શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

( અનુષ્ટુપ્ ) ઈશો દુરત્યયઃ કાલ ઇતિ સત્યવતી શ્રુતિઃ । વૃદ્ધાનામપિ યદ્ બુદ્ધિઃ બાલવાક્યૈર્વિભિદ્યતે

સત્યવતીની વેદવાણી કહે છે કે ભગવાન એ દુર્લંઘ્ય સમય છે. છતાં, ક્યારેક વૃદ્ધોની બુદ્ધિ પણ બાળકના શબ્દોથી ગૂંચવાઈ જાય છે.

યૂયં પાત્રવિદાં શ્રેષ્ઠા મા મન્ધ્વં બાલભાષીતમ્ । સદસસ્પતયઃ સર્વે કૃષ્ણો યત્ સમ્મતોઽર્હણે

તમે બધા યોગ્યતાનો ખ્યાલ રાખનારા શ્રેષ્ઠ છો; બાળકના બોલે ભમાઈ જશો નહીં. સભાના બધા મુખ્યજનોએ સ્વીકાર્યું છે કે કૃષ્ણ આ સન્માનને યોગ્ય છે.

તપોવિદ્યાવ્રતધરાન્ જ્ઞાનવિધ્વસ્તકલ્મષાન્ । પરમઋષીન્ બ્રહ્મનિષ્ઠાન્ લોકપાલૈશ્ચ પૂજિતાન્

જે લોકો તપ, જ્ઞાન અને વ્રત પાળે છે, જ્ઞાનથી પાપ દૂરી ગયા છે, પરમ ઋષિ છે, બ્રહ્મમાં સ્થિત છે અને લોકપાલો પણ જેમનું સન્માન કરે છે—

સદસ્પતીન્ અતિક્રમ્ય ગોપાલઃ કુલપાંસનઃ । યથા કાકઃ પુરોડાશં સપર્યાં કથમર્હતિ

આવા સભાના મુખ્યજનોને અવગણીને, એક ગોપાળ, જે પોતાના કુળને કલંક છે, એ કેવી રીતે પૂજાનો અધિકારી બની શકે? જેમ કાગડો હવનનો ભાગ પામતો નથી.

વર્ણાશ્રમકુલાપેતઃ સર્વધર્મબહિષ્કૃતઃ । સ્વૈરવર્તી ગુણૈર્હીનઃ સપર્યાં કથમર્હતિ

જેને વર્ણ, આશ્રમ અને કુળ નથી, બધા ધર્મોથી બહાર છે, પોતાની મરજીથી વર્તે છે, ગુણોથી ખાલી છે—એ કેવી રીતે પૂજાનો અધિકારી બની શકે?

યયાતિનૈષાં હિ કુલં શપ્તં સદ્‌ભિર્બહિષ્કૃતમ્ । વૃથાપાનરતં શશ્વત્ સપર્યાં કથમર્હતિ

યયાતિએ જેમનું કુળ શાપ્યું છે અને સારા લોકો દ્વારા બહાર કાઢાયું છે, જે હંમેશા વ્યર્થ પીવામાં મગ્ન છે—એ કેવી રીતે પૂજાનો અધિકારી બની શકે?

બ્રહ્મર્ષિસેવિતાન્ દેશાન્ હિત્વૈતેઽબ્રહ્મવર્ચસમ્ । સમુદ્રં દુર્ગમાશ્રિત્ય બાધન્તે દસ્યવઃ પ્રજાઃ

બ્રહ્મર્ષિઓએ પવિત્ર કરેલા દેશોને છોડીને, બ્રાહ્મણત્વથી રહિત, આ લોકો દરિયાની કિનારે વસે છે અને લૂંટારૂં જેવી પ્રજાને તકલીફ આપે છે.

એવં આદીન્યભદ્રાણિ બભાષે નષ્ટમઙ્‌ગલઃ । નોવાચ કિઞ્ચિદ્ ભગવાન્ યથા સિંહઃ શિવારુતમ્

આ રીતે એણે અનેક અશુભ વાતો કહી, પોતાનું શુભ ફળ ગુમાવી દીધું; પણ ભગવાને, જેમ સિંહ શિયાળના બૂમને અવગણે છે, એમ કંઈ જવાબ આપ્યો નહીં.

ભગવન્ નિન્દનં શ્રુત્વા દુઃસહં તત્સભાસદઃ । કર્ણૌ પિધાય નિર્જગ્મુઃ શપન્તશ્ચેદિપં રુષા

ભગવાનની નિંદા સાંભળી, જે સહન કરી શકાય તેમ નહોતી, સભાસદોએ પોતાના કાન ઢાંકી લીધા, સભા છોડીને ગુસ્સાથી ચેદિરાજને શાપ આપ્યો.

નિન્દાં ભગવતઃ શ્રૃણ્વન્ તત્પરસ્ય જનસ્ય વા । તતો નાપૈતિ યઃ સોઽપિ યાત્યધઃ સુકૃતાચ્ચ્યુતઃ

જે વ્યક્તિ ભગવાન કે તેમના ભક્તની નિંદા સાંભળી પણ એ સ્થળ છોડતી નથી, એ પણ, ભલે પહેલાં પુણ્યશાળી હોય, પાપમાં પડી જાય છે.

તતઃ પાણ્ડુસુતાઃ ક્રુદ્ધા મત્સ્યકૈકયસૃઞ્જયાઃ । ઉદાયુધાઃ સમુત્તસ્થુઃ શિશુપાલજિઘાંસવઃ

પછી પાંડુપુત્રો, સાથે મચ્છ, કૈકય અને શ્રુંજયના રાજાઓ ગુસ્સાથી હથિયાર લઈને, શિશુપાલને મારવા ઊભા થયા.

તતશ્ચૈદ્યસ્ત્વસંભ્રાન્તો જગૃહે ખડ્ગચર્મણી । ભર્ત્સયન્ કૃષ્ણપક્ષીયાન્ રાજ્ઞઃ સદસિ ભારત

પછી ચેદિરાજ શાંત રહી, તલવાર અને ઢાળ હાથમાં લીધી, અને સભામાં કૃષ્ણના પક્ષના રાજાઓને ધમકાવા લાગ્યો.

તાવદુત્થાય ભગવાન્ સ્વાન્ નિવાર્ય સ્વયં રુષા । શિરઃ ક્ષુરાન્તચક્રેણ જહાર પતતો રિપોઃ

એ સમયે ભગવાને પોતાના પક્ષના લોકોને રોકી, પોતે ગુસ્સાથી ઊભા રહીને, પોતાના ચક્રથી દુશ્મનનું માથું ધડથી અલગ કરી નાખ્યું.

શબ્દઃ કોલાહલોઽથાસીન્ શિશુપાલે હતે મહાન્ । તસ્યાનુયાયિનો ભૂપા દુદ્રુવુર્જીવિતૈષિણઃ

શિશુપાલના મૃત્યુ પછી મોટો ગોળગાંસડો મચી ગયો, અને એના પક્ષના રાજાઓ પોતાનું જીવ બચાવવા દોડ્યા.

ચૈદ્યદેહોત્થિતં જ્યોતિઃ વાસુદેવમુપાવિશત્ । પશ્યતાં સર્વભૂતાનાં ઉલ્કેવ ભુવિ ખાચ્ચ્યુતા

ચેદિરાજના શરીરમાંથી નીકળેલું તેજ બધાના નજર સામે વાસુદેવમાં લીન થઈ ગયું, જેમ આકાશમાંથી પતંગિયું જમીન પર પડે છે.

જન્મત્રયાનુગુણિત વૈરસંરબ્ધયા ધિયા । ધ્યાયન્ તન્મયતાં યાતો ભાવો હિ ભવકારણમ્

ત્રણ જન્મોથી મનમાં એકઠી થયેલી દુશ્મનાવટથી ભરાયેલા મનથી, એ વ્યક્તિ સતત ધ્યાનમાં રાખતો રહ્યો અને અંતે એ જ સ્વરૂપમાં લીન થઈ ગયો; કારણ કે, મનનો ભાવ જ ફરી જન્મવાનું કારણ બને છે.

ઋત્વિગ્ભ્યઃ સસદસ્યેભ્યો દક્ષિનાં વિપુલામદાત્ । સર્વાન્ સંપૂજ્ય વિધિવત્ ચક્રેઽવભૃથમેકરાટ્

એમણે યજ્ઞના પુરોહિતો અને સહાયકોને વિધિવત્ બહુ મોટી દક્ષિણાઓ આપી, સૌને માન આપ્યો અને એકરાટ રાજાએ યજ્ઞના અંતે અવભૃથ સ્નાન કર્યું.

સાધયિત્વા ક્રતુઃ રાજ્ઞઃ કૃષ્ણો યોગેશ્વરેશ્વરઃ । ઉવાસ કતિચિન્ માસાન્ સુહૃદ્‌ભિઃ અભિયાચિતઃ

રાજાના યજ્ઞને પૂર્ણ કરીને, યોગેશ્વરશ્રી કૃષ્ણે પોતાના મિત્રોની વિનંતી પર થોડા મહિના ત્યાં વિતાવ્યા.

તતોઽનુજ્ઞાપ્ય રાજાનં અનિચ્છન્તમપીશ્વરઃ । યયૌ સભાર્યઃ સામાત્યઃ સ્વપુરં દેવકીસુતઃ

પછી, રાજાની ઇચ્છા ન હોવા છતાં પણ, ભગવાન દેવકીપુત્રે રાજાની પરવાનગી લઈ, પોતાની પત્નીઓ અને મંત્રીઓ સાથે પોતાના શહેર તરફ પ્રસ્થાન કર્યું.

વર્ણિતં તદુપાખ્યાનં મયા તે બહુવિસ્તરમ્ । વૈકુણ્ઠવાસિનોર્જન્મ વિપ્રશાપાત્ પુનઃ પુનઃ

મારે તને એ બે વૈકુંઠવાસીઓની વાર્તા વિગતે કહી દીધી છે, જેમને બ્રાહ્મણના શ્રાપથી વારંવાર જન્મ લેવા પડ્યા.

રાજસૂયાવભૃથ્યેન સ્નાતો રાજા યુધિષ્ઠિરઃ । બ્રહ્મક્ષત્રસભામધ્યે શુશુભે સુરરાડિવ

રાજસૂય યજ્ઞના અવભૃથ સ્નાન પછી, રાજા યુધિષ્ઠિર બ્રાહ્મણો અને ક્ષત્રિયોની સભામાં દેવતાઓના રાજા જેવી તેજસ્વીતા સાથે ઝળહળી ઊઠ્યા.

રાજ્ઞા સભાજિતાઃ સર્વે સુરમાનવખેચરાઃ । કૃષ્ણં ક્રતું ચ શંસન્તઃ સ્વધામાનિ યયુર્મુદા

રાજાએ સૌ દેવો, મનુષ્યો અને આકાશવાસીઓને સન્માન આપ્યું; તેઓ સૌ આનંદપૂર્વક શ્રીકૃષ્ણ અને યજ્ઞની પ્રશંસા કરતા પોતાના પોતાના લોકમાં પરત ગયા.

દુર્યોધનમૃતે પાપં કલિં કુરુકુલામયમ્ । યો ન સેહે શ્રીયં સ્ફીતાં દૃષ્ટ્વા પાણ્ડુસુતસ્ય તામ્

કુરુવંશમાં કલિયુગના રૂપ, પાપી દુર્યોધન સિવાય બીજાને પાંડુપુત્રની એ વૈભવશાળી સ્થિતિ જોઈને સહન થયું.

ય ઇદં કીર્તયેદ્ વિષ્ણોઃ કર્મ ચૈદ્ય વધાદિકમ્ । રાજમોક્ષં વિતાનં ચ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

જે કોઈ શ્રીવિષ્ણુના આ કાર્યો, શિશુપાલવધ, રાજમોક્ષ અને મહાયજ્ઞને કથા રૂપે કહે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે ઉત્તરાર્ધે શિશુપાલવધો નામ ચતુઃસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના ઉત્તરાર્ધમાં આવેલા 'શિશુપાલવધ' નામના ચૌહત્તેરમા અધ્યાયનો અંત આવે છે.

રાજસૂયાન્તેઽવભૃથસ્નાનમહોત્સવઃ; મયનિર્મિતાયાં યુધિષ્ઠિરસભાયાં દુર્યોધનસ્યાવમાનનં ચ - શ્રીરાજોવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) અજાતશત્રોસ્તં દૃષ્ટ્વા રાજસૂયમહોદયમ્ । સર્વે મુમુદિરે બ્રહ્મન્ નૃદેવા યે સમાગતાઃ

રાજાએ પૂછ્યું: હે બ્રાહ્મણ, અજાતશત્રુના મહાન રાજસૂય યજ્ઞને જોઈને ત્યાં ભેગા થયેલા બધા રાજાઓ, દેવો અને મનુષ્યો ખૂબ આનંદિત થયા.

દુર્યોધનં વર્જયિત્વા રાજાનઃ સર્ષયઃ સુરાઃ । ઇતિ શ્રુતં નો ભગવન્ તત્ર કારણમુચ્યતામ્

દુર્યોધનને છોડીને, બધા રાજાઓ, ઋષિઓ અને દેવો ખુશ થયા; હે ભગવાન, અમને એવું સાંભળ્યું છે, તો એનું કારણ કહો.

શ્રીબાદરાયણિરુવાચ - પિતામહસ્ય તે યજ્ઞે રાજસૂયે મહાત્મનઃ । બાન્ધવાઃ પરિચર્યાયાં તસ્યાસન્ પ્રેમબંધનાઃ

શ્રી બાદરાયણી બોલ્યા: તમારા મહાન પિતામહના રાજસૂય યજ્ઞમાં તેમના સગા-સંબંધીઓ પ્રેમથી બંધાઈને વિવિધ સેવાઓમાં જોડાયા હતા.

ભીમો મહાનસાધ્યક્ષો ધનાધ્યક્ષઃ સુયોધનઃ । સહદેવસ્તુ પૂજાયાં નકુલો દ્રવ્યસાધને

ભીમ રસોડાના મુખ્ય હતા, સુયોધન ખજાનાના જવાબદાર હતા; સહદેવે પૂજાની વ્યવસ્થા Sambhāḷી, અને નકુલે સામાન એકઠું કર્યું.