્યું હોય—

અદાન્તસ્યાવિનીતસ્ય વૃથા પણ્ડિતમાનિનઃ। ન ગુણાય ભવન્તિ સ્મ નટસ્યેવાજિતાત્મનઃ

પણ જે મનથી અવિનીત અને અદાંત છે, અને ખોટી રીતે પોતાને પંડિત માને છે, એના માટે આ જ્ઞાન વ્યર્થ છે, જેમ કે પોતાને કાબૂમાં ન રાખનાર નટ માટે.

એતદર્થો હિ લોકેઽસ્મિન્નવતારો મયા કૃતઃ। વધ્યા મે ધર્મધ્વજિનસ્તે હિ પાતકિનોઽધિકાઃ

આ જ હેતુ માટે હું દુનિયામાં અવતર્યો છું: જે લોકો ધર્મનો દેખાવ કરે છે પણ અંદરથી પાપી છે, એવા લોકોને હું સંહારવા આવ્યો છું.

એતાવદુક્ત્વા ભગવાન્નિવૃત્તોઽસદ્વધાદપિ। ભાવિત્વાત્તં કુશાગ્રેણ કરસ્થેનાહનત્પ્રભુઃ

આવું કહીને ભગવાને દુષ્ટના વધથી પણ પોતાને અટકાવ્યા; છતાં મનમાં વિચાર કરીને, હાથમાં ધરેલા કુશના પાંદડાથી તેને માર્યો.

હાહેતિવાદિનઃ સર્વે મુનયઃ ખિન્નમાનસાઃ। ઊચુઃ સઙ્કર્ષણં દેવમધર્મસ્તે કૃતઃ પ્રભો

બધા ઋષિઓ દુઃખી મનથી 'હાય! હાય!' કહીને બોલ્યા: 'હે સંકર્ષણ દેવ, તમે અધર્મ કર્યું છે!'

અસ્ય બ્રહ્માસનં દત્તમસ્માભિર્યદુનન્દન। આયુશ્ચાત્માક્લમં તાવદ્યાવત્સત્રં સમાપ્યતે

'હે યદુકુળના વંશજ, અમે તેને બ્રહ્માસન, આયુષ્ય અને યજ્ઞ પૂરું થાય ત્યાં સુધી આરામ આપ્યો હતો.'

અજાનતૈવાચરિતસ્ત્વયા બ્રહ્મવધો યથા। યોગેશ્વરસ્ય ભવતો નામ્નાયોઽપિ નિયામકઃ

'તમારા દ્વારા અજાણતા બ્રહ્મહત્યાનો પાપ થયો છે, હે યોગેશ્વર; તમારા નામ માટે પણ નિયમથી મુક્તિ નથી.'

યદ્યેતદ્બ્રહ્મહત્યાયાઃ પાવનં લોકપાવન। ચરિષ્યતિ ભવાંલ્લોક સઙ્ગ્રહોઽનન્યચોદિતઃ

'જો આ કર્મ બ્રહ્મહત્યાના પાપને પવિત્ર કરે છે, હે લોકપાવન, તો તમે જ યોગ્ય પ્રાયશ્ચિત્ત કરો, બીજાના કહેવા વગર.'

શ્રીભગવાનુવાચ। ચરિષ્યે વધનિર્વેશં લોકાનુગ્રહકામ્યયા। નિયમઃ પ્રથમે કલ્પે યાવાન્સ તુ વિધીયતામ્

ભગવાન બોલ્યા: 'હું લોકહિત માટે વધનું પ્રાયશ્ચિત્ત કરીશ; પહેલાના યુગમાં જે નિયમ હતો, એ જ અહીં પણ થવો જોઈએ.'

દીર્ઘમાયુર્બતૈતસ્ય સત્ત્વમિન્દ્રિ યમેવ ચ। આશાસિતં યત્તદ્બ્રૂતે સાધયે યોગમાયયા

'લાંબી આયુષ્ય, બળ અને ઇન્દ્રિયશક્તિ ખરેખર તેને વચન આપવામાં આવ્યા હતા; તમે જે કહ્યું છે, તે હું મારી યોગમાયાથી પૂરું કરીશ.'

ઋષય ઊચુઃ। અસ્ત્રસ્ય તવ વીર્યસ્ય મૃત્યોરસ્માકમેવ ચ। યથા ભવેદ્વચઃ સત્યં તથા રામ વિધીયતામ્

ઋષિઓ બોલ્યા: 'હે રામ, તમારો વચન, તમારા શસ્ત્રનું બળ અને અમારો મૃત્યુ—બધું જ સાચું રહે, એ રીતે કરો.'

શ્રીભગવાનુવાચ। આત્મા વૈ પુત્ર ઉત્પન્ન ઇતિ વેદાનુશાસનમ્। તસ્માદસ્ય ભવેદ્વક્તા આયુરિન્દ્રિ યસત્ત્વવાન્

ભગવાન બોલ્યા: 'પુત્રમાં પોતાનું આત્મા જન્મે છે—એવું વેદ કહે છે; તેથી એના પુત્રને જ જીવન, ઇન્દ્રિય અને બળ પ્રાપ્ત થાય.'

કિં વઃ કામો મુનિશ્રેષ્ઠા બ્રૂતાહં કરવાણ્યથ। અજાનતસ્ત્વપઇ!તિં યથા મે ચિન્ત્યતાં બુધાઃ

'હે શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ, તમારે શું ઇચ્છા છે? કહો, હું તે કરીશ. હે વિદ્વાનો, વિચારો કે મેં અજાણતાં જે કર્યું તેનું પ્રાયશ્ચિત્ત કેવી રીતે કરું.'

ઋષય ઊચુઃ। ઇલ્વલસ્ય સુતો ઘોરો બલ્વલો નામ દાનવઃ। સ દૂષયતિ નઃ સત્રમેત્ય પર્વણિ પર્વણિ

ઋષિઓ બોલ્યા: 'ઇલ્વલાનો ભયાનક પુત્ર બલવાલ નામનો દાનવ છે; તે દરેક પર્વ દિવસે આવીને અમારા યજ્ઞને દુષિત કરે છે.'

તં પાપં જહિ દાશાર્હ તન્નઃ શુશ્રૂષણં પરમ્। પૂયશોણિતવિન્મૂત્ર સુરામાંસાભિવર્ષિણમ્

'હે દાશાર્હકુળના વંશજ, એ પાપીને મારી નાખો—એ જ અમારી સર્વોચ્ચ ઇચ્છા છે. એ અમારે પર પુય, લોહી, વિસર્જન, મૂત્ર, દારૂ અને માંસ વરસાવે છે.'

તતશ્ચ ભારતં વર્ષં પરીત્ય સુસમાહિતઃ। ચરિત્વા દ્વાદશમાસાંસ્તીર્થસ્નાયી વિશુધ્યસિ

પછી, ભારત દેશ છોડીને, એકાગ્ર ચિત્તથી, બાર મહિના સુધી તીર્થયાત્રા કરીને અને તીર્થોમાં સ્નાન કરીને, તું નિર્મળ બની જશે.

સુદામોપાખ્યાનમ્ – પત્નીપ્રેરણયા સુદામ્નો ભગવત્ સમીપે ગમનં; ભગવતા તસ્ય સત્કારશ્ચ - શ્રીરાજોવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) ભગવન્ યાનિ ચાન્યાનિ મુકુન્દસ્ય મહાત્મનઃ । વીર્યાણ્યનન્તવીર્યસ્ય શ્રોતુમિચ્છામિ હે પ્રભો

રાજાએ પૂછ્યું: હે પ્રભુ, મુકુન્દ ભગવાનના બીજા પણ જે મહાન પરાક્રમ છે, એ હું સાંભળવા ઇચ્છું છું. એમના પરાક્રમ તો અનંત છે, હે સ્વામી!

કો નુ શ્રુત્વાસકૃદ્ બ્રહ્મન્ ઉત્તમઃશ્લોકસત્કથાઃ । વિરમેત વિશેષજ્ઞો વિષણ્ણઃ કામમાર્ગણૈઃ

હે બ્રાહ્મણ, ભગવાનની પવિત્ર કથાઓ સાંભળીને, કોણ છે જે ફરી સાંભળવાનું છોડે? માત્ર એ જ, જે કામના તીક્ષ્ણ બાણોથી દુઃખી છે અને જે એમની મહિમા જાણતો નથી.

( મિશ્ર ) સા વાગ્ યયા તસ્ય ગુણાન્ ગૃણીતે કરૌ ચ તત્કર્મકરૌ મનશ્ચ । સ્મરેદ્‌ વસન્તં સ્થિરજઙ્‌ગમેષુ શ્રૃણોતિ તત્પુણ્યકથાઃ સ કર્ણઃ

એ જ વાણી સાચી છે, જે ભગવાનના ગુણોનું વર્ણન કરે છે; એ જ હાથ સાચા છે, જે એમના કામ કરે છે; એ જ મન સાચું છે, જે સર્વ જીવોમાં વસતા ભગવાનને સ્મરે છે; અને એ જ કાન સાચાં છે, જે એમની પવિત્ર કથાઓ સાંભળે છે.

શિરસ્તુ તસ્યોભયલિઙ્‌ગમાનં એત્તદેવ યત્પશ્યતિ તદ્ધિ ચક્ષુઃ । અઙ્‌ગાનિ વિષ્ણોરથ તજ્જનાનાં પાદોદકં યાનિ ભજન્તિ નિત્યમ્

એ જ માથું સાચું છે, જે બંને સ્વરૂપ ધરાવતા ભગવાનને નમસ્કાર કરે છે; એ જ આંખો સાચી છે, જે ભગવાનને જુએ છે; અને એ જ અંગો સાચાં છે, જે વિષ્ણુ અથવા એમના ભક્તોના પાદોદકને હંમેશા સેવા આપે છે.

સૂત ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) વિષ્ણુરાતેન સમ્પૃષ્ટો ભગવાન્ બાદરાયણિઃ । વાસુદેવે ભગવતિ નિમગ્નહૃદયોઽબ્રવીત્

સૂતે કહ્યું: વિષ્ણુરાતએ પૂછ્યા પછી, બાદરાયણપુત્ર ભગવાન, જેમનું હૃદય વાસુદેવમાં લીન હતું, એમણે વાત શરૂ કરી.

શ્રીશુક ઉવાચ - કૃષ્ણસ્યાસીત્ સખા કશ્ચિદ્ બ્રાહ્મણો બ્રહ્મવિત્તમઃ । વિરક્ત ઇન્દ્રિયાર્થેષુ પ્રશાન્તાત્મા જિતેન્દ્રિયઃ

શુકદેવજી બોલ્યા: કૃષ્ણના એક બ્રાહ્મણ મિત્ર હતા, જે વેદમાં પારંગત, ઇન્દ્રિયસુખથી વિમુખ, શાંત અને ઇન્દ્રિયજિત હતા.

યદૃચ્છયોપપન્નેન વર્તમાનો ગૃહાશ્રમી । તસ્ય ભાર્યા કુચૈલસ્ય ક્ષુત્ક્ષામા ચ તથાવિધા

એ બ્રાહ્મણ ગૃહસ્થાશ્રમમાં હતા અને જેમ મળ્યું તેમ જીવન ગુજારતા. એમની પત્ની પણ એમની જેમ જ, ભૂખથી દુર્બળ અને ફાટેલા કપડાંમાં હતી.

પતિવ્રતા પતિં પ્રાહ મ્લાયતા વદનેન સા । દરિદ્રં સીદમાના વૈ વેપમાનાભિગમ્ય ચ

એ પતિવ્રતા સ્ત્રીએ, મલિન ચહેરા સાથે, ગરીબ અને દુઃખી પતિ પાસે ધ્રુજીને ગઈ અને એમને કહ્યું.

નનુ બ્રહ્મન્ ભગવતઃ સખા સાક્ષાચ્છ્રિયઃ પતિઃ । બ્રહ્મણ્યશ્ચ શરણ્યશ્ચ ભગવાન્ સાત્વતર્ષભઃ

હે બ્રાહ્મણ, ભગવાન, જે શ્રીમહાલક્ષ્મીના પતિ છે, શું એ તમારા મિત્ર નથી? એ બ્રાહ્મણપ્રેમી, સર્વનો આશ્રય અને સાત્વત વંશના શ્રેષ્ઠ ભગવાન છે.

તમુપૈહિ મહાભાગ સાધૂનાં ચ પરાયણમ્ । દાસ્યતિ દ્રવિણં ભૂરિ સીદતે તે કુટુમ્બિને

હે ધન્ય, એ મહાન સંતોના આશ્રયદાતા ભગવાન પાસે જાઓ. તું જે ગૃહસ્થ છે અને મુશ્કેલીમાં છે, એને ભગવાન ચોક્કસ ઘણું ધન આપશે.

આસ્તેઽધુના દ્વારવત્યાં ભોજવૃષ્ણ્યન્ધકેશ્વરઃ । સ્મરતઃ પાદકમલં આત્માનમપિ યચ્છતિ । કિં ન્વર્થકામાન્ ભજતો નાત્યભીષ્ટાન્જગદ્‌ગુરુઃ

હમણાં ભગવાન દ્વારકામાં, ભોજ, વૃષ્ણિ અને અંધક વંશના સ્વામી તરીકે છે. જે એમના પદપદ્મનું સ્મરણ કરે છે, એને પોતાને પણ અર્પણ કરે છે. તો જગતના ગુરુ, જે ભક્તિ કરે છે, એને માંગ્યા-ન-માગ્યા ફળ કેમ ન આપે?