શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ભગવતા સૌભસહિતસ્ય શાલ્વસ્ય વિનાશઃ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) સ તૂપસ્પૃશ્ય સલિલં દંશિતો ધૃતકાર્મુકઃ । નય માં દ્યુમતઃ પાર્શ્વં વીરસ્યેત્યાહ સારથિમ્

શ્રી શુકદેવજી કહે છે: પછી પ્રદ્યુમ્ને શુદ્ધિ માટે પાણી સ્પર્શ કર્યું, હાથમાં ધનુષ લીધું અને સારથીને કહ્યું: 'મને વીર દ્યુમાનની બાજુએ લઈ જા.'

વિધમન્તં સ્વસૈન્યાનિ દ્યુમન્તં રુક્મિણીસુતઃ । પ્રતિહત્ય પ્રત્યવિધ્યન્ નારાચૈરષ્ટભિઃ સ્મયન્

રુક્મિણીપુત્રે સ્મિત સાથે, પોતાના સૈન્ય પર હુમલો કરતા દ્યુમાનને, આઠ લોખંડના તીરો મારીને ઢાળી દીધો.

ચતુર્ભિશ્ચતુરો વાહાન્ સૂતમેકેન ચાહનત્ । દ્વાવાભ્યં ધનુશ્ચ કેતું ચ શરેણાન્યેન વૈ શિરઃ

ચાર તીરો વડે ચાર ઘોડા, એકથી સારથી, બે તીરો વડે ધનુષ અને ધ્વજ, અને એક બીજાથી માથું ભેદ્યું.

ગદસાત્યકિસામ્બાદ્યા જઘ્નુઃ સૌભપતેર્બલમ્ । પેતુઃ સમુદ્રે સૌભેયાઃ સર્વે સંછિન્નકન્ધરાઃ

ગદ, સાત્યકી, સાંબ અને અન્યોએ સૌભપતિના સૈન્યને સંહાર્યું; સૌભના બધા યોદ્ધાઓની ગળા કપાઈને તેઓ સમુદ્રમાં પડી ગયા.

એવં યદૂનાં શાલ્વાનાં નિઘ્નતામિતરેતરમ્ । યુદ્ધં ત્રિણવરાત્રં તદ્ અભૂત્ તુમુલમુલ્બણમ્

આ રીતે યાદવો અને શાલ્વો એકબીજાને મારતા, તે યુદ્ધ સત્તાવીસ દિવસ અને રાત સુધી ભારે અને ભયાનક ચાલ્યું.

ઇન્દ્રપ્રસ્થં ગતઃ કૃષ્ણ આહૂતો ધર્મસૂનુના । રાજસૂયેઽથ નિવૃત્તે શિશુપાલે ચ સંસ્થિતે

ધર્મપુત્રએ બોલાવીને કૃષ્ણ ભગવાન ઇન્દ્રપ્રસ્થ ગયા; પછી રાજસૂય યજ્ઞ પૂરું થયું અને શિશુપાલનો અંત આવ્યો.

કુરુવૃદ્ધાનનુજ્ઞાપ્ય મુનીંશ્ચ સસુતાં પૃથામ્ । નિમિત્તાન્યતિઘોરાણિ પશ્યન્ દ્વાવારવતીં યયૌ

કુરુ વંશના વડીલો, ઋષિઓ અને પુત્રો સાથે પૃથાને વિદાય લઈને, અને ભયાનક અપશકુન જોઈ, કૃષ્ણ પછી દ્વારકા તરફ ગયા.

આહ ચાહમિહાયાત આર્યમિશ્રાભિસઙ્‌ગતઃ । રાજન્યાશ્ચૈદ્યપક્ષીયા નૂનં હન્યુઃ પુરીં મમ

કૃષ્ણએ કહ્યું: 'હું અહીં આર્ય મિત્રો સાથે આવ્યો છું; ચેદિ પક્ષના રાજાઓ હવે મારી નગરી પર હુમલો કરવા જઇ રહ્યા છે.'

વીક્ષ્ય તત્કદનં સ્વાનાં નિરૂપ્ય પુરરક્ષણમ્ । સૌભં ચ શાલ્વરાજં ચ દારુકં પ્રાહ કેશવઃ

પોતાના લોકોના વિનાશને જોઈ અને નગરીની રક્ષા માટે વ્યવસ્થા કરી, કેશવે દારુકને સૌભ અને શાલ્વ રાજા વિશે કહ્યું.

રથં પ્રાપય મે સૂત શાલ્વસ્યાન્તિકમાશુ વૈ । સમ્ભ્રમસ્તે ન કર્તવ્યો માયાવી સૌભરાડયમ્

'મારા રથવાન, રથને ઝડપથી શાલ્વ પાસે લઈ જા; ડરતો નહીં, આ સૌભનો રાજા માયાવિ છે.'

ઇત્યુક્તશ્ચોદયામાસ રથમાસ્થાય દારુકઃ । વિશન્તં દદૃશુઃ સર્વે સ્વે પરે ચારુણાનુજમ્

આ રીતે કહ્યું પછી દારુક રથ પર ચઢી આગળ વધ્યો; બધા મિત્ર અને દુશ્મનોએ અર્જુનના નાના ભાઈને પ્રવેશતા જોયો.

શાલ્વશ્ચ કૃષ્ણમાલોક્ય હતપ્રાયબલેશ્વરઃ । પ્રાહરત્ કૃષ્ણસૂતાય શક્તિં ભીમરવાં મૃધે

શાલ્વ, જેના સૈનિકો લગભગ નાશ પામ્યા હતા, કૃષ્ણને જોઈને યુદ્ધમાં ભયાનક અવાજ સાથે કૃષ્ણના રથવાન પર ભાલા ફેંક્યો.

તામાપતન્તીં નભસિ મહોલ્કામિવ રંહસા । ભાસયન્તીં દિશઃ શૌરિઃ સાયકૈઃ શતધાચ્છિનત્

આ શસ્ત્ર આકાશમાં મહા ઉલ્કા જેવું તેજ પાથરીને દિશાઓ પ્રકાશિત કરતું હતું, પણ શૌરીએ તીરો વડે તેને સો ટુકડામાં વિખેરી નાખ્યું.

તં ચ ષોડશભિર્વિદ્ધ્વા બાણૈઃ સૌભં ચ ખે ભ્રમત્ । અવિધ્યચ્છરસન્દોહૈઃ ખં સૂર્ય ઇવ રશ્મિભિઃ

પછી કૃષ્ણે શાલ્વને સોળ તીરો મારી અને આકાશમાં ફરતા સૌભને પણ ઘાયલ કર્યું; પછી તીરોની વરસાદથી તે નગરીને ઘેરી લીધી, જેમ સૂર્ય કિરણોથી આકાશને ભરાઈ દે છે.

શાલ્વઃ શૌરેસ્તુ દોઃ સવ્યં શાર્ઙ્‌ગં શાર્ઙ્‌ગધન્વનઃ । બિભેદ ન્યપતદ્ હસ્તાત્ શાર્ઙ્‌ગમાસીત્ તદદ્‌ભુતમ્

શાલ્વે શૌરીના ડાબા હાથ પર પ્રહાર કર્યો અને શારંગ ધનુષ્યને તેના હાથમાંથી તોડી નાખ્યું; આ દૃશ્ય અદ્ભુત હતું.

હાહાકારો મહાનાસીદ્‌ ભૂતાનાં તત્ર પશ્યતામ્ । નિનદ્ય સૌભરાડુચ્ચૈઃ ઇદમાહ જનાર્દનમ્

આ બધું જોઈને ત્યાં રહેલા જીવોમાં મોટો હાહાકાર મચ્યો; સૌભના રાજાએ જોરથી દહાડીને જનાર્દનને કહ્યું.

યત્ત્વયા મૂઢ નઃ સખ્યુઃ ભ્રાતુર્ભાર્યા હૃતેક્ષતામ્ । પ્રમત્તઃ સ સભામધ્યે ત્વયા વ્યાપાદિતઃ સખા

'મૂર્ખ, તારા કારણે અમારો મિત્ર—મારો ભાઈ—સભામાં મારાયો, તેની પત્નીનું અપહરણ થયું, અને તું બેફામ બનીને આ બધું કર્યું.'

તં ત્વાદ્ય નિશિતૈર્બાણૈઃ અપરાજિતમાનિનમ્ । નયામ્યપુનરાવૃત્તિં યદિ તિષ્ઠેર્મમાગ્રતઃ

'આજે તું પોતાને અપરાજિત માને છે, પણ જો મારી સામે ઊભો રહીશ તો તીખા તીરો વડે તને પાછો ન ફરાય તેવા માર્ગે મોકલી દઈશ.'

શ્રીભગવાનુવાચ - વૃથા ત્વં કત્થસે મન્દ ન પશ્યસ્યન્તિકેઽન્તકમ્ । પૌરુષં દર્શયન્તિ સ્મ શૂરા ન બહુભાષિણઃ

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: 'મંદબુદ્ધિ, તું ફોકટમાં ગર્વ કરે છે; તને નજીક ઊભેલા મૃત્યુ દેખાતું નથી. સાચા વીરો વચનમાં નહીં, પણ કામમાં પોતાનું શૌર્ય બતાવે છે.'

ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્ શાલ્વં ગદયા ભીમવેગયા । તતાડ જત્રૌ સંરબ્ધઃ સ ચકમ્પે વમન્નસૃક્

આ રીતે કહીને ભગવાને ભયાનક ગદાથી ગુસ્સામાં આવીને શાલ્વના છાતી પર પ્રહાર કર્યો; શાલ્વ કાંપ્યો અને લોહી ઉગળી નાખ્યું.

ગદાયાં સન્નિવૃત્તાયાં શાલ્વસ્ત્વન્તરધીયત । તતો મુહૂર્ત આગત્ય પુરુષઃ શિરસાચ્યુતમ્ । દેવક્યા પ્રહિતોઽસ્મીતિ નત્વા પ્રાહ વચો રુદન્

ગદા અટકાવાઈ ત્યારે શાલ્વ અદૃશ્ય થયો; થોડા સમય પછી એક માનવી અચ્યુત પાસે આવ્યો, નમસ્કાર કરીને રડતો બોલ્યો: 'મને દેવકી દ્વારા મોકલવામાં આવ્યો છું.'

કૃષ્ણ કૃષ્ણ મહાબાહો પિતા તે પિતૃવત્સલ । બદ્ધ્વાપનીતઃ શાલ્વેન સૌનિકેન યથા પશુઃ

'કૃષ્ણ, કૃષ્ણ, મહાબાહુ, તારા પિતા, જે તને ખૂબ પ્રેમ કરે છે, તેમને શાલ્વ અને તેના સાથીઓએ પશુની જેમ બાંધીને લઈ ગયા છે.'

નિશમ્ય વિપ્રિયં કૃષ્ણો માનુષીં પ્રકૃતિં ગતઃ । વિમનસ્કો ઘૃણી સ્નેહાદ્ બભાષે પ્રાકૃતો યથા

આ દુઃખદ સમાચાર સાંભળીને કૃષ્ણ પ્રેમથી માનવી સ્વભાવ ધારણ કરીને ઉદાસ અને દયાળુ બન્યા અને સામાન્ય માણસની જેમ બોલ્યા.

કથં રામમસમ્ભ્રાન્તં જિત્વાજેયં સુરાસુરૈઃ । શાલ્વેનાલ્પીયસા નીતઃ પિતા મે બલવાન્ વિધિઃ

મારા પિતા રામ, જેઓ દેવો અને દાનવોને પણ અપરાજિત રહ્યા, એવા શક્તિશાળી અને નિર્ભય રામને શાલ્વ જેવો નબળો માણસ કેવી રીતે લઈ ગયો? હે, આ તો ભાગ્યની જ અદભૂત લીલા છે.

ઇતિ બ્રુવાણે ગોવિન્દે સૌભરાટ્ પ્રત્યુપસ્થિતઃ । વસુદેવમિવાનીય કૃષ્ણં ચેદમુવાચ સઃ

જ્યારે ગોવિંદ આ રીતે બોલી રહ્યા હતા, ત્યારે સૌભના સ્વામી ત્યાં આવી પહોંચ્યા અને કૃષ્ણને પણ વસુદેવને જે રીતે લાવવામાં આવ્યા હતા એ રીતે લાવ્યા અને પછી એમણે આ શબ્દો કહ્યા.

એષ તે જનિતા તાતો યદર્થમિહ જીવસિ । વધિષ્યે વીક્ષતસ્તેઽમું ઈશશ્ચેત્ પાહિ બાલિશ

આ રહ્યો તારો પિતા, જેના માટે તું આ દુનિયામાં જીવે છે. હવે હું તેને તારા સામે જ મારી નાખીશ. જો તું સાચા અર્થમાં ભગવાન છે તો, હે મૂર્ખ, તેને બચાવી બતાવ.

એવં નિર્ભર્ત્સ્ય માયાવી ખડ્ગેનાનકદુન્દુભેઃ । ઉત્કૃત્ય શિર આદાય ખસ્થં સૌભં સમાવિશત્

આ રીતે ધમકી આપી, એ માયાવીએ પોતાની તલવાર કાઢી અને અનકદુંદુભિના માથું કાપીને લઈ, આકાશમાં આવેલા સૌભમાં પ્રવેશ કર્યો.

( મિશ્ર ) તતો મુહૂર્તં પ્રકૃતાવુપપ્લુતઃ સ્વબોધ આસ્તે સ્વજનાનુષઙ્‌ગતઃ । મહાનુભાવસ્તદબુધ્યદાસુરીં માયાં સ શાલ્વપ્રસૃતાં મયોદિતામ્

થોડા સમય માટે મહાન આત્માવાળા શ્રીકૃષ્ણને પોતાના સ્વજનોની વચ્ચે સ્વાભાવિક પ્રેમથી મન ઉદ્વેગમાં આવ્યું, પણ તરત જ એમને સમજાય ગયું કે આ તો શાલ્વે માયાના કહ્યા પ્રમાણે રચેલી દૈત્યમાયાજાળ છે.

ન તત્ર દૂતં ન પિતુઃ કલેવરં પ્રબુદ્ધ આજૌ સમપશ્યદચ્યુતઃ । સ્વાપ્નં યથા ચામ્બરચારિણં રિપું સૌભસ્થમાલોક્ય નિહન્તુમુદ્યતઃ

જ્યારે કૃષ્ણનું મન ફરીથી સ્થિર થયું, ત્યારે એમને ત્યાં કોઈ દૂત કે પિતાનું શરીર દેખાયું નહીં. જાણે સ્વપ્નમાંથી જાગ્યા હોય એમ, એમણે આકાશમાં સૌભ પર બેઠેલા પોતાના શત્રુને જોઈને તેને મારવા માટે તૈયાર થયા.