શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સ લબ્ધ્વા કામગં યાનં તમોધામ દુરાસદમ્ । યયસ્દ્‌વારવતીં શાલ્વો વૈરં વૃષ્ણિકૃતં સ્મરન્

આવી ઇચ્છાથી ચાલતું, ભયાનક અને અપ્રાપ્ય રથ મળતાં જ, શાલ્વે વૃષ્ણિઓએ કરેલા વેરને યાદ કરી દ્વારકાનગરી તરફ કૂચ કરી.

નિરુધ્ય સેનયા શાલ્વો મહત્યા ભરતર્ષભ । પુરીં બભઞ્જોપવનાન્ ઉદ્યાનાનિ ચ સર્વશઃ

હે ભરતવંશી, શાલ્વે પોતાની વિશાળ સેના સાથે શહેરને ઘેરી લીધું અને બધી ઉપનગરો તથા બાગ-બગીચા તોડી નાખ્યા.

સગોપુરાણિ દ્વારાણિ પ્રાસાદાટ્ટાલતોલિકાઃ । વિહારાન્ સ વિમાનાગ્ર્યાન્ નિપેતુઃ શસ્ત્રવૃષ્ટયઃ

દરવાજા ઉપરના મિનારા, મહેલો, ઝરૂખા, વિહાર અને ઊંચા મકાનો ઉપર શસ્ત્રોની વરસાદ વરસી.

શિલા દ્રુમાશ્ચાશનયઃ સર્પા આસારશર્કરાઃ । પ્રચણ્ડશ્ચક્રવાતોઽભૂત્ રજસાચ્છાદિતા દિશઃ

પથ્થરો, વૃક્ષો, વીજળી, સાપ અને કંકરનો વરસાદ પડ્યો અને ભયાનક વાવાઝોડું ઉઠ્યું, જેના કારણે ચારે દિશા ધૂળથી ઢંકાઈ ગઈ.

ઇત્યર્દ્યમાના સૌભેન કૃષ્ણસ્ય નગરી ભૃશમ્ । નાભ્યપદ્યત શં રાજન્ ત્રિપુરેણ યથા મહી

આ રીતે, જયારે સૌભ નામના રથથી કૃષ્ણની નગરી પર ભારે આક્રમણ થયું, ત્યારે એ શહેરને જરા પણ શાંતિ મળી નહીં, જેમ ત્રિપુરાએ પૃથ્વી પર આક્રમણ કર્યું ત્યારે થયું હતું.

પ્રદ્યુમ્નો ભગવાન્ વીક્ષ્ય બાધ્યમાના નિજાઃ પ્રજાઃ । મ ભૈષ્ટેત્યભ્યધાદ્‌ વીરો રથારૂઢો મહાયશાઃ

પોતાના લોકો દુઃખી થાય છે તે જોઈ, મહાન યશસ્વી અને પરાક્રમી પ્રદ્યુમ્ને રથ પર ચડીને કહ્યું, 'ડરશો નહીં!'

સાત્યકિશ્ચારુદેષ્ણશ્ચ સામ્બોઽક્રૂરઃ સહાનુજઃ । હાર્દિક્યો ભાનુવિન્દશ્ચ ગદશ્ચ શુકસારણૌ

સાત્યકી, ચારુદેશન, સાંબ, અક્રૂર પોતાના ભાઈ સાથે, હાર્દિક્ય, ભાનુવિંદ, ગદ, શુક અને સારણ—

અપરે ચ મહેષ્વાસા રથયૂથપયૂથપાઃ । નિર્યયુર્દંશિતા ગુપ્તા રથેભાશ્વપદાતિભિઃ

અને બીજા મહાન ધનુર્ધર અને રથદળોના નેતાઓ પણ રથ, હાથી, ઘોડા અને પગદળ સાથે સજ્જ થઈને બહાર નીકળી આવ્યા.

તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં શાલ્વાનાં યદુભિઃ સહ । યથાસુરાણાં વિબુધૈઃ તુમુલં લોમહર્ષણમ્

પછી શાલ્વ અને યદુઓ વચ્ચે દેવ-દાનવો જેવા ભયાનક અને રોમાંચક યુદ્ધ શરૂ થયું.

તાશ્ચ સૌભપતેર્માયા દિવ્યાસ્ત્રૈ રુક્મિણીસુતઃ । ક્ષણેન નાશયામાસ નૈશં તમ ઇવોષ્ણગુઃ

રુક્મિણીપુત્રે દિવ્યાસ્ત્રોથી સૌભપતિની બધી માયા પળભરમાં નાશ કરી નાખી, જેમ સૂર્ય રાત્રિના અંધકારને દૂર કરે છે.

વિવ્યાધ પઞ્ચવિંશત્યા સ્વર્ણપુઙ્ખૈરયોમુખૈઃ । શાલ્વસ્ય ધ્વજિનીપાલં શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ

પ્રદ્યુમ્ને શાલ્વની સેના પ્રમુખને પચ્ચીસ સોનાની પાંખવાળા અને લોખંડની અણીવાળા તીરો વડે ઘાયલ કર્યો.

શતેનાતાડયચ્છાલ્વં એકૈકેનાસ્ય સૈનિકાન્ । દશભિર્દશભિર્નેતૄન્ વાહનાનિ ત્રિભિસ્ત્રિભિઃ

એમણે શાલ્વને સો તીરો માર્યા, દરેક સૈનિકને એક તીર, દરેક નેતાને દસ-દસ તીરો અને દરેક વાહનને ત્રણ-ત્રણ તીરો માર્યા.

તદદ્‌ભુતં મહત્ કર્મ પ્રદ્યુમ્નસ્ય મહાત્મનઃ । દૃષ્ટ્વા તં પૂજયામાસુઃ સર્વે સ્વપરસૈનિકાઃ

મહાન આત્માવાળા પ્રદ્યુમ્નનું એ આશ્ચર્યજનક અને મહાન કાર્ય જોઈને, બધા સૈનિકો—મિત્ર અને શત્રુ બંને—એમની પ્રશંસા કરવા લાગ્યા.

બહુરૂપૈકરૂપં તદ્ દૃશ્યતે ન ચ દૃશ્યતે । માયામયં મયકૃતં દુર્વિભાવ્યં પરૈરભૂત્

માયાએ રચેલું એ માયામય શહેર ક્યારેક અનેક રૂપે, ક્યારેક એક જ રૂપે દેખાતું, ક્યારેક દેખાતું જ નહીં, અને શત્રુઓ માટે સમજવું અશક્ય હતું.

ક્વચિદ્‌ભૂમૌ ક્વચિદ્‌ વ્યોમ્નિ ગિરિમૂર્ધ્નિ જલે ક્વચિત્ । અલાતચક્રવદ્‌ ભ્રામ્યત્ સૌભં તદ્ દુરવસ્થિતમ્

ક્યારેક જમીન પર, ક્યારેક આકાશમાં, ક્યારેક પર્વતની ટોચ પર અને ક્યારેક પાણીમાં, તે દુઃસ્થિતિમાં પડેલું સૌભ, અગ્નિના ચક્ર જેવું ફરતું હતું.

યત્ર યત્રોપલક્ષ્યેત સસૌભઃ સહસૈનિકઃ । શાલ્વઃ તતસ્તતોઽમુઞ્ચન્ શરાન્ સાત્વતયૂથપાઃ

જ્યાં જ્યાં શાલ્વ પોતાનું સૌભ અને સૈન્ય સાથે દેખાતો, ત્યાં ત્યાં સાત્વત વીરોએ તીરો છોડ્યા.

શરૈરગ્ન્યર્કસંસ્પર્શૈઃ આશીવિષદુરાસદૈઃ । પીડ્યમાનપુરાનીકઃ શાલ્વોઽમુહ્યત્ પરેરિતૈઃ

અગ્નિ અને સૂર્ય જેવી જ્વલંત તીરો અને ઝેરી સાપ જેવી ઘાતક બાણોથી શાલ્વનું સૈન્ય ખૂબ પીડાયું અને ભયભીત થઈ ગયું.

શાલ્વાનીકપશસ્ત્રૌઘૈઃ વૃષ્ણિવીરા ભૃશાર્દિતાઃ । ન તત્યજૂ રણં સ્વં સ્વં લોકદ્વયજિગીષવઃ

શાલ્વના સૈન્યના શસ્ત્રવર્ષાથી વૃષ્ણિ વીરોએ ઘણી પીડા સહન કરી, છતાંયે તેઓએ યુદ્ધ છોડ્યું નહીં, દરેકે બંને લોક જીતવાનો સંકલ્પ રાખ્યો.

શાલ્વામાત્યો દ્યુમાન્ નામ પ્રદ્યુમ્નં પ્રાક્ પ્રપીડિતઃ । આસાદ્ય ગદયા મૌર્વ્યા વ્યાહત્ય વ્યનદદ્ બલી

શાલ્વનો મંત્રી દ્યુમાન નામનો, જે પહેલાં પ્રદ્યુમ્નને પરાજય આપ્યો હતો, ભારે ગદા લઈને આગળ આવ્યો, પ્રદ્યુમ્નને માર્યો અને જોરથી ગર્જના કરી.

પ્રદ્યુમ્નં ગદયા શીર્ણ વક્ષઃસ્થલમરિંદમમ્ । અપોવાહ રણાત્ સૂતો ધર્મવિદ્ દારુકાત્મજઃ

શત્રુઓને દમન કરનાર પ્રદ્યુમ્નનું છાતી ગદાથી ફાટ્યું, ત્યારે ધર્મને જાણનારો દારુકપુત્ર સારથી, તેને યુદ્ધમાંથી દૂર લઈ ગયો.

લબ્ધસંજ્ઞો મુહૂર્તેન કાર્ષ્ણિઃ સારથિમબ્રવીત્ । અહો અસાધ્વિદં સૂત યદ્ રણાન્મેઽપસર્પણમ્

થોડા સમયમાં પ્રદ્યુમ્ને હોશમાં આવીને સારથીને કહ્યું: 'હાય, સારથી! તું મને યુદ્ધમાંથી દૂર લઈ ગયો, એ યોગ્ય નહોતું.'

ન યદૂનાં કુલે જાતઃ શ્રૂયતે રણવિચ્યુતઃ । વિના મત્ક્લીબચિત્તેન સૂતેન પ્રાપ્તકિલ્બિષાત્

યાદવ વંશમાં જન્મેલો કોઈ પણ યુદ્ધ છોડે છે એવું ક્યારેય સાંભળાયું નથી—માત્ર એવો સારથી જ એ કરે છે, જેના મનમાં દુર્બળતા હોય અને પાપ લાગેલું હોય.

કિં નુ વક્ષ્યેઽભિસઙ્‌ગમ્ય પિતરૌ રામકેશવૌ । યુદ્ધાત્ સમ્યગપક્રાન્તઃ પૃષ્ટસ્તત્રાત્મનઃ ક્ષમમ્

હું યુદ્ધમાંથી પીઠ ફેરવીને જ્યારે પિતા રામ અને કેશવ પાસે જઈશ, ત્યારે શું કહું? ત્યાં મને પૂછવામાં આવશે ત્યારે શું યોગ્ય જવાબ આપું?

વ્યક્તં મે કથયિષ્યન્તિ હસન્ત્યો ભ્રાતૃજામયઃ । ક્લૈબ્યં કથં કથં વીર તવાન્યૈઃ કથ્યતાં મૃધે

નક્કી છે કે મારા ભાઈઓની પત્નીઓ હસતાં હસતાં કહેશે: 'હે વીર, તારી દુર્બળતા યુદ્ધમાં બીજા લોકો સુધી કેવી રીતે પહોચી?'

સારથિરુવાચ - ધર્મં વિજાનતાઽઽયુષ્મન્ કૃતમેતન્મયા વિભો । સૂતઃ કૃચ્છ્રગતં રક્ષેદ્ રથિનં સારથિં રથી

સારથીએ કહ્યું: 'પ્રભુ, ધર્મને જાણીને મેં આ કર્યું છે; સારથીએ મુશ્કેલીમાં પડેલા રથિયારને બચાવવો જોઈએ અને રથિયારે પોતાના સારથીને.'

એતદ્‌ વિદિત્વા તુ ભવાન્ મયાપોવાહિતો રણાત્ । ઉપસૃષ્ટઃ પરેણેતિ મૂર્ચ્છિતો ગદયા હતઃ

આ વાત જાણીને જ મેં તમને યુદ્ધમાંથી દૂર લઈ ગયા, કેમ કે તમે શત્રુના હુમલાથી ગદાના ઘા ખાઈને બેભાન થઈ ગયા હતા.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે ઉત્તરાર્ધે શાલ્વયુદ્ધે ષટ્સપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના ઉત્તરાર્ધમાં શાલ્વ યુદ્ધનું છપ્પનોતેરમું અધ્યાય પૂર્ણ થયું.

ભગવતા સૌભસહિતસ્ય શાલ્વસ્ય વિનાશઃ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) સ તૂપસ્પૃશ્ય સલિલં દંશિતો ધૃતકાર્મુકઃ । નય માં દ્યુમતઃ પાર્શ્વં વીરસ્યેત્યાહ સારથિમ્

શ્રી શુકદેવજી કહે છે: પછી પ્રદ્યુમ્ને શુદ્ધિ માટે પાણી સ્પર્શ કર્યું, હાથમાં ધનુષ લીધું અને સારથીને કહ્યું: 'મને વીર દ્યુમાનની બાજુએ લઈ જા.'

વિધમન્તં સ્વસૈન્યાનિ દ્યુમન્તં રુક્મિણીસુતઃ । પ્રતિહત્ય પ્રત્યવિધ્યન્ નારાચૈરષ્ટભિઃ સ્મયન્

રુક્મિણીપુત્રે સ્મિત સાથે, પોતાના સૈન્ય પર હુમલો કરતા દ્યુમાનને, આઠ લોખંડના તીરો મારીને ઢાળી દીધો.