શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

માસાનાં વિપ્ર હેયાનિ તાનિ ત્યાજ્યાનિ સર્વથા । સહાયાશ્ચેતરે તત્ર કર્તવ્યાઃ સોદ્યમાશ્ચ યે

અન્ય મહિનાઓ બ્રાહ્મણો માટે ટાળવા યોગ્ય છે; એ મહિનાઓ સર્વથા છોડવા. ત્યાં બીજા સહયોગીઓ અને મહેનતી લોકો તૈયાર કરવા.

દેશે દેશે તથા સેયં વાર્તા પ્રેષ્યા પ્રયત્નતઃ । ભવિષ્યતિ કથા ચાત્ર આગન્તવ્યં કુટુમ્બિભિઃ

દરેક પ્રદેશમાં આ સંદેશા ઉત્સાહપૂર્વક મોકલવો જોઈએ કે અહીં કથા થવાની છે અને ઘરવાળા લોકો આવવા જોઈએ.

દૂરે હરિકથાઃ કેચિત્ દૂરે ચાચ્યુતકીર્તનાઃ । સ્ત્રિયઃ શૂદ્રાદયો યે ચ તેષાં બોધો યતો ભવેત્

કેટલાક હરિકથાઓ અને અચ્યૂતના ભજન દૂર છે; સ્ત્રીઓ, શૂદ્રો અને અન્ય લોકો માટે પણ સમજણ આપવી જરૂરી છે.

દેશે દેશે વિરક્તા યે વૈષ્ણવાઃ કીર્તનોત્સુકાઃ । તેષ્વેવ પત્રં પ્રેષ્યં ચ તલ્લેખનં ઇતીરિતમ્

દરેક પ્રદેશમાં જે વૈષ્ણવો વૈરાગી અને કીર્તન માટે ઉત્સુક છે, તેમને પત્ર મોકલવો અને તેમનો જવાબ લખાવવો જોઈએ.

સતાં સમાજો ભવિતા સપ્તરાત્રં સુદુર્લભઃ । અપૂર્વરસરૂપૈવ કથા ચાત્ર ભવિષ્યતિ

સાત રાત સુધી સત્પુરુષોનું મેળાપ થશે, જે બહુ દુર્લભ છે. અહીં કથા પણ નવી અને અનોખી રસથી ભરપૂર હશે.

શ્રીમદ્‌ભાગવત પીયુષ પાનાય રસલમ્પટાઃ । ભવન્તશ્ચ તથા શીઘ્રં આયાત પ્રેમતત્પરાઃ

જેને શ્રીમદ્ ભાગવતના અમૃત રસ પીવાનો લાલચ છે, એ બધા પ્રેમથી તરત આવી જાવ.

નાવકાશઃ કદાચિત્ ચેત્ દિનમાત્રં તથાપિ તુ । સર્વથાઽઽગમનં કાર્યં ક્ષણોઽત્રૈવ સુદુર્લભઃ

ક્યારેક જગ્યા ન મળે, એક દિવસ માટે પણ નહીં, તો પણ બધાએ આવવું જ જોઈએ; અહીં એક ક્ષણ પણ બહુ દુર્લભ છે.

એવમાકારણં તેષાં કર્તવ્યં વિનયેન ચ । આગન્તુકાનાં સર્વેષાં વાસસ્થાનાનિ કલ્પયેત્

આ રીતે સૌ માટે વિનમ્રતાથી આયોજન કરવું જોઈએ અને બધા મહેમાનો માટે રહેવાની વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ.

તીર્થે વાપિ વને વાપિ ગૃહે વા શ્રવણં મતમ્ । વિશાલા વસુધા યત્ર કર્તવ્યં તત્કથાસ્થલમ્

પવિત્ર તીર્થમાં હોય કે જંગલમાં કે પોતાના ઘરમાં, જ્યાં પણ શ્રવણ થાય તે સ્થાન શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે. જ્યાં જમીન વિશાળ હોય, ત્યાં ભગવાનની વાર્તા કહેવા યોગ્ય જગ્યા ગણાય છે.

શોધનં માર્જનં ભૂમેઃ લેપનં ધાતુમણ્ડનમ્ । ગૃહોપસ્કરમુદ્ધ્રુત્ય ગૃહકોણે નિવેશયેત્

જમીન શુદ્ધ કરવા, સાફ કરવા, લિપાપોત કરવા અને રંગબેરંગી પથ્થરો વડે શોભા વધારવી જોઈએ. ઘરનાં બધાં વાસણો અને સામાન દૂર કરી, ઘરના ખૂણે રાખવા.

અર્વાક્ પંચાહતો યત્નાત્ આસ્તીર્ણાનિ પ્રમેલયેત્ । કર્તવ્યો મણ્ડપઃ પ્રોચ્ચૈઃ કદલીખણ્ડમણ્ડિતઃ

પાંચ દિવસ પછી, પહેલા પાથરેલા ચાદરો-પટારા કાળજીપૂર્વક સાફ કરવા. પછી ઊંચો મંડપ બનાવવો, જે કેળાના થાંભલાંથી શોભાયમાન હોય.

ફલપુષ્પદલૈર્વિષ્વક્ વિતાનેન વિરાજિતઃ । ચતુર્દિક્ષુ ધ્વજારોપો બહુસમ્પદ્વિરાજિતઃ

મંડપને ફળ, ફૂલ અને પાંદડાંથી સુંદર રીતે શણગારી, ઉપર છાંયડો આપવો. ચારેય દિશામાં ધ્વજાઓ લહેરાવા, જેથી ત્યાં સમૃદ્ધિ અને તેજ વધે.

ઊર્ધ્વં સપ્તૈવ લોકાશ્ચ કલ્પનીયાઃ સવિસ્તરમ્ । તેષુ વિપ્રા વિરક્તાશ્ચ સ્થાપનીયાઃ પ્રબોધ્ય ચ

મંડપના ઉપર ભાગે સાતે લોક વિશદ રીતે દોરવા. તેમાં વૈરાગ્યવંત બ્રાહ્મણોને બેસાડવા અને તેમને જાગૃત કરાવવા.

પૂર્વં તેષાં આસનાનિ કર્તવ્યાનિ યથોત્તરમ્ । વક્તુશ્ચાપિ તદા દિવ્યં આસનં પરિકલ્પયેત્

પ્રથમ, બધાં મહાનુભાવો માટે યોગ્ય ક્રમમાં બેઠકો ગોઠવવી. વાર્તા કહેનાર માટે વિશેષ અને પવિત્ર આસન તૈયાર કરવું.

ઉદઙ્‌મુખો ભવેદ્‌વક્તા શ્રોતા વૈ પ્રાઙ્‌મુખસ્તદા । પ્રાઙ્‌મુખશ્ચેત્ ભવેદ્‌વક્તા શ્રોતા ચ ઉદઙ્‌મુખસ્તદા

વાર્તાકાર ઉત્તર દિશા તરફ મોઢું કરે અને શ્રોતાઓ પૂર્વ દિશા તરફ બેસે. જો વાર્તાકાર પૂર્વ તરફ બેસે, તો શ્રોતાઓ ઉત્તર તરફ બેસે.

અથવા પૂર્વદિગ્જ્ઞેયા પૂજ્યપૂજકમધ્યતઃ । શ્રોતૄણાં આગમે પ્રોક્તા દેશકાલાદિકોવિદૈઃ

અથવા, પૂર્વ દિશા પૂજ્ય અને પૂજક વચ્ચેનું સ્થાન ગણાય છે. શ્રોતાઓના આગમન માટે, સ્થાન અને સમય જાણનારા વિદ્વાનો એ જ દિશા સૂચવે છે.

વિરક્તો વૈષ્ણવો વિપ્રો વેદશાસ્ત્રવિશુદ્ધિકૃત્ । દૃષ્ટાન્તકુશલો ધીરો વક્તા કાર્યોઽતિ નિઃસ્પૃહ

વાર્તા કહેનાર વૈરાગ્યવંત, વૈષ્ણવ બ્રાહ્મણ, વેદશાસ્ત્રથી શુદ્ધ થયેલા, ઉદાહરણ આપવામાં નિપુણ, સ્થિર અને સર્વે ઇચ્છાઓથી રહિત હોવો જોઈએ.

અનેકધર્મનિભ્રાન્તાઃ સ્ત્રૈણાઃ પાખણ્ડવાદિનઃ । શુકશાસ્ત્રકથોચ્ચારે ત્યાજ્યાસ્તે યદિ પણ્ડિતાઃ

જે લોકો અનેક મતોમાં ભટકેલા, સ્ત્રી આસક્ત કે પાખંડી વિચારો ધરાવે છે, તેઓ—even learned—શુકદેવજીની કથા કહેવા માટે યોગ્ય નથી.

વક્તુઃ પાર્શ્વે સહાયાર્થં અન્યઃ સ્થાપ્યસ્તથાવિધઃ । પણ્ડિતઃ સંશયચ્છેત્તા લોકબોધનતત્પરઃ

વાર્તાકારની બાજુએ સહાય માટે બીજો એવો જ વિદ્વાન બેસાડવો. જે સંશય દૂર કરી શકે અને લોકજાગૃતિ માટે તત્પર હોય.

વક્ત્રા ક્ષૌરં પ્રકર્તવ્યં દિનાદ્ અર્વાક્ વ્રતાપ્તયે । અરુણોદયેઽસૌ નિર્વર્ત્ય શૌચં સ્નાનં સમાચરેત્

વાર્તાકારે વ્રત માટે દિવસ શરૂ થાય એ પહેલાં જ વાળ કપાવી લેવા. પછી, સૂર્યોદયે શુદ્ધિ અને સ્નાન પૂર્ણ કરવું.

નિત્યં સંક્ષેપતઃ કૃત્વા સંધ્યાદ્યં સ્વં પ્રયત્નતઃ । કથાવિઘ્નવિઘાતાય ગણનાથં પ્રપૂજયેત્

દરરોજ સંક્ષિપ્ત રીતે પોતાની સંધ્યા અને અન્ય ક્રિયાઓ કાળજીપૂર્વક કરી, કથામાં વિઘ્ન ન આવે એ માટે વિઘ્નહર્તા દેવની પૂજા કરવી.

પિતૄન્ સંતર્પ્ય શુદ્ધ્યર્થં પ્રાયશ્ચિત્તં સમાચરેત્ । મણ્ડલં ચ પ્રકર્તવ્યં તત્ર સ્થાપ્યો હરિસ્તથા

પિતૃઓને તૃપ્ત કરી, શુદ્ધિ માટે પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું. પછી મંડળ તૈયાર કરી, તેમાં હરિનું સ્થાપન કરવું.

કૃષ્ણમુદ્દિશ્ય મંત્રેણ ચરેત્ પૂજાવિધિં ક્રમાત્ । પ્રદક્ષિણ નમસ્કારાન્ પૂજાન્તે સ્તુતિમાચરેત્

કૃષ્ણને ધ્યાનમાં રાખી મંત્રથી પૂજા વિધિ ક્રમશઃ કરવી. પૂજા પછી પ્રદક્ષિણ અને પ્રણામ કરી, અંતે સ્તુતિ કરવી.

સંસારસાગરે મગ્નં દીનં માં કરુણાનિધે । કર્મમોહગૃહીતાઙ્‌ગં મામુદ્ધર ભવાર્ણવાત્

હે દયાના સાગર, હું સંસારના દરિયામાં ડૂબેલો, દુઃખી અને કર્મમોહથી બંધાયેલો છું; મને આ ભવસાગરથી ઉગારી લે.

શ્રીમદ્‌ભાગવતસ્યાપિ તતઃ પૂજા પ્રયત્નતઃ । કર્તવ્યા વિધિના પ્રીત્યા ધૂપદીપસમન્વિતા

પછી શ્રીમદ્ ભાગવતની પૂજા પણ શ્રદ્ધાપૂર્વક, નિયમ પ્રમાણે, ધૂપ અને દીવા સાથે કરવી.

તતસ્તુ શ્રીફલં ધૃત્વા નમસ્કારં સમાચરેત્ । સ્તુતિઃ પ્રસન્નચિત્તેન કર્તવ્યા કેવલં તદા

પછી શ્રીફળ હાથમાં લઈ, નમસ્કાર કરવો. એ સમયે પ્રસન્ન મનથી સ્તુતિ કરવી.

શ્રીમદ્‌ભાગવતાખ્યોઽયં પ્રત્યક્ષઃ કૃષ્ણ એવ હિ । સ્વીકૃતોઽસિ મયા નાથ મુક્ત્યર્થં ભવસાગરે

આ શ્રીમદ ભાગવત નામનું ગ્રંથ તો સાચે સાચો કૃષ્ણ સ્વયં પ્રગટ થયો છે. હે પ્રભુ, હું તમારું સ્વીકાર કરું છું, કેમ કે મને સંસારના મહાસાગરથી મુક્તિ મેળવવી છે.

મનોરથો મદીયોઽયં સફલઃ સર્વથા ત્વયા । નિર્વિઘ્નેનૈવ કર્તવ્ય દાસોઽહં તવ કેશવ

મારો મનનો ઇચ્છિત મનોરથ તમારાથી સંપૂર્ણ રીતે પૂર્ણ થયો છે. હવે તે કોઈ વિઘ્ન વિના પૂરું થવું જોઈએ; હું તો તમારો દાસ છું, હે કેશવ.

એવં દીનવચઃ પ્રોચ્ય વક્તારં ચાથ પૂજયેત્ । સમ્ભૂષ્ય વસ્ત્રભૂષાભિઃ પૂજાન્તે તં ચ સંસ્તવેત્

આ રીતે વિનમ્ર વાણીમાં કહ્યા પછી, વક્તાને માન આપવો જોઈએ, તેને વસ્ત્ર અને આભૂષણથી સજાવવો, અને પૂજા પૂરી થયા પછી તેની પ્રશંસા કરવી.