શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે ઉત્તરાર્ધે સૌભવધો નામ સપ્તસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના ઉત્તરાર્ધમાં 'શાલ્વવધ' નામના સત્તેરમું અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.

દન્તવક્રવિદૂરથવધઃ; બલરામદ્‌વારા સૂતશિરશ્છેદશ્ચ - અથાષ્ટસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ શ્રીશુક ઉવાચ। શિશુપાલસ્ય શાલ્વસ્ય પૌણ્ડ્રકસ્યાપિ દુર્મતિઃ। પરલોકગતાનાં ચ કુર્વન્પારોક્ષ્યસૌહૃદમ્

દંતવક્ર અને વિદૂરથનો સંહાર તથા બલરામ દ્વારા સૂતનું શિરચ્છેદ—આ રીતે અઠ્ઠોતેરમું અધ્યાય શરૂ થાય છે. શ્રીશુકદેવજી કહે છે: શિશુપાલ, શાલ્વ, પૌંડ્રક અને બીજા દુષ્ટો મૃત્યુ પામ્યા પછી પણ, કૃષ્ણે એમના પર પણ પરમ સ્નેહ જ બતાવ્યો.

એકઃ પદાતિઃ સઙ્ક્રુદ્ધો ગદાપાણિઃ પ્રકમ્પયન્। પદ્ભ્યામિમાં મહારાજ મહાસત્ત્વો વ્યદૃશ્યત

પછી એક જ પદાતી, ભયંકર ગુસ્સામાં, ગદા હાથમાં લઈને, ધરતી ધ્રુજી ઉઠે તેમ આગળ વધતો દેખાયો, હે મહારાજ!

તં તથાયાન્તમાલોક્ય ગદામાદાય સત્વરઃ। અવપ્લુત્ય રથાત્કૃષ્ણઃ સિન્ધું વેલેવ પ્રત્યધાત્

એમને આવતો જોઈ, કૃષ્ણે તરત જ પોતાની ગદા પકડી, રથ પરથી કૂદી પડ્યા અને જેમ દરિયો કિનારે અથડાય એ રીતે, સામો મુકાબલો કરવા ગયા.

ગદામુદ્યમ્ય કારૂષો મુકુન્દં પ્રાહ દુર્મદઃ। દિષ્ટ્યા દિષ્ટ્યા ભવાનદ્ય મમ દૃષ્ટિપથં ગતઃ

કરુષ રાજાએ ગદા ઊંચકી અને ગર્વભેર મુકુન્દને કહ્યું: 'આજ તો મારા ભાગ્યે, બહુ જ સારા સંજોગે, તું મારી નજરે પડ્યો છે.'

ત્વં માતુલેયો નઃ કૃષ્ણ મિત્રધ્રુઙ્માં જિઘાંસસિ। અતસ્ત્વાં ગદયા મન્દ હનિષ્યે વજ્રકલ્પયા

કૃષ્ણ, તું તો અમારો મામા છે, છતાંયે તું મને, તારા મિત્રને, મારવા ઈચ્છે છે. એટલે, ઓ મૂર્ખ, હું તને વજ્ર જેવી કઠોર ગદાથી મારી નાખીશ.

તર્હ્યાનૃણ્યમુપૈમ્યજ્ઞ મિત્રાણાં મિત્રવત્સલઃ। બન્ધુરૂપમરિં હત્વા વ્યાધિં દેહચરં યથા

મિત્રોનો પ્રેમાળ, હવે હું તારા જેવા શત્રુને, જે સંબંધીઓના રૂપમાં છે, મારીને, જાણે શરીરમાં રહેલી બીમારીને દૂર કરાય એમ, મારો ઋણ ઉતારી દઈશ.

એવં રૂક્ષૈસ્તુદન્વાક્યૈઃ કૃષ્ણં તોત્રૈરિવ દ્વિપમ્। ગદયાતાડયન્મૂર્ધ્નિ સિંહવદ્વ્યનદચ્ચ સઃ

એમ કહી, કરુષે કઠોર વચનો બોલી કૃષ્ણને જાણે દંડથી હાથીને ચોટ પહોંચાડે એમ દુઃખ આપ્યા અને પછી ગદાથી કૃષ્ણના માથા પર પ્રહાર કર્યો, અને સિંહ જેવો ગર્જના કરી.

ગદયાભિહતોઽપ્યાજૌ ન ચચાલ યદૂદ્વહઃ। કૃષ્ણોઽપિ તમહન્ગુર્વ્યા કૌમોદક્યા સ્તનાન્તરે

યદુવંશના શ્રેષ્ઠ કૃષ્ણને યુદ્ધમાં ગદાનો ઘા પડ્યો છતાં એ ذرાય હલ્યા નહીં; અને પછી કૃષ્ણે પોતાની કૌમોદકી ગદાથી તેના છાતીમાં ઘા કર્યો.

ગદાનિર્ભિન્નહૃદય ઉદ્વમન્રુધિરં મુખાત્। પ્રસાર્ય કેશબાહ્વઙ્ઘ્રીન્ધરણ્યાં ન્યપતદ્વ્યસુઃ

ગદાના ઘાથી તેનું હૃદય ફાટી ગયું, મોઢામાંથી લોહી વહી નીકળ્યું; વાળ, હાથ અને પગ ફેલાવી, એ નિર્જીવ થઈ જમીન પર પડી ગયો.

તતઃ સૂક્ષ્મતરં જ્યોતિઃ કૃષ્ણમાવિશદદ્ભુતમ્। પશ્યતાં સર્વભૂતાનાં યથા ચૈદ્યવધે નૃપ

પછી એક અતિ સૂક્ષ્મ અને અદ્ભુત તેજ કૃષ્ણમાં પ્રવેશ્યું, બધાં જીવજંતુઓ જોઈ રહ્યાં હતા—જેમ શિશુપાલના વધ સમયે થયું હતું, એમ.

વિદૂરથસ્તુ તદ્ભ્રાતા ભ્રાતૃશોકપરિપ્લુતઃ। આગચ્છદસિચર્માભ્યામુચ્છ્વસંસ્તજ્જિઘાંસયા

વિદૂરથ, તેનો ભાઈ, ભાઈના શોકથી વ્યાકુળ થઈ, તલવાર અને ઢાલ લઈને, ભારે શ્વાસ લેતો, કૃષ્ણને મારવા દોડ્યો.

તસ્ય ચાપતતઃ કૃષ્ણશ્ચક્રેણ ક્ષુરનેમિના। શિરો જહાર રાજેન્દ્ર સકિરીટં સકુણ્ડલમ્

જેમજ તે દોડી આવ્યો, કૃષ્ણે તીક્ષ્ણ ધારવાળાં ચક્રથી તેનું માથું, મકુટ અને કુંડળ સહિત, કપાઈ નાખ્યું, રાજા.

એવં સૌભં ચ શાલ્વં ચ દન્તવક્રં સહાનુજમ્। હત્વા દુર્વિષહાનન્યૈરીડિતઃ સુરમાનવૈઃ

આ રીતે, કૃષ્ણે શાલ્વ, સૌભ, દંતવક્ર અને તેના ભાઈ જેવા, બીજા માટે અસહ્ય દુશ્મનોને મારી નાખ્યા, અને દેવો તથા મનુષ્યો એના યશના ગીત ગાવા લાગ્યા.

મુનિભિઃ સિદ્ધગન્ધર્વૈર્વિદ્યાધરમહોરગૈઃ। અપ્સરોભિઃ પિતૃગણૈર્યક્ષૈઃ કિન્નરચારણૈઃ

મુનિઓ, સિદ્ધો, ગંધર્વો, વિદ્યા ધરાવનારા, મહાનાગો, અપ્સરાઓ, પિતૃગણો, યક્ષો, કિન્નરો અને ચારણોએ પણ તેની પ્રશંસા કરી.

ઉપગીયમાનવિજયઃ કુસુમૈરભિવર્ષિતઃ। વૃતશ્ચ વૃષ્ણિપ્રવરૈર્વિવેશાલઙ્કૃતાં પુરીમ્

તેની વિજયગાથા ગવાઈ રહી હતી અને તેના પર ફૂલો વરસાવાયા; વૃષ્ણિ વંશના શ્રેષ્ઠો સાથે ઘેરાઈને, તે શોભાયમાન શહેરમાં પ્રવેશ્યો.

એવં યોગેશ્વરઃ કૃષ્ણો ભગવાન્જગદીશ્વરઃ। ઈયતે પશુદૃષ્ટીનાં નિર્જિતો જયતીતિ સઃ

આ રીતે, યોગેશ્વર, ભગવાન, જગતના સ્વામી કૃષ્ણ, પશુ જેવી દૃષ્ટિવાળા લોકોની નજરે ક્યારેક જીતે છે તો ક્યારેક હારે છે એમ દેખાય છે.

શ્રુત્વા યુદ્ધોદ્યમં રામઃ કુરૂણાં સહ પાણ્ડવૈઃ। તીર્થાભિષેકવ્યાજેન મધ્યસ્થઃ પ્રયયૌ કિલ

કુરુઓ અને પાંડવો વચ્ચે યુદ્ધની તૈયારી સાંભળી, રામે તીર્થયાત્રાનું બહાનું કરીને, મધ્યસ્થ રહી, ત્યાંથી નીકળી ગયો.

સ્નાત્વા પ્રભાસે સન્તર્પ્ય દેવર્ષિપિતૃમાનવાન્। સરસ્વતીં પ્રતિસ્રોતં યયૌ બ્રાહ્મણસંવૃતઃ

પ્રભાસ ખાતે સ્નાન કરીને, દેવો, ઋષિઓ, પિતૃઓ અને મનુષ્યોને તૃપ્ત કરી, તે બ્રાહ્મણો સાથે સરસ્વતી નદીના પ્રવાહ સામે ચાલ્યો.

પૃથૂદકં બિન્દુસરસ્ત્રિતકૂપં સુદર્શનમ્। વિશાલં બ્રહ્મતીર્થં ચ ચક્રં પ્રાચીં સરસ્વતીમ્

તે પછી તેણે પૃથૂદક, બિંદુસર, ત્રિતકૂપ, સુદર્શન, વિશાળ, બ્રહ્મતીર્થ, ચક્ર અને પૂર્વ દિશાની સરસ્વતીની યાત્રા કરી.

યમુનામનુ યાન્યેવ ગઙ્ગામનુ ચ ભારત। જગામ નૈમિષં યત્ર ઋષયઃ સત્રમાસતે

યમુના અને પછી ગંગા નદીના કિનારે કિનારે, હે ભારત, તે નૈમિષારણ્ય પહોંચ્યો, જ્યાં ઋષિઓ યજ્ઞમાં તત્પર હતા.

તમાગતમભિપ્રેત્ય મુનયો દીર્ઘસત્રિણઃ। અભિનન્દ્ય યથાન્યાયં પ્રણમ્યોત્થાય ચાર્ચયન્

તેને આવતાં જોઈ, લાંબા યજ્ઞમાં વ્યસ્ત રહેલા ઋષિઓએ, યથાવિધિ સ્વાગત કર્યું, ઊભા રહી, વંદન કરી અને સન્માન આપ્યો.

સોઽર્ચિતઃ સપરીવારઃ કૃતાસનપરિગ્રહઃ। રોમહર્ષણમાસીનં મહર્ષેઃ શિષ્યમૈક્ષત

આ રીતે પોતાના સહયોગીઓ સાથે સન્માન પામીને અને અપાયેલું આસન ગ્રહણ કરીને, તેણે મહર્ષિનો શિષ્ય રોમહર્ષણને ત્યાં બેઠેલો જોયો.

અપ્રત્યુત્થાયિનં સૂતમકૃતપ્રહ્વણાઞ્જલિમ્। અધ્યાસીનં ચ તાન્વિપ્રાંશ્ચુકોપોદ્વીક્ષ્ય માધવઃ

જ્યારે તેણે જોયું કે સૂત ઊભો થયો નહીં, ન તો હાથ જોડ્યા, અને એ જ રીતે બ્રાહ્મણો પણ બેઠા જ રહ્યા, ત્યારે માધવને ગુસ્સો આવ્યો.

યસ્માદસાવિમાન્વિપ્રાનધ્યાસ્તે પ્રતિલોમજઃ। ધર્મપાલાંસ્તથૈવાસ્માન્વધમર્હતિ દુર્મતિઃ

આ નીચ કુળનો માણસ બ્રાહ્મણો અને ધર્મના રક્ષકોની ઉપર બેઠો છે, અને અમારાથી પણ ઉપર બેઠો છે, તેથી આ દુષ્ટ બુદ્ધિએ મૃત્યુ પામવાનો હકદાર છે.

ઋષેર્ભગવતો ભૂત્વા શિષ્યોઽધીત્ય બહૂનિ ચ। સેતિહાસપુરાણાનિ ધર્મશાસ્ત્રાણિ સર્વશઃ

ભલે એ ભગવાન જેવા ઋષિના શિષ્ય બનીને અનેક ઇતિહાસ, પુરાણ અને બધા ધર્મશાસ્ત્રોનું ભણતર કર્યું હોય—

અદાન્તસ્યાવિનીતસ્ય વૃથા પણ્ડિતમાનિનઃ। ન ગુણાય ભવન્તિ સ્મ નટસ્યેવાજિતાત્મનઃ

પણ જે મનથી અવિનીત અને અદાંત છે, અને ખોટી રીતે પોતાને પંડિત માને છે, એના માટે આ જ્ઞાન વ્યર્થ છે, જેમ કે પોતાને કાબૂમાં ન રાખનાર નટ માટે.

એતદર્થો હિ લોકેઽસ્મિન્નવતારો મયા કૃતઃ। વધ્યા મે ધર્મધ્વજિનસ્તે હિ પાતકિનોઽધિકાઃ

આ જ હેતુ માટે હું દુનિયામાં અવતર્યો છું: જે લોકો ધર્મનો દેખાવ કરે છે પણ અંદરથી પાપી છે, એવા લોકોને હું સંહારવા આવ્યો છું.

એતાવદુક્ત્વા ભગવાન્નિવૃત્તોઽસદ્વધાદપિ। ભાવિત્વાત્તં કુશાગ્રેણ કરસ્થેનાહનત્પ્રભુઃ

આવું કહીને ભગવાને દુષ્ટના વધથી પણ પોતાને અટકાવ્યા; છતાં મનમાં વિચાર કરીને, હાથમાં ધરેલા કુશના પાંદડાથી તેને માર્યો.