શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શબ્દઃ કોલાહલોઽથાસીન્ શિશુપાલે હતે મહાન્ । તસ્યાનુયાયિનો ભૂપા દુદ્રુવુર્જીવિતૈષિણઃ

શિશુપાલના મૃત્યુ પછી મોટો ગોળગાંસડો મચી ગયો, અને એના પક્ષના રાજાઓ પોતાનું જીવ બચાવવા દોડ્યા.

ચૈદ્યદેહોત્થિતં જ્યોતિઃ વાસુદેવમુપાવિશત્ । પશ્યતાં સર્વભૂતાનાં ઉલ્કેવ ભુવિ ખાચ્ચ્યુતા

ચેદિરાજના શરીરમાંથી નીકળેલું તેજ બધાના નજર સામે વાસુદેવમાં લીન થઈ ગયું, જેમ આકાશમાંથી પતંગિયું જમીન પર પડે છે.

જન્મત્રયાનુગુણિત વૈરસંરબ્ધયા ધિયા । ધ્યાયન્ તન્મયતાં યાતો ભાવો હિ ભવકારણમ્

ત્રણ જન્મોથી મનમાં એકઠી થયેલી દુશ્મનાવટથી ભરાયેલા મનથી, એ વ્યક્તિ સતત ધ્યાનમાં રાખતો રહ્યો અને અંતે એ જ સ્વરૂપમાં લીન થઈ ગયો; કારણ કે, મનનો ભાવ જ ફરી જન્મવાનું કારણ બને છે.

ઋત્વિગ્ભ્યઃ સસદસ્યેભ્યો દક્ષિનાં વિપુલામદાત્ । સર્વાન્ સંપૂજ્ય વિધિવત્ ચક્રેઽવભૃથમેકરાટ્

એમણે યજ્ઞના પુરોહિતો અને સહાયકોને વિધિવત્ બહુ મોટી દક્ષિણાઓ આપી, સૌને માન આપ્યો અને એકરાટ રાજાએ યજ્ઞના અંતે અવભૃથ સ્નાન કર્યું.

સાધયિત્વા ક્રતુઃ રાજ્ઞઃ કૃષ્ણો યોગેશ્વરેશ્વરઃ । ઉવાસ કતિચિન્ માસાન્ સુહૃદ્‌ભિઃ અભિયાચિતઃ

રાજાના યજ્ઞને પૂર્ણ કરીને, યોગેશ્વરશ્રી કૃષ્ણે પોતાના મિત્રોની વિનંતી પર થોડા મહિના ત્યાં વિતાવ્યા.

તતોઽનુજ્ઞાપ્ય રાજાનં અનિચ્છન્તમપીશ્વરઃ । યયૌ સભાર્યઃ સામાત્યઃ સ્વપુરં દેવકીસુતઃ

પછી, રાજાની ઇચ્છા ન હોવા છતાં પણ, ભગવાન દેવકીપુત્રે રાજાની પરવાનગી લઈ, પોતાની પત્નીઓ અને મંત્રીઓ સાથે પોતાના શહેર તરફ પ્રસ્થાન કર્યું.

વર્ણિતં તદુપાખ્યાનં મયા તે બહુવિસ્તરમ્ । વૈકુણ્ઠવાસિનોર્જન્મ વિપ્રશાપાત્ પુનઃ પુનઃ

મારે તને એ બે વૈકુંઠવાસીઓની વાર્તા વિગતે કહી દીધી છે, જેમને બ્રાહ્મણના શ્રાપથી વારંવાર જન્મ લેવા પડ્યા.

રાજસૂયાવભૃથ્યેન સ્નાતો રાજા યુધિષ્ઠિરઃ । બ્રહ્મક્ષત્રસભામધ્યે શુશુભે સુરરાડિવ

રાજસૂય યજ્ઞના અવભૃથ સ્નાન પછી, રાજા યુધિષ્ઠિર બ્રાહ્મણો અને ક્ષત્રિયોની સભામાં દેવતાઓના રાજા જેવી તેજસ્વીતા સાથે ઝળહળી ઊઠ્યા.

રાજ્ઞા સભાજિતાઃ સર્વે સુરમાનવખેચરાઃ । કૃષ્ણં ક્રતું ચ શંસન્તઃ સ્વધામાનિ યયુર્મુદા

રાજાએ સૌ દેવો, મનુષ્યો અને આકાશવાસીઓને સન્માન આપ્યું; તેઓ સૌ આનંદપૂર્વક શ્રીકૃષ્ણ અને યજ્ઞની પ્રશંસા કરતા પોતાના પોતાના લોકમાં પરત ગયા.

દુર્યોધનમૃતે પાપં કલિં કુરુકુલામયમ્ । યો ન સેહે શ્રીયં સ્ફીતાં દૃષ્ટ્વા પાણ્ડુસુતસ્ય તામ્

કુરુવંશમાં કલિયુગના રૂપ, પાપી દુર્યોધન સિવાય બીજાને પાંડુપુત્રની એ વૈભવશાળી સ્થિતિ જોઈને સહન થયું.

ય ઇદં કીર્તયેદ્ વિષ્ણોઃ કર્મ ચૈદ્ય વધાદિકમ્ । રાજમોક્ષં વિતાનં ચ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

જે કોઈ શ્રીવિષ્ણુના આ કાર્યો, શિશુપાલવધ, રાજમોક્ષ અને મહાયજ્ઞને કથા રૂપે કહે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે ઉત્તરાર્ધે શિશુપાલવધો નામ ચતુઃસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના ઉત્તરાર્ધમાં આવેલા 'શિશુપાલવધ' નામના ચૌહત્તેરમા અધ્યાયનો અંત આવે છે.

રાજસૂયાન્તેઽવભૃથસ્નાનમહોત્સવઃ; મયનિર્મિતાયાં યુધિષ્ઠિરસભાયાં દુર્યોધનસ્યાવમાનનં ચ - શ્રીરાજોવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) અજાતશત્રોસ્તં દૃષ્ટ્વા રાજસૂયમહોદયમ્ । સર્વે મુમુદિરે બ્રહ્મન્ નૃદેવા યે સમાગતાઃ

રાજાએ પૂછ્યું: હે બ્રાહ્મણ, અજાતશત્રુના મહાન રાજસૂય યજ્ઞને જોઈને ત્યાં ભેગા થયેલા બધા રાજાઓ, દેવો અને મનુષ્યો ખૂબ આનંદિત થયા.

દુર્યોધનં વર્જયિત્વા રાજાનઃ સર્ષયઃ સુરાઃ । ઇતિ શ્રુતં નો ભગવન્ તત્ર કારણમુચ્યતામ્

દુર્યોધનને છોડીને, બધા રાજાઓ, ઋષિઓ અને દેવો ખુશ થયા; હે ભગવાન, અમને એવું સાંભળ્યું છે, તો એનું કારણ કહો.

શ્રીબાદરાયણિરુવાચ - પિતામહસ્ય તે યજ્ઞે રાજસૂયે મહાત્મનઃ । બાન્ધવાઃ પરિચર્યાયાં તસ્યાસન્ પ્રેમબંધનાઃ

શ્રી બાદરાયણી બોલ્યા: તમારા મહાન પિતામહના રાજસૂય યજ્ઞમાં તેમના સગા-સંબંધીઓ પ્રેમથી બંધાઈને વિવિધ સેવાઓમાં જોડાયા હતા.

ભીમો મહાનસાધ્યક્ષો ધનાધ્યક્ષઃ સુયોધનઃ । સહદેવસ્તુ પૂજાયાં નકુલો દ્રવ્યસાધને

ભીમ રસોડાના મુખ્ય હતા, સુયોધન ખજાનાના જવાબદાર હતા; સહદેવે પૂજાની વ્યવસ્થા Sambhāḷી, અને નકુલે સામાન એકઠું કર્યું.

ગુરુશુશ્રૂષણે જિષ્ણુઃ કૃષ્ણઃ પાદાવનેજને । પરિવેષણે દ્રુપદજા કર્ણો દાને મહામનાઃ

અર્જુને વડીલોની સેવા Sambhāḷી, કૃષ્ણે પાદ્ય આપ્યું, દ્રુપદાની પુત્રીએ ભોજન પીરસ્યું અને કર્ણે ઉદારતાથી દાન આપ્યું.

યુયુધાનો વિકર્ણશ્ચ હાર્દિક્યો વિદુરાદયઃ । બાહ્લીકપુત્રા ભૂર્યાદ્યા યે ચ સન્તર્દનાદયઃ

યુયુધાન, વિકર્ણ, હાર્દિક્ય, વિદુર અને બીજાઓ, બાહ્લીકપુત્રો, ભૂરી અને સંતર્દનાદિકો – એ બધા વિવિધ કાર્યોમાં નિમાયેલા હતા.

નિરૂપિતા મહાયજ્ઞે નાનાકર્મસુ તે તદા । પ્રવર્તન્તે સ્મ રાજેન્દ્ર રાજ્ઞઃ પ્રિયચિકીર્ષવઃ

મહાયજ્ઞમાં જે-જેને જે-જે કામ સોંપાયું હતું, એ બધા રાજાને પ્રસન્ન કરવા માટે મન લગાવીને કામ કરતા હતા.

( વસંતતિલકા ) ઋત્વિક્ સદસ્યબહુવિત્સુ સુહૃત્તમેષુ સ્વિષ્ટેષુ સૂનૃતસમર્હણદક્ષિણાભિઃ । ચૈદ્યે ચ સાત્વતપતેશ્ચરણં પ્રવિષ્ટે ચક્રુસ્તતસ્ત્વવભૃથ સ્નપનં દ્યુનદ્યામ્

યજ્ઞના પુરોહિતો, સહાયકો અને શ્રેષ્ઠ મિત્રો સૌને યોગ્ય રીતે દક્ષિણા, મીઠા વચનો અને સન્માન મળ્યા પછી, અને સાત્વતપતિએ શિશુપાલવધ કર્યા પછી યજ્ઞસ્થળમાં પ્રવેશ કર્યો, ત્યારે સૌએ સ્વર્ગી નદીમાં અવભૃથ સ્નાન કર્યું.

( અનુષ્ટુપ્ ) મૃદઙ્‌ગશઙ્ખપણવ ધુન્ધુર્યાનકગોમુખાઃ । વાદિત્રાણિ વિચિત્રાણિ નેદુરાવભૃથોત્સવે

મૃદંગ, શંખ, પણવ, ધુંધુરી, અનક અને ગોમુખ જેવા અનેક પ્રકારના વાદ્યો અવભૃથના ઉત્સવે ગુંજી ઉઠ્યા.

નર્તક્યો નનૃતુર્હૃષ્ટા ગાયકા યૂથશો જગુઃ । વીણાવેણુતલોન્નાદઃ તેષાં સ દિવમસ્પૃશત્

હર્ષથી નૃત્યાંગનાઓ નાચવા લાગી, અને ગાયક ટોળીઓએ સંગીત ગાયું; વીણા, વાંસળી અને તાળીનો ગુંજ આકાશ સુધી પહોંચ્યો.

ચિત્રધ્વજપતાકાગ્રૈઃ ઇભેન્દ્રસ્યન્દનાર્વભિઃ । સ્વલઙ્કૃતૈર્ભટૈર્ભૂપા નિર્યયૂ રુક્મમાલિનઃ

રંગબેરંગી ધ્વજ અને પટાકાથી સજેલા હાથી અને રથ પર સુવર્ણ હાર પહેરેલા રાજાઓ પોતાના શોભાયમાન સૈનિકો સાથે બહાર નીકળ્યા.

યદુસૃઞ્જયકામ્બોજ કુરુકેકયકોશલાઃ । કમ્પયન્તો ભુવં સૈન્યૈઃ યજનપુરઃસરાઃ

યદુ, શ્રુંજય, કામ્બોજ, કુરુ, કેકય અને કોશલ – આવા રાજાઓએ પોતાની સેના સાથે યજ્ઞ માટે આગળ વધતાં ધરતી ધ્રુજી ઉઠી.

સદસ્યર્ત્વિગ્દ્‌વિજશ્રેષ્ઠા બ્રહ્મઘોષેણ ભૂયસા । દેવર્ષિપિતૃગન્ધર્વાઃ તુષ્ટુવુઃ પુષ્પવર્ષિણઃ

સદસ્ય, ઋત્વિજ અને શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ ઉંચા સ્વરે વેદમંત્રોનો ઘોષ કર્યો; દેવ, ઋષિ, પિતૃ અને ગંધર્વોએ પુષ્પવર્ષા કરીને તેમનું સ્તુતિગાન કર્યું.

સ્વલંકૃતા નરા નાર્યો ગન્ધસ્રગ્ ભૂષણામ્બરૈઃ । વિલિંપન્ત્યો અભિસિંચ વિજહ્રુર્વિવિધૈ રસૈઃ

સુગંધિત ફૂલોની માળા, આભૂષણ અને સુંદર વસ્ત્રોથી સજેલા પુરુષો અને સ્ત્રીઓએ એકબીજાને રંગીલા રસોથી છાંટીને આનંદ કર્યો.

તૈલગોરસગન્ધોદ હરિદ્રાસાન્દ્રકુંકુમૈઃ । પુમ્ભિર્લિપ્તાઃ પ્રલિંપન્ત્યો વિજહ્રુર્વારયોષિતઃ

તેલ, ઘી, સુગંધિત ચૂરણા, હળદર અને ઘાટા કુંકુમથી લપેટાયેલી સ્ત્રીઓએ પુરુષો સાથે રમતાં એકબીજાને પ્રેમથી રંગી નાખ્યા.

( વસંતતિલકા ) ગુપ્તા નૃભિર્નિરગમન્નુપલબ્ધુમેતદ્ દેવ્યો યથા દિવિ વિમાનવરૈર્નૃદેવ્યઃ । તા માતુલેયસખિભિઃ પરિષિચ્યમાનાઃ સવ્રીડહાસવિકસદ્ વદના વિરેજુઃ

પુરુષોની રક્ષા હેઠળ રાણીઓ અજાણતાં બહાર નીકળી, જાણે સ્વર્ગની દેવીઓ વિમાનમાં જાય છે; માતુલ અને સખીઓએ તેમને છાંટતાં, તેમના મુખ પર લાજભર્યા સ્મિત ખીલી ઉઠ્યા.

તા દેવરાનુત સખીન્ સિન્સિષિચુર્દૃતીભિઃ ક્લિન્નામ્બરા વિવૃતગાત્રકુચોરુમધ્યાઃ । ઔત્સુક્યમુક્ત કવરા ચ્ચ્યવમાનમાલ્યાઃ ક્ષોભં દધુર્મલધિયાં રુચિરૈર્વિહારૈઃ

આ રાણીઓએ પોતાની સખીઓ સાથે ઉત્સાહપૂર્વક દેવતાઓ પર પાણી છાંટ્યું; ભીંજાયેલા વસ્ત્રો, ખુલ્લા અંગો અને ઢળી પડેલી માળાઓથી, તેમના રમણિય વિહારોએ દુષ્ટ મનવાળા લોકોના મનમાં ઉથલપાથલ કરી દીધી.