શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સર્વભૂતાત્મભૂતાય કૃષ્ણાયાનન્યદર્શિને । દેયં શાન્તાય પૂર્ણાય દત્તસ્યાનન્ત્યમિચ્છતા

કૃષ્ણ, જે સર્વ જીવનો આત્મા છે, જે બીજું કશું જોતો નથી, શાંત અને પૂર્ણ છે, એને સન્માન આપવું જોઈએ, જે દાનના અનંત ફળની ઇચ્છા રાખે છે.

ઇત્યુક્ત્વા સહદેવોઽભૂત્ તૂષ્ણીં કૃષ્ણાનુભાવવિત્ । તચ્છ્રુત્વા તુષ્ટુવુઃ સર્વે સાધુ સાધ્વિતિ સત્તમાઃ

આ રીતે કહીને સહદેવ, કૃષ્ણની મહિમા જાણીને, મૌન રહ્યા; આ સાંભળી બધા શ્રેષ્ઠ લોકો 'સારા, સારું!' કહીને પ્રશંસા કરી.

શ્રુત્વા દ્‌વિજેરિતં રાજા જ્ઞાત્વા હાર્દં સભાસદામ્ । સમર્હયદ્‌ધૃષીકેશં પ્રીતઃ પ્રણયવિહ્વલઃ

બ્રાહ્મણના શબ્દો સાંભળી અને સભાસદોના હૃદયને જાણીને, રાજા આનંદિત અને પ્રેમથી ભરાઈ, હૃષીકેશનું સન્માન કર્યું.

તત્પાદાવવનિજ્યાપઃ શિરસા લોકપાવનીઃ । સભાર્યઃ સાનુજામાત્યઃ સકુટુમ્બો વહન્મુદા

એણે કૃષ્ણના પગની પવિત્ર પાણીથી ધોઈ, પોતાની પત્ની, ભાઈ, મંત્રીઓ અને પરિવાર સાથે, આનંદપૂર્વક એ પાણી પોતાના માથા પર રાખ્યું.

વાસોભિઃ પીતકૌષેયૈઃ ભૂષણૈશ્ચ મહાધનૈઃ । અર્હયિત્વાશ્રુપૂર્ણાક્ષો નાશકત્ સમવેક્ષિતુમ્

પીતાં વસ્ત્રો અને કિંમતી આભૂષણોથી સન્માન કરીને, આંખોમાં આંસુ ભરાઈ આવ્યા, એણે એમને જોઈ શક્યા નહીં.

ઇત્થં સભાજિતં વીક્ષ્ય સર્વે પ્રાઞ્જલયો જનાઃ । નમો જયેતિ નેમુસ્તં નિપેતુઃ પુષ્પવૃષ્ટયઃ

આ રીતે એમનું સન્માન થયું જોઈને, બધા લોકો હાથ જોડીને 'જય હો! વંદન!' કહી નમ્યા, અને એમની ઉપર ફૂલોની વર્ષા થવા લાગી.

( વસંતતિલકા ) ઇત્થં નિશમ્ય દમઘોષસુતઃ સ્વપીઠાદ્ ઉત્થાય કૃષ્ણગુણવર્ણનજાતમન્યુઃ । ઉત્ક્ષિપ્ય બાહુમિદમાહ સદસ્યમર્ષી સંશ્રાવયન્ ભગવતે પરુષાણ્યભીતઃ

આવું સાંભળી દમઘોષનો પુત્ર કૃષ્ણના ગુણોની પ્રશંસા સાંભળી ગુસ્સે થઈને પોતાના આસન પરથી ઊભો રહ્યો, હાથ ફેલાવીને નિડરતાથી સભામાં કડક શબ્દો બોલ્યો અને એ બધું ભગવાનને સંભળાવ્યું.

( અનુષ્ટુપ્ ) ઈશો દુરત્યયઃ કાલ ઇતિ સત્યવતી શ્રુતિઃ । વૃદ્ધાનામપિ યદ્ બુદ્ધિઃ બાલવાક્યૈર્વિભિદ્યતે

સત્યવતીની વેદવાણી કહે છે કે ભગવાન એ દુર્લંઘ્ય સમય છે. છતાં, ક્યારેક વૃદ્ધોની બુદ્ધિ પણ બાળકના શબ્દોથી ગૂંચવાઈ જાય છે.

યૂયં પાત્રવિદાં શ્રેષ્ઠા મા મન્ધ્વં બાલભાષીતમ્ । સદસસ્પતયઃ સર્વે કૃષ્ણો યત્ સમ્મતોઽર્હણે

તમે બધા યોગ્યતાનો ખ્યાલ રાખનારા શ્રેષ્ઠ છો; બાળકના બોલે ભમાઈ જશો નહીં. સભાના બધા મુખ્યજનોએ સ્વીકાર્યું છે કે કૃષ્ણ આ સન્માનને યોગ્ય છે.

તપોવિદ્યાવ્રતધરાન્ જ્ઞાનવિધ્વસ્તકલ્મષાન્ । પરમઋષીન્ બ્રહ્મનિષ્ઠાન્ લોકપાલૈશ્ચ પૂજિતાન્

જે લોકો તપ, જ્ઞાન અને વ્રત પાળે છે, જ્ઞાનથી પાપ દૂરી ગયા છે, પરમ ઋષિ છે, બ્રહ્મમાં સ્થિત છે અને લોકપાલો પણ જેમનું સન્માન કરે છે—

સદસ્પતીન્ અતિક્રમ્ય ગોપાલઃ કુલપાંસનઃ । યથા કાકઃ પુરોડાશં સપર્યાં કથમર્હતિ

આવા સભાના મુખ્યજનોને અવગણીને, એક ગોપાળ, જે પોતાના કુળને કલંક છે, એ કેવી રીતે પૂજાનો અધિકારી બની શકે? જેમ કાગડો હવનનો ભાગ પામતો નથી.

વર્ણાશ્રમકુલાપેતઃ સર્વધર્મબહિષ્કૃતઃ । સ્વૈરવર્તી ગુણૈર્હીનઃ સપર્યાં કથમર્હતિ

જેને વર્ણ, આશ્રમ અને કુળ નથી, બધા ધર્મોથી બહાર છે, પોતાની મરજીથી વર્તે છે, ગુણોથી ખાલી છે—એ કેવી રીતે પૂજાનો અધિકારી બની શકે?

યયાતિનૈષાં હિ કુલં શપ્તં સદ્‌ભિર્બહિષ્કૃતમ્ । વૃથાપાનરતં શશ્વત્ સપર્યાં કથમર્હતિ

યયાતિએ જેમનું કુળ શાપ્યું છે અને સારા લોકો દ્વારા બહાર કાઢાયું છે, જે હંમેશા વ્યર્થ પીવામાં મગ્ન છે—એ કેવી રીતે પૂજાનો અધિકારી બની શકે?

બ્રહ્મર્ષિસેવિતાન્ દેશાન્ હિત્વૈતેઽબ્રહ્મવર્ચસમ્ । સમુદ્રં દુર્ગમાશ્રિત્ય બાધન્તે દસ્યવઃ પ્રજાઃ

બ્રહ્મર્ષિઓએ પવિત્ર કરેલા દેશોને છોડીને, બ્રાહ્મણત્વથી રહિત, આ લોકો દરિયાની કિનારે વસે છે અને લૂંટારૂં જેવી પ્રજાને તકલીફ આપે છે.

એવં આદીન્યભદ્રાણિ બભાષે નષ્ટમઙ્‌ગલઃ । નોવાચ કિઞ્ચિદ્ ભગવાન્ યથા સિંહઃ શિવારુતમ્

આ રીતે એણે અનેક અશુભ વાતો કહી, પોતાનું શુભ ફળ ગુમાવી દીધું; પણ ભગવાને, જેમ સિંહ શિયાળના બૂમને અવગણે છે, એમ કંઈ જવાબ આપ્યો નહીં.

ભગવન્ નિન્દનં શ્રુત્વા દુઃસહં તત્સભાસદઃ । કર્ણૌ પિધાય નિર્જગ્મુઃ શપન્તશ્ચેદિપં રુષા

ભગવાનની નિંદા સાંભળી, જે સહન કરી શકાય તેમ નહોતી, સભાસદોએ પોતાના કાન ઢાંકી લીધા, સભા છોડીને ગુસ્સાથી ચેદિરાજને શાપ આપ્યો.

નિન્દાં ભગવતઃ શ્રૃણ્વન્ તત્પરસ્ય જનસ્ય વા । તતો નાપૈતિ યઃ સોઽપિ યાત્યધઃ સુકૃતાચ્ચ્યુતઃ

જે વ્યક્તિ ભગવાન કે તેમના ભક્તની નિંદા સાંભળી પણ એ સ્થળ છોડતી નથી, એ પણ, ભલે પહેલાં પુણ્યશાળી હોય, પાપમાં પડી જાય છે.

તતઃ પાણ્ડુસુતાઃ ક્રુદ્ધા મત્સ્યકૈકયસૃઞ્જયાઃ । ઉદાયુધાઃ સમુત્તસ્થુઃ શિશુપાલજિઘાંસવઃ

પછી પાંડુપુત્રો, સાથે મચ્છ, કૈકય અને શ્રુંજયના રાજાઓ ગુસ્સાથી હથિયાર લઈને, શિશુપાલને મારવા ઊભા થયા.

તતશ્ચૈદ્યસ્ત્વસંભ્રાન્તો જગૃહે ખડ્ગચર્મણી । ભર્ત્સયન્ કૃષ્ણપક્ષીયાન્ રાજ્ઞઃ સદસિ ભારત

પછી ચેદિરાજ શાંત રહી, તલવાર અને ઢાળ હાથમાં લીધી, અને સભામાં કૃષ્ણના પક્ષના રાજાઓને ધમકાવા લાગ્યો.

તાવદુત્થાય ભગવાન્ સ્વાન્ નિવાર્ય સ્વયં રુષા । શિરઃ ક્ષુરાન્તચક્રેણ જહાર પતતો રિપોઃ

એ સમયે ભગવાને પોતાના પક્ષના લોકોને રોકી, પોતે ગુસ્સાથી ઊભા રહીને, પોતાના ચક્રથી દુશ્મનનું માથું ધડથી અલગ કરી નાખ્યું.

શબ્દઃ કોલાહલોઽથાસીન્ શિશુપાલે હતે મહાન્ । તસ્યાનુયાયિનો ભૂપા દુદ્રુવુર્જીવિતૈષિણઃ

શિશુપાલના મૃત્યુ પછી મોટો ગોળગાંસડો મચી ગયો, અને એના પક્ષના રાજાઓ પોતાનું જીવ બચાવવા દોડ્યા.

ચૈદ્યદેહોત્થિતં જ્યોતિઃ વાસુદેવમુપાવિશત્ । પશ્યતાં સર્વભૂતાનાં ઉલ્કેવ ભુવિ ખાચ્ચ્યુતા

ચેદિરાજના શરીરમાંથી નીકળેલું તેજ બધાના નજર સામે વાસુદેવમાં લીન થઈ ગયું, જેમ આકાશમાંથી પતંગિયું જમીન પર પડે છે.

જન્મત્રયાનુગુણિત વૈરસંરબ્ધયા ધિયા । ધ્યાયન્ તન્મયતાં યાતો ભાવો હિ ભવકારણમ્

ત્રણ જન્મોથી મનમાં એકઠી થયેલી દુશ્મનાવટથી ભરાયેલા મનથી, એ વ્યક્તિ સતત ધ્યાનમાં રાખતો રહ્યો અને અંતે એ જ સ્વરૂપમાં લીન થઈ ગયો; કારણ કે, મનનો ભાવ જ ફરી જન્મવાનું કારણ બને છે.

ઋત્વિગ્ભ્યઃ સસદસ્યેભ્યો દક્ષિનાં વિપુલામદાત્ । સર્વાન્ સંપૂજ્ય વિધિવત્ ચક્રેઽવભૃથમેકરાટ્

એમણે યજ્ઞના પુરોહિતો અને સહાયકોને વિધિવત્ બહુ મોટી દક્ષિણાઓ આપી, સૌને માન આપ્યો અને એકરાટ રાજાએ યજ્ઞના અંતે અવભૃથ સ્નાન કર્યું.

સાધયિત્વા ક્રતુઃ રાજ્ઞઃ કૃષ્ણો યોગેશ્વરેશ્વરઃ । ઉવાસ કતિચિન્ માસાન્ સુહૃદ્‌ભિઃ અભિયાચિતઃ

રાજાના યજ્ઞને પૂર્ણ કરીને, યોગેશ્વરશ્રી કૃષ્ણે પોતાના મિત્રોની વિનંતી પર થોડા મહિના ત્યાં વિતાવ્યા.

તતોઽનુજ્ઞાપ્ય રાજાનં અનિચ્છન્તમપીશ્વરઃ । યયૌ સભાર્યઃ સામાત્યઃ સ્વપુરં દેવકીસુતઃ

પછી, રાજાની ઇચ્છા ન હોવા છતાં પણ, ભગવાન દેવકીપુત્રે રાજાની પરવાનગી લઈ, પોતાની પત્નીઓ અને મંત્રીઓ સાથે પોતાના શહેર તરફ પ્રસ્થાન કર્યું.

વર્ણિતં તદુપાખ્યાનં મયા તે બહુવિસ્તરમ્ । વૈકુણ્ઠવાસિનોર્જન્મ વિપ્રશાપાત્ પુનઃ પુનઃ

મારે તને એ બે વૈકુંઠવાસીઓની વાર્તા વિગતે કહી દીધી છે, જેમને બ્રાહ્મણના શ્રાપથી વારંવાર જન્મ લેવા પડ્યા.

રાજસૂયાવભૃથ્યેન સ્નાતો રાજા યુધિષ્ઠિરઃ । બ્રહ્મક્ષત્રસભામધ્યે શુશુભે સુરરાડિવ

રાજસૂય યજ્ઞના અવભૃથ સ્નાન પછી, રાજા યુધિષ્ઠિર બ્રાહ્મણો અને ક્ષત્રિયોની સભામાં દેવતાઓના રાજા જેવી તેજસ્વીતા સાથે ઝળહળી ઊઠ્યા.

રાજ્ઞા સભાજિતાઃ સર્વે સુરમાનવખેચરાઃ । કૃષ્ણં ક્રતું ચ શંસન્તઃ સ્વધામાનિ યયુર્મુદા

રાજાએ સૌ દેવો, મનુષ્યો અને આકાશવાસીઓને સન્માન આપ્યું; તેઓ સૌ આનંદપૂર્વક શ્રીકૃષ્ણ અને યજ્ઞની પ્રશંસા કરતા પોતાના પોતાના લોકમાં પરત ગયા.