શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

દેવર્ષિપિતૃભૂતાનિ લોકપાલાઃ સહાનુગાઃ । પૂજિતાસ્તં અનુજ્ઞાપ્ય સ્વધામાનિ યયુર્નૃપ

દેવ, ઋષિ, પિતૃ, ભૂત અને લોકપાલો પોતાના અનુયાયીઓ સાથે સન્માન પામી, રાજાની પરવાનગી લઈને પોતાના સ્થાન પર પાછા ગયા.

હરિદાસસ્ય રાજર્ષે રાજસૂયમહોદયમ્ । નૈવાતૃપ્યન્ પ્રશંસન્તઃ પિબન્ મર્ત્યોઽમૃતં યથા

રાજર્ષિઓએ હરિદાસના રાજસૂય મહોત્સવની એટલી વખાણ કરી કે, જેમ મરણશીલ માણસ અમૃત પીવે તો ક્યારેય થાકતો નથી, એમ તેઓ પણ થાક્યા નહોતા.

તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા સુહૃત્ સંબંન્ધિ બાન્ધવાન્ । પ્રેમ્ણા નિવારયામાસ કૃષ્ણં ચ ત્યાગકાતરઃ

પછી રાજા યુધિષ્ઠિરે પ્રેમપૂર્વક પોતાના મિત્રો, સગા અને બાંધવોને વિદાય આપી, અને કૃષ્ણને પણ વિદાય આપતી વખતે મનમાં વિયોગની વેદનાથી અટકી પડ્યા.

ભગવાનપિ તત્રાઙ્‌ગ ન્યવાત્સીત્ તત્પ્રિયંકરઃ । પ્રસ્થાપ્ય યદુવીરાંશ્ચ સામ્બાદીંશ્ચ કુશસ્થલીમ્

ભગવાન, જે પોતાના પ્રિયજનોને સુખ આપનાર છે, તેમણે યદુવીરો અને સાંબાદિકોને કુશસ્થળી મોકલી, પછી થોડો સમય ત્યાં જ રોકાયા.

ઇત્થં રાજા ધર્મસુતો મનોરથમહાર્ણવમ્ । સુદુસ્તરં સમુત્તીર્ય કૃષ્ણેનાસીદ્ ગતજ્વરઃ

આ રીતે ધર્મપુત્ર રાજાએ શ્રીકૃષ્ણની કૃપાથી પોતાના મનના મહાન ઇચ્છાઓના દરિયાને પાર કરી લીધું અને બધું દુઃખ દૂર થયું.

એકદાન્તઃપુરે તસ્ય વીક્ષ્ય દુર્યોધનઃ શ્રિયમ્ । અતપ્યદ્ રાજસૂયસ્ય મહિત્વં ચાચ્યુતાત્મનઃ

એક વખત રાજમહેલમાં દુર્યોધને રાજસૂયના વૈભવ અને અચ્યૂત ભગવાનની મહિમા જોઈ, તો તેને મનમાં જ્વાળા ઉઠી.

( વસંતતિલકા ) યસ્મિન્ નરેન્દ્રદિતિજેન્દ્ર સુરેન્દ્રલક્ષ્મીઃ નાના વિભાન્તિ કિલ વિશ્વસૃજોપકૢપ્તાઃ । તાભિઃ પતીન્દ્રુપદરાજસુતોપતસ્થે યસ્યાં વિષક્તહૃદયઃ કુરુરાડતપ્યત્

જ્યાં રાજાઓ, દૈત્યરાજાઓ અને દેવતાઓની સંપત્તિ સર્જનહારે વિવિધ રીતે શોભતી હતી, ત્યાં દ્રુપદપુત્રીના બાજુમાં પતિ ઊભા હતા અને કુરુરાજનું હૃદય એ વૈભવ જોઈને બળતું હતું.

યસ્મિન્ તદા મધુપતેર્મહિષીસહસ્રં શ્રોણીભરેણ શનકૈઃ ક્વણદઙ્‌ઘ્રિશોભમ્ । મધ્યે સુચારુ કુચકુઙ્કુમશોણહારં શ્રીમન્મુખં પ્રચલકુણ્ડલકુન્તલાઢ્યમ્

ત્યાં, મધુપતિની હજાર રાણીઓ, જેઓની નિતંબો ભારે અને પગમાં પાયલ ઝણકતી હતી, એ સૌએ સુંદર ગુલાબી હાર અને ઝૂલેતા કુંડળવાળા ચહેરાને ઘેરી રાખ્યો હતો.

( અનુષ્ટુપ્ ) સભાયાં મયકૢપ્તાયાં ક્વાપિ ધર્મસુતોઽધિરાટ્ । વૃતોઽનુગૈર્બન્ધુભિશ્ચ કૃષ્ણેનાપિ સ્વચક્ષુષા

માયાએ બનાવેલી સભામાં ધર્મપુત્ર રાજા પોતાના સગા અને અનુયાયીઓથી ઘેરાયેલા હતા, અને કૃષ્ણ પણ પોતાની આંખે એ બધું જોઈ રહ્યા હતા.

આસીનઃ કાઞ્ચને સાક્ષાત્ આસને મઘવાનિવ । પારમેષ્ઠ્યશ્રીયા જુષ્ટઃ સ્તૂયમાનશ્ચ વન્દિભિઃ

સોનાના સિંહાસન પર બેઠેલા, જાણે ઇન્દ્ર જેવા, પરમ ઐશ્વર્યથી યુક્ત એવા રાજાની વંદકો વખાણ કરતા હતા.

તત્ર દુર્યોધનો માની પરીતો ભ્રાતૃભિર્નૃપ । કિરીટમાલી ન્યવિશદ્ અસિહસ્તઃ ક્ષિપન્ રુષા

ત્યાં દુર્યોધન, ગર્વભેર પોતાના ભાઈઓથી ઘેરાયેલો, માથા પર મુગટ અને ફૂલમાળા પહેરેલી, હાથમાં તલવાર લઈને ગુસ્સામાં નીચે મૂકી બેઠો હતો.

સ્થલેઽભ્યગૃહ્ણાદ્ વસ્ત્રાન્તં જલં મત્વા સ્થલેઽપતત્ । જલે ચ સ્થલવદ્ ભ્રાન્ત્યા મયમાયાવિમોહિતઃ

માયાની માયાથી મોહિત થયેલા દુર્યોધને જમીન પર પાણી સમજી વસ્ત્ર પકડ્યું, પણ એ સૂકું હતું; અને પાણીમાં જમીન સમજી પગ મૂક્યો.

જહાસ ભીમસ્તં દૃષ્ટ્વા સ્ત્રિયો નૃપતયોઽપરે । નિવાર્યમાણા અપ્યઙ્‌ગ રાજ્ઞા કૃષ્ણાનુમોદિતાઃ

ભીમએ આ દૃશ્ય જોઈને હસી ઉઠ્યો, સ્ત્રીઓ અને બીજા રાજાઓ પણ હસ્યા; રાજાએ રોકવા છતાં કૃષ્ણએ એ હાસ્યને મંજૂરી આપી.

( મિશ્ર ) સ વ્રીડિતોઽવાગ્વદનો રુષા જ્વલન્ નિષ્ક્રમ્ય તૂષ્ણીં પ્રયયૌ ગજાહ્વયમ્ । હાહેતિ શબ્દઃ સુમહાનભૂત્ સતાં અજાતશત્રુર્વિમના ઇવાભવત્ । બભૂવ તૂષ્ણીં ભગવાન્ભુવો ભરં સમુજ્જિહીર્ષુર્ભ્રમતિ સ્મ યદ્ દૃશા

લજ્જાથી દુર્યોધન માથું નીચે કરી ગુસ્સાથી ધગધગતો બહાર નીકળી ગજાહ્વય તરફ ચાલ્યો ગયો; સાધુઓમાં 'હાય'નો મોટો અવાજ થયો અને અજાતશત્રુનું મન દુઃખી થયું; ભગવાન ચુપચાપ રહ્યા અને ધરતીનો ભાર ઉતારવાનો વિચાર કરતાં, બધું જોઈ રહ્યા હતા.

( અનુષ્ટુપ્ ) એતત્તેઽભિહિતં રાજન્ યત્પૃષ્ટોઽહમિહ ત્વયા । સુયોધનસ્ય દૌરાત્મ્યં રાજસૂયે મહાક્રતૌ

હે રાજા, તમે જે પૂછ્યું હતું એ મહારાજસૂય યજ્ઞમાં સુયોધનના દુશ્ચરિત્ર્ય વિશે મેં તમને કહી દીધું.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે ઉત્તરાર્ધે દુર્યોધનમાનભંગો નામ પઞ્ચસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના ઉત્તરાર્ધમાં 'દુર્યોધનનો ગર્વભંગ' નામે પચોતેરમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.

શાલ્વસ્ય યદુભિઃ સહ યુદ્ધમ્ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) અથાન્યદપિ કૃષ્ણસ્ય શ્રૃણુ કર્માદ્‌ભુતં નૃપ । ક્રીડાનરશરીરસ્ય યથા સૌભપતિર્હતઃ

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: હે રાજા, હવે કૃષ્ણના એક બીજા અદ્ભુત લીલા સાંભળો—કેવી રીતે રમતાં રમતાં શરીરથી પર એવા ભગવાને સૌભના રાજાને મારી નાખ્યો.

શિશુપાલસખઃ શાલ્વો રુક્મિણ્યુદ્‌વાહ આગતઃ । યદુભિર્નિર્જિતઃ સઙ્ખ્યે જરાસન્ધાદયસ્તથા

શિશુપાલનો મિત્ર શાલ્વ, રુક્મિણીના લગ્નમાં આવ્યો હતો; તેને અને જરાસંધાદિકોને યદુઓએ યુદ્ધમાં હરાવ્યા હતા.

શાલ્વઃ પ્રતિજ્ઞામકરોત્ શ્રૃણ્વતાં સર્વભૂભુજામ્ । અયાદવાં ક્ષ્માં કરિષ્યે પૌરુષં મમ પશ્યત

શાલ્વે બધા રાજાઓની સામે પ્રતિજ્ઞા લીધી: 'હું ધરતીને યદુઓથી મુક્ત કરીશ—મારું પરાક્રમ જુઓ.'

ઇતિ મૂઢઃ પ્રતિજ્ઞાય દેવં પશુપતિં પ્રભુમ્ । આરાધયામાસ નૃપઃ પાંસુમુષ્ટિં સકૃદ્ ગ્રસન્

એવી મૂર્ખતાપૂર્ણ પ્રતિજ્ઞા કરીને રાજાએ સર્વજીવનાં સ્વામી ભગવાન પાશુપતિની પૂજા કરી, એક જ વાર માટીની મુઠ્ઠી ગળી.

સંવત્સરાન્તે ભગવાન્ આશુતોષ ઉમાપતિઃ । વરેણ ચ્છન્દયામાસ શાલ્વં શરણમાગતમ્

એક વર્ષ પૂરે, ઉમા પતિ ભગવાન, સહેલાઈથી પ્રસન્ન થઈ, શાલ્વને આશ્રયમાં આવેલો જોઈ, તેને મનગમતો વર માંગવા કહ્યું.

દેવાસુરમનુષ્યાણાં ગન્ધર્વોરગરક્ષસામ્ । અભેદ્યં કામગં વવ્રે સ યાનં વૃષ્ણિભીષણમ્

શાલ્વે એવો રથ માગ્યો કે જે દેવ, દાનવ, માનવ, ગંધર્વ, સાપ કે રાક્ષસ પણ તોડી ન શકે, મનગમ્યા સ્થળે જઈ શકે અને વૃષ્ણિઓને ભયભીત કરી શકે.

તથેતિ ગિરિશાદિષ્ટો મયઃ પરપુરંજયઃ । પુરં નિર્માય શાલ્વાય પ્રાદાત્ સૌભમયસ્મયમ્

'તેથી જ થાય' એમ ગિરિશએ કહ્યું અને તેની આજ્ઞાથી પરશત્રુઓને હરાવનાર માયાએ આયસ્મય નામનું લોખંડનું શહેર બનાવ્યું અને શાલ્વને આપ્યું.

સ લબ્ધ્વા કામગં યાનં તમોધામ દુરાસદમ્ । યયસ્દ્‌વારવતીં શાલ્વો વૈરં વૃષ્ણિકૃતં સ્મરન્

આવી ઇચ્છાથી ચાલતું, ભયાનક અને અપ્રાપ્ય રથ મળતાં જ, શાલ્વે વૃષ્ણિઓએ કરેલા વેરને યાદ કરી દ્વારકાનગરી તરફ કૂચ કરી.

નિરુધ્ય સેનયા શાલ્વો મહત્યા ભરતર્ષભ । પુરીં બભઞ્જોપવનાન્ ઉદ્યાનાનિ ચ સર્વશઃ

હે ભરતવંશી, શાલ્વે પોતાની વિશાળ સેના સાથે શહેરને ઘેરી લીધું અને બધી ઉપનગરો તથા બાગ-બગીચા તોડી નાખ્યા.

સગોપુરાણિ દ્વારાણિ પ્રાસાદાટ્ટાલતોલિકાઃ । વિહારાન્ સ વિમાનાગ્ર્યાન્ નિપેતુઃ શસ્ત્રવૃષ્ટયઃ

દરવાજા ઉપરના મિનારા, મહેલો, ઝરૂખા, વિહાર અને ઊંચા મકાનો ઉપર શસ્ત્રોની વરસાદ વરસી.

શિલા દ્રુમાશ્ચાશનયઃ સર્પા આસારશર્કરાઃ । પ્રચણ્ડશ્ચક્રવાતોઽભૂત્ રજસાચ્છાદિતા દિશઃ

પથ્થરો, વૃક્ષો, વીજળી, સાપ અને કંકરનો વરસાદ પડ્યો અને ભયાનક વાવાઝોડું ઉઠ્યું, જેના કારણે ચારે દિશા ધૂળથી ઢંકાઈ ગઈ.

ઇત્યર્દ્યમાના સૌભેન કૃષ્ણસ્ય નગરી ભૃશમ્ । નાભ્યપદ્યત શં રાજન્ ત્રિપુરેણ યથા મહી

આ રીતે, જયારે સૌભ નામના રથથી કૃષ્ણની નગરી પર ભારે આક્રમણ થયું, ત્યારે એ શહેરને જરા પણ શાંતિ મળી નહીં, જેમ ત્રિપુરાએ પૃથ્વી પર આક્રમણ કર્યું ત્યારે થયું હતું.

પ્રદ્યુમ્નો ભગવાન્ વીક્ષ્ય બાધ્યમાના નિજાઃ પ્રજાઃ । મ ભૈષ્ટેત્યભ્યધાદ્‌ વીરો રથારૂઢો મહાયશાઃ

પોતાના લોકો દુઃખી થાય છે તે જોઈ, મહાન યશસ્વી અને પરાક્રમી પ્રદ્યુમ્ને રથ પર ચડીને કહ્યું, 'ડરશો નહીં!'