શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પ્રેષિતા હરિલોકે તે યત્ર ગચ્છન્તિ યોગિનઃ । ગોકર્ણેન સ ગોપાલો ગોલોકં ગોપવલ્લભમ્ । કથાશ્રવણતઃ પ્રીતો નિર્યયૌ ભક્તવત્સલઃ

જે હરિનું લોક છે, જ્યાં યોગીઓ જાય છે, ત્યાં ગોકર્ણ સાથે ગોપાળ પણ પહોંચ્યો. ગોપાળને ગોપીઓ ખૂબ જ પ્રિય છે. ભગવાને ભક્તોની વાતો સાંભળી આનંદ પામ્યો અને ભક્તપ્રેમથી પ્રસન્ન થઈને ત્યાંથી વિદાય લીધો.

અયોધ્યાવાસિનં પૂર્વં યથા રામેણ સંગતાઃ । તથા કૃષ્ણેન તે નીતા ગોલોકં યોગિદુર્લભમ્

જે રીતે અગાઉ અયોધ્યાના લોકો રામચંદ્રજી સાથે મળ્યા હતા, એ જ રીતે કૃષ્ણ ભગવાને તેમને યોગીઓ માટે પણ દુર્લભ એવા ગોળોકમાં લઈ ગયા.

યત્ર સૂર્યસ્ય સોમસ્ય સિદ્ધાનાં ન ગતિઃ કદા । તં લોકં હિ ગતાસ્તે તુ શ્રીમદ્‌ભાગવતશ્રવાત્

એવો લોક છે જ્યાં સૂર્ય, ચંદ્ર કે સિદ્ધ પુરુષો પણ પહોંચી શકતા નથી. એ લોકમાં તેઓ શ્રીમદ્ ભાગવતની કથા સાંભળી પહોંચ્યા.

(ઇંદ્રવંશા) બ્રૂમોઽત્ર તે કિં ફલવૃન્દમુજ્જ્વલં સપ્તાહયજ્ઞેન કથાસુ સંચિતમ્ । કર્ણેન ગોકર્ણકથાક્ષરો યૈઃ પીતશ્ચ તે ગર્ભગતા ન ભૂયઃ

અમે અહીં કહીએ છીએ કે સાત દિવસના યજ્ઞથી જે તેજસ્વી ફળ મળે છે, તે ગોકર્ણની કથા સાંભળવાથી મળતું નથી. જેમણે કાનથી ગોકર્ણની કથાના શબ્દો પીધા છે, તેઓ તો માતાના ગર્ભમાં હોય ત્યારે પણ ફરી જન્મતા નથી.

વાતામ્બુપર્ણાશન દેહશોષણૈઃ તપોભિઃ ઉગ્રૈઃ ચિરકાલસંચિતૈઃ । યોગૈશ્ચ સંયાન્તિ ન તાં ગતિં વૈ સપ્તાહગાથાશ્રવણેન યાન્તિ યામ્

પવન, પાણી કે પાંદડાં ખાઈને, શરીરને દુઃખ આપી લાંબા સમય સુધી કઠોર તપ કરીને કે યોગ સાધના કરીને પણ જે સ્થિતિ મળતી નથી, એ તો સાત દિવસ ભાગવત કથા સાંભળવાથી મળી જાય છે.

(અનુષ્ટુપ્) ઇતિહાસં ઇમં પુણ્યં શાણ્ડિલ્યોઽપિ મુનીશ્વરઃ । પઠતે ચિત્રકૂટસ્થો બ્રહ્માનન્દપરિપ્લુતઃ

ચિત્રકૂટમાં રહેતા મહાન ઋષિ શાંડિલ્ય પણ આ પવિત્ર ઇતિહાસનું પઠન કરે છે અને બ્રહ્માનંદમાં લીન રહે છે.

(ઇંદ્રવજ્રા) આખ્યાનમેતત્ પરમં પવિત્રં શ્રુતં સકૃદ્વૈ વિદહેદઘૌઘમ્ । શ્રાદ્ધે પ્રયુક્તં પિતૃતૃપ્તિમાવહેત્ નિત્યં સુપાઠાદ અપુનર્ભવં ચ

આ કથા સર્વોત્તમ પવિત્ર છે. એક વખત પણ સાંભળવાથી પાપનો ઢગલો નાશ પામે છે. શ્રાદ્ધમાં પઠન કરવાથી પિતૃઓ તૃપ્ત થાય છે અને રોજ પઠન કરવાથી મુક્તિ મળે છે, ફરી જન્મ થતો નથી.

શ્રીમદ્‌ભાગવતમાહાત્મ્યમ્ - ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ શ્રીમદ્‌ભાગવત સપ્તાહપારાયણવિધિઃ કુમારા ઊચુઃ - (અનુષ્ટુપ્) અથ તે સંપ્રવક્ષ્યામઃ સપ્તાહશ્રવણે વિધિમ્ । સહાયૈર્વસુભિશ્ચૈવ પ્રાયઃ સાધ્યો વિધિઃ સ્મૃતઃ

કુમારો બોલ્યા: હવે અમે તમને સાત દિવસ ભાગવત કથા સાંભળવાની રીત કહીએ છીએ. સામાન્ય રીતે મિત્રો અને ધન સાથે આ વિધિ પૂર્ણ થાય છે.

દૈવજ્ઞં તુ સમાહૂય મુહૂર્તં પૃચ્છ્ય યત્નતઃ । વિવાહે યાદૃશં વિત્તં તાદૃશં પરિકલ્પયેત્

કોઈ જ્યોતિષીને બોલાવી, શુભ મુહૂર્ત પૂછવો જોઈએ અને લગ્નમાં જેટલું ખર્ચ થાય છે, એટલું જ આયોજન કરવું જોઈએ.

નભસ્ય આશ્વિનોર્જૌ ચ માર્ગશીર્ષઃ શુચિર્નભાઃ । એતે માસાઃ કથારમ્ભે શ્રોતૄણાં મોક્ષસૂચકાઃ

નભસ, આશ્વિન, ઉર્જા અને માર્ગશીર્ષ – આ મહિનાઓ કથા આરંભ માટે શુદ્ધ અને શુભ છે. આ મહિનાઓ શ્રોતાઓ માટે મુક્તિનું સંકેત આપે છે.

માસાનાં વિપ્ર હેયાનિ તાનિ ત્યાજ્યાનિ સર્વથા । સહાયાશ્ચેતરે તત્ર કર્તવ્યાઃ સોદ્યમાશ્ચ યે

અન્ય મહિનાઓ બ્રાહ્મણો માટે ટાળવા યોગ્ય છે; એ મહિનાઓ સર્વથા છોડવા. ત્યાં બીજા સહયોગીઓ અને મહેનતી લોકો તૈયાર કરવા.

દેશે દેશે તથા સેયં વાર્તા પ્રેષ્યા પ્રયત્નતઃ । ભવિષ્યતિ કથા ચાત્ર આગન્તવ્યં કુટુમ્બિભિઃ

દરેક પ્રદેશમાં આ સંદેશા ઉત્સાહપૂર્વક મોકલવો જોઈએ કે અહીં કથા થવાની છે અને ઘરવાળા લોકો આવવા જોઈએ.

દૂરે હરિકથાઃ કેચિત્ દૂરે ચાચ્યુતકીર્તનાઃ । સ્ત્રિયઃ શૂદ્રાદયો યે ચ તેષાં બોધો યતો ભવેત્

કેટલાક હરિકથાઓ અને અચ્યૂતના ભજન દૂર છે; સ્ત્રીઓ, શૂદ્રો અને અન્ય લોકો માટે પણ સમજણ આપવી જરૂરી છે.

દેશે દેશે વિરક્તા યે વૈષ્ણવાઃ કીર્તનોત્સુકાઃ । તેષ્વેવ પત્રં પ્રેષ્યં ચ તલ્લેખનં ઇતીરિતમ્

દરેક પ્રદેશમાં જે વૈષ્ણવો વૈરાગી અને કીર્તન માટે ઉત્સુક છે, તેમને પત્ર મોકલવો અને તેમનો જવાબ લખાવવો જોઈએ.

સતાં સમાજો ભવિતા સપ્તરાત્રં સુદુર્લભઃ । અપૂર્વરસરૂપૈવ કથા ચાત્ર ભવિષ્યતિ

સાત રાત સુધી સત્પુરુષોનું મેળાપ થશે, જે બહુ દુર્લભ છે. અહીં કથા પણ નવી અને અનોખી રસથી ભરપૂર હશે.

શ્રીમદ્‌ભાગવત પીયુષ પાનાય રસલમ્પટાઃ । ભવન્તશ્ચ તથા શીઘ્રં આયાત પ્રેમતત્પરાઃ

જેને શ્રીમદ્ ભાગવતના અમૃત રસ પીવાનો લાલચ છે, એ બધા પ્રેમથી તરત આવી જાવ.

નાવકાશઃ કદાચિત્ ચેત્ દિનમાત્રં તથાપિ તુ । સર્વથાઽઽગમનં કાર્યં ક્ષણોઽત્રૈવ સુદુર્લભઃ

ક્યારેક જગ્યા ન મળે, એક દિવસ માટે પણ નહીં, તો પણ બધાએ આવવું જ જોઈએ; અહીં એક ક્ષણ પણ બહુ દુર્લભ છે.

એવમાકારણં તેષાં કર્તવ્યં વિનયેન ચ । આગન્તુકાનાં સર્વેષાં વાસસ્થાનાનિ કલ્પયેત્

આ રીતે સૌ માટે વિનમ્રતાથી આયોજન કરવું જોઈએ અને બધા મહેમાનો માટે રહેવાની વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ.

તીર્થે વાપિ વને વાપિ ગૃહે વા શ્રવણં મતમ્ । વિશાલા વસુધા યત્ર કર્તવ્યં તત્કથાસ્થલમ્

પવિત્ર તીર્થમાં હોય કે જંગલમાં કે પોતાના ઘરમાં, જ્યાં પણ શ્રવણ થાય તે સ્થાન શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે. જ્યાં જમીન વિશાળ હોય, ત્યાં ભગવાનની વાર્તા કહેવા યોગ્ય જગ્યા ગણાય છે.

શોધનં માર્જનં ભૂમેઃ લેપનં ધાતુમણ્ડનમ્ । ગૃહોપસ્કરમુદ્ધ્રુત્ય ગૃહકોણે નિવેશયેત્

જમીન શુદ્ધ કરવા, સાફ કરવા, લિપાપોત કરવા અને રંગબેરંગી પથ્થરો વડે શોભા વધારવી જોઈએ. ઘરનાં બધાં વાસણો અને સામાન દૂર કરી, ઘરના ખૂણે રાખવા.

અર્વાક્ પંચાહતો યત્નાત્ આસ્તીર્ણાનિ પ્રમેલયેત્ । કર્તવ્યો મણ્ડપઃ પ્રોચ્ચૈઃ કદલીખણ્ડમણ્ડિતઃ

પાંચ દિવસ પછી, પહેલા પાથરેલા ચાદરો-પટારા કાળજીપૂર્વક સાફ કરવા. પછી ઊંચો મંડપ બનાવવો, જે કેળાના થાંભલાંથી શોભાયમાન હોય.

ફલપુષ્પદલૈર્વિષ્વક્ વિતાનેન વિરાજિતઃ । ચતુર્દિક્ષુ ધ્વજારોપો બહુસમ્પદ્વિરાજિતઃ

મંડપને ફળ, ફૂલ અને પાંદડાંથી સુંદર રીતે શણગારી, ઉપર છાંયડો આપવો. ચારેય દિશામાં ધ્વજાઓ લહેરાવા, જેથી ત્યાં સમૃદ્ધિ અને તેજ વધે.

ઊર્ધ્વં સપ્તૈવ લોકાશ્ચ કલ્પનીયાઃ સવિસ્તરમ્ । તેષુ વિપ્રા વિરક્તાશ્ચ સ્થાપનીયાઃ પ્રબોધ્ય ચ

મંડપના ઉપર ભાગે સાતે લોક વિશદ રીતે દોરવા. તેમાં વૈરાગ્યવંત બ્રાહ્મણોને બેસાડવા અને તેમને જાગૃત કરાવવા.

પૂર્વં તેષાં આસનાનિ કર્તવ્યાનિ યથોત્તરમ્ । વક્તુશ્ચાપિ તદા દિવ્યં આસનં પરિકલ્પયેત્

પ્રથમ, બધાં મહાનુભાવો માટે યોગ્ય ક્રમમાં બેઠકો ગોઠવવી. વાર્તા કહેનાર માટે વિશેષ અને પવિત્ર આસન તૈયાર કરવું.

ઉદઙ્‌મુખો ભવેદ્‌વક્તા શ્રોતા વૈ પ્રાઙ્‌મુખસ્તદા । પ્રાઙ્‌મુખશ્ચેત્ ભવેદ્‌વક્તા શ્રોતા ચ ઉદઙ્‌મુખસ્તદા

વાર્તાકાર ઉત્તર દિશા તરફ મોઢું કરે અને શ્રોતાઓ પૂર્વ દિશા તરફ બેસે. જો વાર્તાકાર પૂર્વ તરફ બેસે, તો શ્રોતાઓ ઉત્તર તરફ બેસે.

અથવા પૂર્વદિગ્જ્ઞેયા પૂજ્યપૂજકમધ્યતઃ । શ્રોતૄણાં આગમે પ્રોક્તા દેશકાલાદિકોવિદૈઃ

અથવા, પૂર્વ દિશા પૂજ્ય અને પૂજક વચ્ચેનું સ્થાન ગણાય છે. શ્રોતાઓના આગમન માટે, સ્થાન અને સમય જાણનારા વિદ્વાનો એ જ દિશા સૂચવે છે.

વિરક્તો વૈષ્ણવો વિપ્રો વેદશાસ્ત્રવિશુદ્ધિકૃત્ । દૃષ્ટાન્તકુશલો ધીરો વક્તા કાર્યોઽતિ નિઃસ્પૃહ

વાર્તા કહેનાર વૈરાગ્યવંત, વૈષ્ણવ બ્રાહ્મણ, વેદશાસ્ત્રથી શુદ્ધ થયેલા, ઉદાહરણ આપવામાં નિપુણ, સ્થિર અને સર્વે ઇચ્છાઓથી રહિત હોવો જોઈએ.

અનેકધર્મનિભ્રાન્તાઃ સ્ત્રૈણાઃ પાખણ્ડવાદિનઃ । શુકશાસ્ત્રકથોચ્ચારે ત્યાજ્યાસ્તે યદિ પણ્ડિતાઃ

જે લોકો અનેક મતોમાં ભટકેલા, સ્ત્રી આસક્ત કે પાખંડી વિચારો ધરાવે છે, તેઓ—even learned—શુકદેવજીની કથા કહેવા માટે યોગ્ય નથી.

વક્તુઃ પાર્શ્વે સહાયાર્થં અન્યઃ સ્થાપ્યસ્તથાવિધઃ । પણ્ડિતઃ સંશયચ્છેત્તા લોકબોધનતત્પરઃ

વાર્તાકારની બાજુએ સહાય માટે બીજો એવો જ વિદ્વાન બેસાડવો. જે સંશય દૂર કરી શકે અને લોકજાગૃતિ માટે તત્પર હોય.