શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

રાજસૂયાવભૃથ્યેન સ્નાતો રાજા યુધિષ્ઠિરઃ । બ્રહ્મક્ષત્રસભામધ્યે શુશુભે સુરરાડિવ

રાજસૂય યજ્ઞના અવભૃથ સ્નાન પછી, રાજા યુધિષ્ઠિર બ્રાહ્મણો અને ક્ષત્રિયોની સભામાં દેવતાઓના રાજા જેવી તેજસ્વીતા સાથે ઝળહળી ઊઠ્યા.

રાજ્ઞા સભાજિતાઃ સર્વે સુરમાનવખેચરાઃ । કૃષ્ણં ક્રતું ચ શંસન્તઃ સ્વધામાનિ યયુર્મુદા

રાજાએ સૌ દેવો, મનુષ્યો અને આકાશવાસીઓને સન્માન આપ્યું; તેઓ સૌ આનંદપૂર્વક શ્રીકૃષ્ણ અને યજ્ઞની પ્રશંસા કરતા પોતાના પોતાના લોકમાં પરત ગયા.

દુર્યોધનમૃતે પાપં કલિં કુરુકુલામયમ્ । યો ન સેહે શ્રીયં સ્ફીતાં દૃષ્ટ્વા પાણ્ડુસુતસ્ય તામ્

કુરુવંશમાં કલિયુગના રૂપ, પાપી દુર્યોધન સિવાય બીજાને પાંડુપુત્રની એ વૈભવશાળી સ્થિતિ જોઈને સહન થયું.

ય ઇદં કીર્તયેદ્ વિષ્ણોઃ કર્મ ચૈદ્ય વધાદિકમ્ । રાજમોક્ષં વિતાનં ચ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

જે કોઈ શ્રીવિષ્ણુના આ કાર્યો, શિશુપાલવધ, રાજમોક્ષ અને મહાયજ્ઞને કથા રૂપે કહે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે ઉત્તરાર્ધે શિશુપાલવધો નામ ચતુઃસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના ઉત્તરાર્ધમાં આવેલા 'શિશુપાલવધ' નામના ચૌહત્તેરમા અધ્યાયનો અંત આવે છે.

રાજસૂયાન્તેઽવભૃથસ્નાનમહોત્સવઃ; મયનિર્મિતાયાં યુધિષ્ઠિરસભાયાં દુર્યોધનસ્યાવમાનનં ચ - શ્રીરાજોવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) અજાતશત્રોસ્તં દૃષ્ટ્વા રાજસૂયમહોદયમ્ । સર્વે મુમુદિરે બ્રહ્મન્ નૃદેવા યે સમાગતાઃ

રાજાએ પૂછ્યું: હે બ્રાહ્મણ, અજાતશત્રુના મહાન રાજસૂય યજ્ઞને જોઈને ત્યાં ભેગા થયેલા બધા રાજાઓ, દેવો અને મનુષ્યો ખૂબ આનંદિત થયા.

દુર્યોધનં વર્જયિત્વા રાજાનઃ સર્ષયઃ સુરાઃ । ઇતિ શ્રુતં નો ભગવન્ તત્ર કારણમુચ્યતામ્

દુર્યોધનને છોડીને, બધા રાજાઓ, ઋષિઓ અને દેવો ખુશ થયા; હે ભગવાન, અમને એવું સાંભળ્યું છે, તો એનું કારણ કહો.

શ્રીબાદરાયણિરુવાચ - પિતામહસ્ય તે યજ્ઞે રાજસૂયે મહાત્મનઃ । બાન્ધવાઃ પરિચર્યાયાં તસ્યાસન્ પ્રેમબંધનાઃ

શ્રી બાદરાયણી બોલ્યા: તમારા મહાન પિતામહના રાજસૂય યજ્ઞમાં તેમના સગા-સંબંધીઓ પ્રેમથી બંધાઈને વિવિધ સેવાઓમાં જોડાયા હતા.

ભીમો મહાનસાધ્યક્ષો ધનાધ્યક્ષઃ સુયોધનઃ । સહદેવસ્તુ પૂજાયાં નકુલો દ્રવ્યસાધને

ભીમ રસોડાના મુખ્ય હતા, સુયોધન ખજાનાના જવાબદાર હતા; સહદેવે પૂજાની વ્યવસ્થા Sambhāḷી, અને નકુલે સામાન એકઠું કર્યું.

ગુરુશુશ્રૂષણે જિષ્ણુઃ કૃષ્ણઃ પાદાવનેજને । પરિવેષણે દ્રુપદજા કર્ણો દાને મહામનાઃ

અર્જુને વડીલોની સેવા Sambhāḷી, કૃષ્ણે પાદ્ય આપ્યું, દ્રુપદાની પુત્રીએ ભોજન પીરસ્યું અને કર્ણે ઉદારતાથી દાન આપ્યું.

યુયુધાનો વિકર્ણશ્ચ હાર્દિક્યો વિદુરાદયઃ । બાહ્લીકપુત્રા ભૂર્યાદ્યા યે ચ સન્તર્દનાદયઃ

યુયુધાન, વિકર્ણ, હાર્દિક્ય, વિદુર અને બીજાઓ, બાહ્લીકપુત્રો, ભૂરી અને સંતર્દનાદિકો – એ બધા વિવિધ કાર્યોમાં નિમાયેલા હતા.

નિરૂપિતા મહાયજ્ઞે નાનાકર્મસુ તે તદા । પ્રવર્તન્તે સ્મ રાજેન્દ્ર રાજ્ઞઃ પ્રિયચિકીર્ષવઃ

મહાયજ્ઞમાં જે-જેને જે-જે કામ સોંપાયું હતું, એ બધા રાજાને પ્રસન્ન કરવા માટે મન લગાવીને કામ કરતા હતા.

( વસંતતિલકા ) ઋત્વિક્ સદસ્યબહુવિત્સુ સુહૃત્તમેષુ સ્વિષ્ટેષુ સૂનૃતસમર્હણદક્ષિણાભિઃ । ચૈદ્યે ચ સાત્વતપતેશ્ચરણં પ્રવિષ્ટે ચક્રુસ્તતસ્ત્વવભૃથ સ્નપનં દ્યુનદ્યામ્

યજ્ઞના પુરોહિતો, સહાયકો અને શ્રેષ્ઠ મિત્રો સૌને યોગ્ય રીતે દક્ષિણા, મીઠા વચનો અને સન્માન મળ્યા પછી, અને સાત્વતપતિએ શિશુપાલવધ કર્યા પછી યજ્ઞસ્થળમાં પ્રવેશ કર્યો, ત્યારે સૌએ સ્વર્ગી નદીમાં અવભૃથ સ્નાન કર્યું.

( અનુષ્ટુપ્ ) મૃદઙ્‌ગશઙ્ખપણવ ધુન્ધુર્યાનકગોમુખાઃ । વાદિત્રાણિ વિચિત્રાણિ નેદુરાવભૃથોત્સવે

મૃદંગ, શંખ, પણવ, ધુંધુરી, અનક અને ગોમુખ જેવા અનેક પ્રકારના વાદ્યો અવભૃથના ઉત્સવે ગુંજી ઉઠ્યા.

નર્તક્યો નનૃતુર્હૃષ્ટા ગાયકા યૂથશો જગુઃ । વીણાવેણુતલોન્નાદઃ તેષાં સ દિવમસ્પૃશત્

હર્ષથી નૃત્યાંગનાઓ નાચવા લાગી, અને ગાયક ટોળીઓએ સંગીત ગાયું; વીણા, વાંસળી અને તાળીનો ગુંજ આકાશ સુધી પહોંચ્યો.

ચિત્રધ્વજપતાકાગ્રૈઃ ઇભેન્દ્રસ્યન્દનાર્વભિઃ । સ્વલઙ્કૃતૈર્ભટૈર્ભૂપા નિર્યયૂ રુક્મમાલિનઃ

રંગબેરંગી ધ્વજ અને પટાકાથી સજેલા હાથી અને રથ પર સુવર્ણ હાર પહેરેલા રાજાઓ પોતાના શોભાયમાન સૈનિકો સાથે બહાર નીકળ્યા.

યદુસૃઞ્જયકામ્બોજ કુરુકેકયકોશલાઃ । કમ્પયન્તો ભુવં સૈન્યૈઃ યજનપુરઃસરાઃ

યદુ, શ્રુંજય, કામ્બોજ, કુરુ, કેકય અને કોશલ – આવા રાજાઓએ પોતાની સેના સાથે યજ્ઞ માટે આગળ વધતાં ધરતી ધ્રુજી ઉઠી.

સદસ્યર્ત્વિગ્દ્‌વિજશ્રેષ્ઠા બ્રહ્મઘોષેણ ભૂયસા । દેવર્ષિપિતૃગન્ધર્વાઃ તુષ્ટુવુઃ પુષ્પવર્ષિણઃ

સદસ્ય, ઋત્વિજ અને શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ ઉંચા સ્વરે વેદમંત્રોનો ઘોષ કર્યો; દેવ, ઋષિ, પિતૃ અને ગંધર્વોએ પુષ્પવર્ષા કરીને તેમનું સ્તુતિગાન કર્યું.

સ્વલંકૃતા નરા નાર્યો ગન્ધસ્રગ્ ભૂષણામ્બરૈઃ । વિલિંપન્ત્યો અભિસિંચ વિજહ્રુર્વિવિધૈ રસૈઃ

સુગંધિત ફૂલોની માળા, આભૂષણ અને સુંદર વસ્ત્રોથી સજેલા પુરુષો અને સ્ત્રીઓએ એકબીજાને રંગીલા રસોથી છાંટીને આનંદ કર્યો.

તૈલગોરસગન્ધોદ હરિદ્રાસાન્દ્રકુંકુમૈઃ । પુમ્ભિર્લિપ્તાઃ પ્રલિંપન્ત્યો વિજહ્રુર્વારયોષિતઃ

તેલ, ઘી, સુગંધિત ચૂરણા, હળદર અને ઘાટા કુંકુમથી લપેટાયેલી સ્ત્રીઓએ પુરુષો સાથે રમતાં એકબીજાને પ્રેમથી રંગી નાખ્યા.

( વસંતતિલકા ) ગુપ્તા નૃભિર્નિરગમન્નુપલબ્ધુમેતદ્ દેવ્યો યથા દિવિ વિમાનવરૈર્નૃદેવ્યઃ । તા માતુલેયસખિભિઃ પરિષિચ્યમાનાઃ સવ્રીડહાસવિકસદ્ વદના વિરેજુઃ

પુરુષોની રક્ષા હેઠળ રાણીઓ અજાણતાં બહાર નીકળી, જાણે સ્વર્ગની દેવીઓ વિમાનમાં જાય છે; માતુલ અને સખીઓએ તેમને છાંટતાં, તેમના મુખ પર લાજભર્યા સ્મિત ખીલી ઉઠ્યા.

તા દેવરાનુત સખીન્ સિન્સિષિચુર્દૃતીભિઃ ક્લિન્નામ્બરા વિવૃતગાત્રકુચોરુમધ્યાઃ । ઔત્સુક્યમુક્ત કવરા ચ્ચ્યવમાનમાલ્યાઃ ક્ષોભં દધુર્મલધિયાં રુચિરૈર્વિહારૈઃ

આ રાણીઓએ પોતાની સખીઓ સાથે ઉત્સાહપૂર્વક દેવતાઓ પર પાણી છાંટ્યું; ભીંજાયેલા વસ્ત્રો, ખુલ્લા અંગો અને ઢળી પડેલી માળાઓથી, તેમના રમણિય વિહારોએ દુષ્ટ મનવાળા લોકોના મનમાં ઉથલપાથલ કરી દીધી.

( અનુષ્ટુપ્ ) સ સમ્રાડ્ રથમારુઢઃ સદશ્વં રુક્મમાલિનમ્ । વ્યરોચત સ્વપત્નીભિઃ ક્રિયાભિઃ ક્રતુરાડિવ

સમ્રાટ સુંદર ઘોડાઓ અને સુવર્ણ શોભિત રથ પર પોતાની પત્નીઓ સાથે બેઠા, યજ્ઞના સ્વામી જેમ વિધિમાં તેજસ્વી લાગે છે તેમ તેજ પામ્યા.

પત્નીસંયાજાવભૃથ્યૈઃ ચરિત્વા તે તમૃત્વિજઃ । આચાન્તં સ્નાપયાં ચક્રુઃ ગંગાયાં સહ કૃષ્ણયા

પત્નીઓ સાથે અવભૃથસ્નાન કર્યા પછી, ઋત્વિજોએ પોતે શુદ્ધ થઈ, ગંગામાં શ્રીકૃષ્ણ સાથે રાજાને સ્નાન કરાવ્યું.

દેવદુન્દુભયો નેદુઃ નરદુંદુભિભિઃ સમમ્ । મુમુચુઃ પુષ્પવર્ષાણિ દેવર્ષિપિતૃમાનવાઃ

દેવદુંદુભીઓ અને માનવ દુંદુભીઓ સાથે ગુંજી ઉઠી; દેવ, ઋષિ, પિતૃ અને માનવો પુષ્પવર્ષા કરવા લાગ્યા.

સસ્નુસ્તત્ર તતઃ સર્વે વર્ણાશ્રમયુતા નરાઃ । મહાપાતક્યપિ યતઃ સદ્યો મુચ્યેત કિલ્બિષાત્

ત્યાં દરેક વર્ણ અને આશ્રમના લોકો સ્નાન કરવા આવ્યા; કારણ કે મહાપાપી પણ ત્યાં તરત પાપમુક્ત થઈ જાય છે.

અથ રાજાહતે ક્ષૌમે પરિધાય સ્વલઙ્કૃતઃ । ઋત્વિક્ સદસ્ય વિપ્રાદીન્ આનર્ચાભરણામ્બરૈઃ

પછી રાજાએ સુંદર રેશમી વસ્ત્ર પહેરીને અને શોભાયમાન થઈ, ઋત્વિજ, સદસ્ય અને બ્રાહ્મણોને આભૂષણ અને વસ્ત્ર આપી સન્માનિત કર્યા.

બન્ધૂઞ્જ્ઞાતીન્ નૃપાન્ મિત્ર સુહૃદોઽન્યાંશ્ચ સર્વશઃ । અભીક્ષ્ણં પૂજયામાસ નારાયણપરો નૃપઃ

નારાયણમાં તત્પર રાજાએ પોતાના બંધુ, જ્ઞાતિ, રાજા, મિત્ર અને અન્ય સૌને વારંવાર સન્માન આપ્યો.

( વસંતતિલકા ) સર્વે જનાઃ સુરરુચો મણિકુણ્ડલસ્રગ્ ઉષ્ણીષકઞ્ચુક દુકૂલમહાર્ઘ્યહારાઃ । નાર્યશ્ચ કુણ્ડલયુગાલકવૃન્દજુષ્ટ વક્ત્રશ્રિયઃ કનકમેખલયા વિરેજુઃ

બધા લોકોએ મણિ કુંડળ, ફૂલોની માળા, પાગ, કંચુકા, નાજુક વસ્ત્રો અને કિંમતી હાર પહેરી દેવતુલ્ય તેજ પામ્યું; સ્ત્રીઓએ કુંડળ, ચુડીઓ અને સુવર્ણ કમરપટ્ટા સાથે પોતાના સુંદર મુખે તેજ પામ્યું.