શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

યુયુધાનો વિકર્ણશ્ચ હાર્દિક્યો વિદુરાદયઃ । બાહ્લીકપુત્રા ભૂર્યાદ્યા યે ચ સન્તર્દનાદયઃ

યુયુધાન, વિકર્ણ, હાર્દિક્ય, વિદુર અને બીજાઓ, બાહ્લીકપુત્રો, ભૂરી અને સંતર્દનાદિકો – એ બધા વિવિધ કાર્યોમાં નિમાયેલા હતા.

નિરૂપિતા મહાયજ્ઞે નાનાકર્મસુ તે તદા । પ્રવર્તન્તે સ્મ રાજેન્દ્ર રાજ્ઞઃ પ્રિયચિકીર્ષવઃ

મહાયજ્ઞમાં જે-જેને જે-જે કામ સોંપાયું હતું, એ બધા રાજાને પ્રસન્ન કરવા માટે મન લગાવીને કામ કરતા હતા.

( વસંતતિલકા ) ઋત્વિક્ સદસ્યબહુવિત્સુ સુહૃત્તમેષુ સ્વિષ્ટેષુ સૂનૃતસમર્હણદક્ષિણાભિઃ । ચૈદ્યે ચ સાત્વતપતેશ્ચરણં પ્રવિષ્ટે ચક્રુસ્તતસ્ત્વવભૃથ સ્નપનં દ્યુનદ્યામ્

યજ્ઞના પુરોહિતો, સહાયકો અને શ્રેષ્ઠ મિત્રો સૌને યોગ્ય રીતે દક્ષિણા, મીઠા વચનો અને સન્માન મળ્યા પછી, અને સાત્વતપતિએ શિશુપાલવધ કર્યા પછી યજ્ઞસ્થળમાં પ્રવેશ કર્યો, ત્યારે સૌએ સ્વર્ગી નદીમાં અવભૃથ સ્નાન કર્યું.

( અનુષ્ટુપ્ ) મૃદઙ્‌ગશઙ્ખપણવ ધુન્ધુર્યાનકગોમુખાઃ । વાદિત્રાણિ વિચિત્રાણિ નેદુરાવભૃથોત્સવે

મૃદંગ, શંખ, પણવ, ધુંધુરી, અનક અને ગોમુખ જેવા અનેક પ્રકારના વાદ્યો અવભૃથના ઉત્સવે ગુંજી ઉઠ્યા.

નર્તક્યો નનૃતુર્હૃષ્ટા ગાયકા યૂથશો જગુઃ । વીણાવેણુતલોન્નાદઃ તેષાં સ દિવમસ્પૃશત્

હર્ષથી નૃત્યાંગનાઓ નાચવા લાગી, અને ગાયક ટોળીઓએ સંગીત ગાયું; વીણા, વાંસળી અને તાળીનો ગુંજ આકાશ સુધી પહોંચ્યો.

ચિત્રધ્વજપતાકાગ્રૈઃ ઇભેન્દ્રસ્યન્દનાર્વભિઃ । સ્વલઙ્કૃતૈર્ભટૈર્ભૂપા નિર્યયૂ રુક્મમાલિનઃ

રંગબેરંગી ધ્વજ અને પટાકાથી સજેલા હાથી અને રથ પર સુવર્ણ હાર પહેરેલા રાજાઓ પોતાના શોભાયમાન સૈનિકો સાથે બહાર નીકળ્યા.

યદુસૃઞ્જયકામ્બોજ કુરુકેકયકોશલાઃ । કમ્પયન્તો ભુવં સૈન્યૈઃ યજનપુરઃસરાઃ

યદુ, શ્રુંજય, કામ્બોજ, કુરુ, કેકય અને કોશલ – આવા રાજાઓએ પોતાની સેના સાથે યજ્ઞ માટે આગળ વધતાં ધરતી ધ્રુજી ઉઠી.

સદસ્યર્ત્વિગ્દ્‌વિજશ્રેષ્ઠા બ્રહ્મઘોષેણ ભૂયસા । દેવર્ષિપિતૃગન્ધર્વાઃ તુષ્ટુવુઃ પુષ્પવર્ષિણઃ

સદસ્ય, ઋત્વિજ અને શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ ઉંચા સ્વરે વેદમંત્રોનો ઘોષ કર્યો; દેવ, ઋષિ, પિતૃ અને ગંધર્વોએ પુષ્પવર્ષા કરીને તેમનું સ્તુતિગાન કર્યું.

સ્વલંકૃતા નરા નાર્યો ગન્ધસ્રગ્ ભૂષણામ્બરૈઃ । વિલિંપન્ત્યો અભિસિંચ વિજહ્રુર્વિવિધૈ રસૈઃ

સુગંધિત ફૂલોની માળા, આભૂષણ અને સુંદર વસ્ત્રોથી સજેલા પુરુષો અને સ્ત્રીઓએ એકબીજાને રંગીલા રસોથી છાંટીને આનંદ કર્યો.

તૈલગોરસગન્ધોદ હરિદ્રાસાન્દ્રકુંકુમૈઃ । પુમ્ભિર્લિપ્તાઃ પ્રલિંપન્ત્યો વિજહ્રુર્વારયોષિતઃ

તેલ, ઘી, સુગંધિત ચૂરણા, હળદર અને ઘાટા કુંકુમથી લપેટાયેલી સ્ત્રીઓએ પુરુષો સાથે રમતાં એકબીજાને પ્રેમથી રંગી નાખ્યા.

( વસંતતિલકા ) ગુપ્તા નૃભિર્નિરગમન્નુપલબ્ધુમેતદ્ દેવ્યો યથા દિવિ વિમાનવરૈર્નૃદેવ્યઃ । તા માતુલેયસખિભિઃ પરિષિચ્યમાનાઃ સવ્રીડહાસવિકસદ્ વદના વિરેજુઃ

પુરુષોની રક્ષા હેઠળ રાણીઓ અજાણતાં બહાર નીકળી, જાણે સ્વર્ગની દેવીઓ વિમાનમાં જાય છે; માતુલ અને સખીઓએ તેમને છાંટતાં, તેમના મુખ પર લાજભર્યા સ્મિત ખીલી ઉઠ્યા.

તા દેવરાનુત સખીન્ સિન્સિષિચુર્દૃતીભિઃ ક્લિન્નામ્બરા વિવૃતગાત્રકુચોરુમધ્યાઃ । ઔત્સુક્યમુક્ત કવરા ચ્ચ્યવમાનમાલ્યાઃ ક્ષોભં દધુર્મલધિયાં રુચિરૈર્વિહારૈઃ

આ રાણીઓએ પોતાની સખીઓ સાથે ઉત્સાહપૂર્વક દેવતાઓ પર પાણી છાંટ્યું; ભીંજાયેલા વસ્ત્રો, ખુલ્લા અંગો અને ઢળી પડેલી માળાઓથી, તેમના રમણિય વિહારોએ દુષ્ટ મનવાળા લોકોના મનમાં ઉથલપાથલ કરી દીધી.

( અનુષ્ટુપ્ ) સ સમ્રાડ્ રથમારુઢઃ સદશ્વં રુક્મમાલિનમ્ । વ્યરોચત સ્વપત્નીભિઃ ક્રિયાભિઃ ક્રતુરાડિવ

સમ્રાટ સુંદર ઘોડાઓ અને સુવર્ણ શોભિત રથ પર પોતાની પત્નીઓ સાથે બેઠા, યજ્ઞના સ્વામી જેમ વિધિમાં તેજસ્વી લાગે છે તેમ તેજ પામ્યા.

પત્નીસંયાજાવભૃથ્યૈઃ ચરિત્વા તે તમૃત્વિજઃ । આચાન્તં સ્નાપયાં ચક્રુઃ ગંગાયાં સહ કૃષ્ણયા

પત્નીઓ સાથે અવભૃથસ્નાન કર્યા પછી, ઋત્વિજોએ પોતે શુદ્ધ થઈ, ગંગામાં શ્રીકૃષ્ણ સાથે રાજાને સ્નાન કરાવ્યું.

દેવદુન્દુભયો નેદુઃ નરદુંદુભિભિઃ સમમ્ । મુમુચુઃ પુષ્પવર્ષાણિ દેવર્ષિપિતૃમાનવાઃ

દેવદુંદુભીઓ અને માનવ દુંદુભીઓ સાથે ગુંજી ઉઠી; દેવ, ઋષિ, પિતૃ અને માનવો પુષ્પવર્ષા કરવા લાગ્યા.

સસ્નુસ્તત્ર તતઃ સર્વે વર્ણાશ્રમયુતા નરાઃ । મહાપાતક્યપિ યતઃ સદ્યો મુચ્યેત કિલ્બિષાત્

ત્યાં દરેક વર્ણ અને આશ્રમના લોકો સ્નાન કરવા આવ્યા; કારણ કે મહાપાપી પણ ત્યાં તરત પાપમુક્ત થઈ જાય છે.

અથ રાજાહતે ક્ષૌમે પરિધાય સ્વલઙ્કૃતઃ । ઋત્વિક્ સદસ્ય વિપ્રાદીન્ આનર્ચાભરણામ્બરૈઃ

પછી રાજાએ સુંદર રેશમી વસ્ત્ર પહેરીને અને શોભાયમાન થઈ, ઋત્વિજ, સદસ્ય અને બ્રાહ્મણોને આભૂષણ અને વસ્ત્ર આપી સન્માનિત કર્યા.

બન્ધૂઞ્જ્ઞાતીન્ નૃપાન્ મિત્ર સુહૃદોઽન્યાંશ્ચ સર્વશઃ । અભીક્ષ્ણં પૂજયામાસ નારાયણપરો નૃપઃ

નારાયણમાં તત્પર રાજાએ પોતાના બંધુ, જ્ઞાતિ, રાજા, મિત્ર અને અન્ય સૌને વારંવાર સન્માન આપ્યો.

( વસંતતિલકા ) સર્વે જનાઃ સુરરુચો મણિકુણ્ડલસ્રગ્ ઉષ્ણીષકઞ્ચુક દુકૂલમહાર્ઘ્યહારાઃ । નાર્યશ્ચ કુણ્ડલયુગાલકવૃન્દજુષ્ટ વક્ત્રશ્રિયઃ કનકમેખલયા વિરેજુઃ

બધા લોકોએ મણિ કુંડળ, ફૂલોની માળા, પાગ, કંચુકા, નાજુક વસ્ત્રો અને કિંમતી હાર પહેરી દેવતુલ્ય તેજ પામ્યું; સ્ત્રીઓએ કુંડળ, ચુડીઓ અને સુવર્ણ કમરપટ્ટા સાથે પોતાના સુંદર મુખે તેજ પામ્યું.

( અનુષ્ટુપ્ ) અથ ઋત્વિજો મહાશીલાઃ સદસ્યા બ્રહ્મવાદિનઃ । બ્રહ્મક્ષત્રિયવિટ્શુદ્રા રાજાનો યે સમાગતાઃ

પછી મહાન ગુણવાળા ઋત્વિજ, સદસ્ય અને બ્રાહ્મણજ્ઞાની, તેમજ બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર વર્ણના રાજાઓ ત્યાં ભેગા થયા.

દેવર્ષિપિતૃભૂતાનિ લોકપાલાઃ સહાનુગાઃ । પૂજિતાસ્તં અનુજ્ઞાપ્ય સ્વધામાનિ યયુર્નૃપ

દેવ, ઋષિ, પિતૃ, ભૂત અને લોકપાલો પોતાના અનુયાયીઓ સાથે સન્માન પામી, રાજાની પરવાનગી લઈને પોતાના સ્થાન પર પાછા ગયા.

હરિદાસસ્ય રાજર્ષે રાજસૂયમહોદયમ્ । નૈવાતૃપ્યન્ પ્રશંસન્તઃ પિબન્ મર્ત્યોઽમૃતં યથા

રાજર્ષિઓએ હરિદાસના રાજસૂય મહોત્સવની એટલી વખાણ કરી કે, જેમ મરણશીલ માણસ અમૃત પીવે તો ક્યારેય થાકતો નથી, એમ તેઓ પણ થાક્યા નહોતા.

તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા સુહૃત્ સંબંન્ધિ બાન્ધવાન્ । પ્રેમ્ણા નિવારયામાસ કૃષ્ણં ચ ત્યાગકાતરઃ

પછી રાજા યુધિષ્ઠિરે પ્રેમપૂર્વક પોતાના મિત્રો, સગા અને બાંધવોને વિદાય આપી, અને કૃષ્ણને પણ વિદાય આપતી વખતે મનમાં વિયોગની વેદનાથી અટકી પડ્યા.

ભગવાનપિ તત્રાઙ્‌ગ ન્યવાત્સીત્ તત્પ્રિયંકરઃ । પ્રસ્થાપ્ય યદુવીરાંશ્ચ સામ્બાદીંશ્ચ કુશસ્થલીમ્

ભગવાન, જે પોતાના પ્રિયજનોને સુખ આપનાર છે, તેમણે યદુવીરો અને સાંબાદિકોને કુશસ્થળી મોકલી, પછી થોડો સમય ત્યાં જ રોકાયા.

ઇત્થં રાજા ધર્મસુતો મનોરથમહાર્ણવમ્ । સુદુસ્તરં સમુત્તીર્ય કૃષ્ણેનાસીદ્ ગતજ્વરઃ

આ રીતે ધર્મપુત્ર રાજાએ શ્રીકૃષ્ણની કૃપાથી પોતાના મનના મહાન ઇચ્છાઓના દરિયાને પાર કરી લીધું અને બધું દુઃખ દૂર થયું.

એકદાન્તઃપુરે તસ્ય વીક્ષ્ય દુર્યોધનઃ શ્રિયમ્ । અતપ્યદ્ રાજસૂયસ્ય મહિત્વં ચાચ્યુતાત્મનઃ

એક વખત રાજમહેલમાં દુર્યોધને રાજસૂયના વૈભવ અને અચ્યૂત ભગવાનની મહિમા જોઈ, તો તેને મનમાં જ્વાળા ઉઠી.

( વસંતતિલકા ) યસ્મિન્ નરેન્દ્રદિતિજેન્દ્ર સુરેન્દ્રલક્ષ્મીઃ નાના વિભાન્તિ કિલ વિશ્વસૃજોપકૢપ્તાઃ । તાભિઃ પતીન્દ્રુપદરાજસુતોપતસ્થે યસ્યાં વિષક્તહૃદયઃ કુરુરાડતપ્યત્

જ્યાં રાજાઓ, દૈત્યરાજાઓ અને દેવતાઓની સંપત્તિ સર્જનહારે વિવિધ રીતે શોભતી હતી, ત્યાં દ્રુપદપુત્રીના બાજુમાં પતિ ઊભા હતા અને કુરુરાજનું હૃદય એ વૈભવ જોઈને બળતું હતું.

યસ્મિન્ તદા મધુપતેર્મહિષીસહસ્રં શ્રોણીભરેણ શનકૈઃ ક્વણદઙ્‌ઘ્રિશોભમ્ । મધ્યે સુચારુ કુચકુઙ્કુમશોણહારં શ્રીમન્મુખં પ્રચલકુણ્ડલકુન્તલાઢ્યમ્

ત્યાં, મધુપતિની હજાર રાણીઓ, જેઓની નિતંબો ભારે અને પગમાં પાયલ ઝણકતી હતી, એ સૌએ સુંદર ગુલાબી હાર અને ઝૂલેતા કુંડળવાળા ચહેરાને ઘેરી રાખ્યો હતો.

( અનુષ્ટુપ્ ) સભાયાં મયકૢપ્તાયાં ક્વાપિ ધર્મસુતોઽધિરાટ્ । વૃતોઽનુગૈર્બન્ધુભિશ્ચ કૃષ્ણેનાપિ સ્વચક્ષુષા

માયાએ બનાવેલી સભામાં ધર્મપુત્ર રાજા પોતાના સગા અને અનુયાયીઓથી ઘેરાયેલા હતા, અને કૃષ્ણ પણ પોતાની આંખે એ બધું જોઈ રહ્યા હતા.