શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

તત્ર દુર્યોધનો માની પરીતો ભ્રાતૃભિર્નૃપ । કિરીટમાલી ન્યવિશદ્ અસિહસ્તઃ ક્ષિપન્ રુષા

ત્યાં દુર્યોધન, ગર્વભેર પોતાના ભાઈઓથી ઘેરાયેલો, માથા પર મુગટ અને ફૂલમાળા પહેરેલી, હાથમાં તલવાર લઈને ગુસ્સામાં નીચે મૂકી બેઠો હતો.

સ્થલેઽભ્યગૃહ્ણાદ્ વસ્ત્રાન્તં જલં મત્વા સ્થલેઽપતત્ । જલે ચ સ્થલવદ્ ભ્રાન્ત્યા મયમાયાવિમોહિતઃ

માયાની માયાથી મોહિત થયેલા દુર્યોધને જમીન પર પાણી સમજી વસ્ત્ર પકડ્યું, પણ એ સૂકું હતું; અને પાણીમાં જમીન સમજી પગ મૂક્યો.

જહાસ ભીમસ્તં દૃષ્ટ્વા સ્ત્રિયો નૃપતયોઽપરે । નિવાર્યમાણા અપ્યઙ્‌ગ રાજ્ઞા કૃષ્ણાનુમોદિતાઃ

ભીમએ આ દૃશ્ય જોઈને હસી ઉઠ્યો, સ્ત્રીઓ અને બીજા રાજાઓ પણ હસ્યા; રાજાએ રોકવા છતાં કૃષ્ણએ એ હાસ્યને મંજૂરી આપી.

( મિશ્ર ) સ વ્રીડિતોઽવાગ્વદનો રુષા જ્વલન્ નિષ્ક્રમ્ય તૂષ્ણીં પ્રયયૌ ગજાહ્વયમ્ । હાહેતિ શબ્દઃ સુમહાનભૂત્ સતાં અજાતશત્રુર્વિમના ઇવાભવત્ । બભૂવ તૂષ્ણીં ભગવાન્ભુવો ભરં સમુજ્જિહીર્ષુર્ભ્રમતિ સ્મ યદ્ દૃશા

લજ્જાથી દુર્યોધન માથું નીચે કરી ગુસ્સાથી ધગધગતો બહાર નીકળી ગજાહ્વય તરફ ચાલ્યો ગયો; સાધુઓમાં 'હાય'નો મોટો અવાજ થયો અને અજાતશત્રુનું મન દુઃખી થયું; ભગવાન ચુપચાપ રહ્યા અને ધરતીનો ભાર ઉતારવાનો વિચાર કરતાં, બધું જોઈ રહ્યા હતા.

( અનુષ્ટુપ્ ) એતત્તેઽભિહિતં રાજન્ યત્પૃષ્ટોઽહમિહ ત્વયા । સુયોધનસ્ય દૌરાત્મ્યં રાજસૂયે મહાક્રતૌ

હે રાજા, તમે જે પૂછ્યું હતું એ મહારાજસૂય યજ્ઞમાં સુયોધનના દુશ્ચરિત્ર્ય વિશે મેં તમને કહી દીધું.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે ઉત્તરાર્ધે દુર્યોધનમાનભંગો નામ પઞ્ચસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના ઉત્તરાર્ધમાં 'દુર્યોધનનો ગર્વભંગ' નામે પચોતેરમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.

શાલ્વસ્ય યદુભિઃ સહ યુદ્ધમ્ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) અથાન્યદપિ કૃષ્ણસ્ય શ્રૃણુ કર્માદ્‌ભુતં નૃપ । ક્રીડાનરશરીરસ્ય યથા સૌભપતિર્હતઃ

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: હે રાજા, હવે કૃષ્ણના એક બીજા અદ્ભુત લીલા સાંભળો—કેવી રીતે રમતાં રમતાં શરીરથી પર એવા ભગવાને સૌભના રાજાને મારી નાખ્યો.

શિશુપાલસખઃ શાલ્વો રુક્મિણ્યુદ્‌વાહ આગતઃ । યદુભિર્નિર્જિતઃ સઙ્ખ્યે જરાસન્ધાદયસ્તથા

શિશુપાલનો મિત્ર શાલ્વ, રુક્મિણીના લગ્નમાં આવ્યો હતો; તેને અને જરાસંધાદિકોને યદુઓએ યુદ્ધમાં હરાવ્યા હતા.

શાલ્વઃ પ્રતિજ્ઞામકરોત્ શ્રૃણ્વતાં સર્વભૂભુજામ્ । અયાદવાં ક્ષ્માં કરિષ્યે પૌરુષં મમ પશ્યત

શાલ્વે બધા રાજાઓની સામે પ્રતિજ્ઞા લીધી: 'હું ધરતીને યદુઓથી મુક્ત કરીશ—મારું પરાક્રમ જુઓ.'

ઇતિ મૂઢઃ પ્રતિજ્ઞાય દેવં પશુપતિં પ્રભુમ્ । આરાધયામાસ નૃપઃ પાંસુમુષ્ટિં સકૃદ્ ગ્રસન્

એવી મૂર્ખતાપૂર્ણ પ્રતિજ્ઞા કરીને રાજાએ સર્વજીવનાં સ્વામી ભગવાન પાશુપતિની પૂજા કરી, એક જ વાર માટીની મુઠ્ઠી ગળી.

સંવત્સરાન્તે ભગવાન્ આશુતોષ ઉમાપતિઃ । વરેણ ચ્છન્દયામાસ શાલ્વં શરણમાગતમ્

એક વર્ષ પૂરે, ઉમા પતિ ભગવાન, સહેલાઈથી પ્રસન્ન થઈ, શાલ્વને આશ્રયમાં આવેલો જોઈ, તેને મનગમતો વર માંગવા કહ્યું.

દેવાસુરમનુષ્યાણાં ગન્ધર્વોરગરક્ષસામ્ । અભેદ્યં કામગં વવ્રે સ યાનં વૃષ્ણિભીષણમ્

શાલ્વે એવો રથ માગ્યો કે જે દેવ, દાનવ, માનવ, ગંધર્વ, સાપ કે રાક્ષસ પણ તોડી ન શકે, મનગમ્યા સ્થળે જઈ શકે અને વૃષ્ણિઓને ભયભીત કરી શકે.

તથેતિ ગિરિશાદિષ્ટો મયઃ પરપુરંજયઃ । પુરં નિર્માય શાલ્વાય પ્રાદાત્ સૌભમયસ્મયમ્

'તેથી જ થાય' એમ ગિરિશએ કહ્યું અને તેની આજ્ઞાથી પરશત્રુઓને હરાવનાર માયાએ આયસ્મય નામનું લોખંડનું શહેર બનાવ્યું અને શાલ્વને આપ્યું.

સ લબ્ધ્વા કામગં યાનં તમોધામ દુરાસદમ્ । યયસ્દ્‌વારવતીં શાલ્વો વૈરં વૃષ્ણિકૃતં સ્મરન્

આવી ઇચ્છાથી ચાલતું, ભયાનક અને અપ્રાપ્ય રથ મળતાં જ, શાલ્વે વૃષ્ણિઓએ કરેલા વેરને યાદ કરી દ્વારકાનગરી તરફ કૂચ કરી.

નિરુધ્ય સેનયા શાલ્વો મહત્યા ભરતર્ષભ । પુરીં બભઞ્જોપવનાન્ ઉદ્યાનાનિ ચ સર્વશઃ

હે ભરતવંશી, શાલ્વે પોતાની વિશાળ સેના સાથે શહેરને ઘેરી લીધું અને બધી ઉપનગરો તથા બાગ-બગીચા તોડી નાખ્યા.

સગોપુરાણિ દ્વારાણિ પ્રાસાદાટ્ટાલતોલિકાઃ । વિહારાન્ સ વિમાનાગ્ર્યાન્ નિપેતુઃ શસ્ત્રવૃષ્ટયઃ

દરવાજા ઉપરના મિનારા, મહેલો, ઝરૂખા, વિહાર અને ઊંચા મકાનો ઉપર શસ્ત્રોની વરસાદ વરસી.

શિલા દ્રુમાશ્ચાશનયઃ સર્પા આસારશર્કરાઃ । પ્રચણ્ડશ્ચક્રવાતોઽભૂત્ રજસાચ્છાદિતા દિશઃ

પથ્થરો, વૃક્ષો, વીજળી, સાપ અને કંકરનો વરસાદ પડ્યો અને ભયાનક વાવાઝોડું ઉઠ્યું, જેના કારણે ચારે દિશા ધૂળથી ઢંકાઈ ગઈ.

ઇત્યર્દ્યમાના સૌભેન કૃષ્ણસ્ય નગરી ભૃશમ્ । નાભ્યપદ્યત શં રાજન્ ત્રિપુરેણ યથા મહી

આ રીતે, જયારે સૌભ નામના રથથી કૃષ્ણની નગરી પર ભારે આક્રમણ થયું, ત્યારે એ શહેરને જરા પણ શાંતિ મળી નહીં, જેમ ત્રિપુરાએ પૃથ્વી પર આક્રમણ કર્યું ત્યારે થયું હતું.

પ્રદ્યુમ્નો ભગવાન્ વીક્ષ્ય બાધ્યમાના નિજાઃ પ્રજાઃ । મ ભૈષ્ટેત્યભ્યધાદ્‌ વીરો રથારૂઢો મહાયશાઃ

પોતાના લોકો દુઃખી થાય છે તે જોઈ, મહાન યશસ્વી અને પરાક્રમી પ્રદ્યુમ્ને રથ પર ચડીને કહ્યું, 'ડરશો નહીં!'

સાત્યકિશ્ચારુદેષ્ણશ્ચ સામ્બોઽક્રૂરઃ સહાનુજઃ । હાર્દિક્યો ભાનુવિન્દશ્ચ ગદશ્ચ શુકસારણૌ

સાત્યકી, ચારુદેશન, સાંબ, અક્રૂર પોતાના ભાઈ સાથે, હાર્દિક્ય, ભાનુવિંદ, ગદ, શુક અને સારણ—

અપરે ચ મહેષ્વાસા રથયૂથપયૂથપાઃ । નિર્યયુર્દંશિતા ગુપ્તા રથેભાશ્વપદાતિભિઃ

અને બીજા મહાન ધનુર્ધર અને રથદળોના નેતાઓ પણ રથ, હાથી, ઘોડા અને પગદળ સાથે સજ્જ થઈને બહાર નીકળી આવ્યા.

તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં શાલ્વાનાં યદુભિઃ સહ । યથાસુરાણાં વિબુધૈઃ તુમુલં લોમહર્ષણમ્

પછી શાલ્વ અને યદુઓ વચ્ચે દેવ-દાનવો જેવા ભયાનક અને રોમાંચક યુદ્ધ શરૂ થયું.

તાશ્ચ સૌભપતેર્માયા દિવ્યાસ્ત્રૈ રુક્મિણીસુતઃ । ક્ષણેન નાશયામાસ નૈશં તમ ઇવોષ્ણગુઃ

રુક્મિણીપુત્રે દિવ્યાસ્ત્રોથી સૌભપતિની બધી માયા પળભરમાં નાશ કરી નાખી, જેમ સૂર્ય રાત્રિના અંધકારને દૂર કરે છે.

વિવ્યાધ પઞ્ચવિંશત્યા સ્વર્ણપુઙ્ખૈરયોમુખૈઃ । શાલ્વસ્ય ધ્વજિનીપાલં શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ

પ્રદ્યુમ્ને શાલ્વની સેના પ્રમુખને પચ્ચીસ સોનાની પાંખવાળા અને લોખંડની અણીવાળા તીરો વડે ઘાયલ કર્યો.

શતેનાતાડયચ્છાલ્વં એકૈકેનાસ્ય સૈનિકાન્ । દશભિર્દશભિર્નેતૄન્ વાહનાનિ ત્રિભિસ્ત્રિભિઃ

એમણે શાલ્વને સો તીરો માર્યા, દરેક સૈનિકને એક તીર, દરેક નેતાને દસ-દસ તીરો અને દરેક વાહનને ત્રણ-ત્રણ તીરો માર્યા.

તદદ્‌ભુતં મહત્ કર્મ પ્રદ્યુમ્નસ્ય મહાત્મનઃ । દૃષ્ટ્વા તં પૂજયામાસુઃ સર્વે સ્વપરસૈનિકાઃ

મહાન આત્માવાળા પ્રદ્યુમ્નનું એ આશ્ચર્યજનક અને મહાન કાર્ય જોઈને, બધા સૈનિકો—મિત્ર અને શત્રુ બંને—એમની પ્રશંસા કરવા લાગ્યા.

બહુરૂપૈકરૂપં તદ્ દૃશ્યતે ન ચ દૃશ્યતે । માયામયં મયકૃતં દુર્વિભાવ્યં પરૈરભૂત્

માયાએ રચેલું એ માયામય શહેર ક્યારેક અનેક રૂપે, ક્યારેક એક જ રૂપે દેખાતું, ક્યારેક દેખાતું જ નહીં, અને શત્રુઓ માટે સમજવું અશક્ય હતું.

ક્વચિદ્‌ભૂમૌ ક્વચિદ્‌ વ્યોમ્નિ ગિરિમૂર્ધ્નિ જલે ક્વચિત્ । અલાતચક્રવદ્‌ ભ્રામ્યત્ સૌભં તદ્ દુરવસ્થિતમ્

ક્યારેક જમીન પર, ક્યારેક આકાશમાં, ક્યારેક પર્વતની ટોચ પર અને ક્યારેક પાણીમાં, તે દુઃસ્થિતિમાં પડેલું સૌભ, અગ્નિના ચક્ર જેવું ફરતું હતું.

યત્ર યત્રોપલક્ષ્યેત સસૌભઃ સહસૈનિકઃ । શાલ્વઃ તતસ્તતોઽમુઞ્ચન્ શરાન્ સાત્વતયૂથપાઃ

જ્યાં જ્યાં શાલ્વ પોતાનું સૌભ અને સૈન્ય સાથે દેખાતો, ત્યાં ત્યાં સાત્વત વીરોએ તીરો છોડ્યા.