શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

વિશ્વામિત્રો વામદેવઃ સુમતિર્જૈમિનિઃ ક્રતુઃ । પૈલઃ પરાશરો ગર્ગો વૈશમ્પાયન એવ ચ

વિશ્વામિત્ર, વામદેવ, સુમતિ, જયમિની, ક્રતુ, પૈલ, પરાશર, ગર્ગ અને વૈશંપાયન પણ—

અથર્વા કશ્યપો ધૌમ્યો રામો ભાર્ગવ આસુરિઃ । વીતિહોત્રો મધુચ્છન્દા વીરસેનોઽકૃતવ્રણઃ

અથર્વા, કશ્યપ, ધૌમ્ય, ભાર્ગવ વંશના રામ, આસુરી, વીતિહોત્ર, મધુચ્છંદા, વીરસેન અને અકૃતવ્રણ.

ઉપહૂતાસ્તથા ચાન્યે દ્રોણભીષ્મકૃપાદયઃ । ધૃતરાષ્ટ્રઃ સહસુતો વિદુરશ્ચ મહામતિઃ

અન્ય મહાન લોકો પણ આમંત્રિત થયા, જેમ કે દ્રોણ, ભીષ્મ, કૃપ અને બીજા; ધૃતરાષ્ટ્ર પોતાના પુત્રો સાથે આવ્યા, અને વિદુર, જે અત્યંત બુદ્ધિશાળી છે, પણ આવ્યા.

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રા યજ્ઞદિદૃક્ષવઃ । તત્રેયુઃ સર્વરાજાનો રાજ્ઞાં પ્રકૃતયો નૃપ

બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર, બધા યજ્ઞ જોવાની ઇચ્છા સાથે ત્યાં આવ્યા; બધા રાજાઓ અને રાજાઓના પ્રજાઓ પણ હાજર રહ્યા, રાજા.

તતસ્તે દેવયજનં બ્રાહ્મણાઃ સ્વર્ણલાઙ્‌ગલૈઃ । કૃષ્ટ્વા તત્ર યથામ્નાયં દીક્ષયાં ચક્રિરે નૃપમ્

પછી બ્રાહ્મણોએ સોનાની હલથી યજ્ઞસ્થળ તૈયાર કર્યું, પરંપરા પ્રમાણે, અને રાજાને યજ્ઞ માટે દિક્ષા આપી.

હૈમાઃ કિલોપકરણા વરુણસ્ય યથા પુરા । ઇન્દ્રાદયો લોકપાલા વિરિઞ્ચિભવસંયુતાઃ

યજ્ઞના બધા સાધન સોનાના હતા, જેમ કે પૂર્વે વરુણ માટે હતા; ઇન્દ્રથી શરૂ કરીને લોકપાલો, બ્રહ્મા અને શિવ સાથે, ત્યાં હાજર હતા.

સગણાઃ સિદ્ધગન્ધર્વા વિદ્યાધરમહોરગાઃ । મુનયો યક્ષરક્ષાંસિ ખગકિન્નરચારણાઃ

સિદ્ધો, ગંધર્વો, વિદ્યાધરો, મહાન અજગરો, મુનિઓ, યક્ષો, રાક્ષસો, પક્ષીઓ, કિનર અને ચારણો પોતાના સમૂહ સાથે આવ્યા.

રાજાનશ્ચ સમાહૂતા રાજપત્ન્યશ્ચ સર્વશઃ । રાજસૂયં સમીયુઃ સ્મ રાજ્ઞઃ પાણ્ડુસુતસ્ય વૈ

રાજાઓ અને તેમની રાણીઓ પણ આમંત્રિત થયા, અને તેઓ પાંડુપુત્રના રાજસૂય યજ્ઞમાં આવ્યા.

મેનિરે કૃષ્ણભક્તસ્ય સૂપપન્નમવિસ્મિતાઃ । અયાજયન્ મહારાજં યાજકા દેવવર્ચસઃ । રાજસૂયેન વિધિવત્ પ્રચેતસમિવામરાઃ

તેઓ આશ્ચર્યચકિત થઈને માન્યું કે કૃષ્ણભક્ત માટે આ યોગ્ય છે; દિવ્ય તેજવાળા યજ્ઞકોએ મહારાજા માટે રાજસૂય યજ્ઞ વિધિ પ્રમાણે કર્યો, જેમ દેવોએ પ્રચેતસ માટે કર્યો હતો.

સૂત્યેઽહન્યવનીપાલો યાજકાન્ સદસસ્પતીન્ । અપૂજયન્ મહાભાગાન્ યથાવત્ સુસમાહિતઃ

યજ્ઞના દિવસે પૃથ્વીના રાજાએ, સંપૂર્ણ એકાગ્રતાથી, યજ્ઞકોએ અને સભાના મુખ્યોને યોગ્ય રીતે સન્માન આપ્યું.

સદસ્યાગ્ર્યાર્હણાર્હં વૈ વિમૃશન્તઃ સભાસદઃ । નાધ્યગચ્છન્ નન્નનૈકાન્ત્યાત્ સહદેવસ્તદાબ્રવીત્

સભાસદો સૌથી શ્રેષ્ઠ સન્માન કોને આપવું તે વિચારતા રહ્યા, પણ એકમત ન આવી; ત્યારે સહદેવ બોલ્યા.

અર્હતિ હ્યચ્યુતઃ શ્રૈષ્ઠ્યં ભગવાન્સાત્વતાં પતિઃ । એષ વૈ દેવતાઃ સર્વા દેશકાલધનાદયઃ

અચ્યૂત, સાત્વતોના સ્વામી, ખરેખર શ્રેષ્ઠ સન્માનને પાત્ર છે; કેમ કે બધા દેવતાઓ, સ્થળ, સમય, ધન વગેરે એમાં છે.

યસ્ આત્મકમિદં વિશ્વં ક્રતવશ્ચ યદાત્મકાઃ । અગ્નિરાહુતયો મંત્રાઃ સાઙ્ખ્યં યોગશ્ચ યત્પરઃ

આ આખું વિશ્વ એનું સ્વરૂપ છે, અને યજ્ઞો એમાં આધારિત છે; અગ્નિહવન, મંત્રો, સાંખ્ય અને યોગ—all એ તરફ જ છે.

એક એવાદ્‌વિતીયોઽસૌ અવૈતદાત્મ્યમિદં જગત્ । આત્મનાત્માશ્રયઃ સભ્યાઃ સૃજત્યવતિ હન્ત્યજઃ

એ એકમાત્ર, બીજું કોઈ નથી, એ જ આ જગત છે; એજ, સભાસદો, પોતે જન્મ વિના, જગતની સર્જના, પાલન અને વિનાશ કરે છે.

વિવિધાનીહ કર્માણિ જનયન્ યદવેક્ષયા । ઈહતે યદયં સર્વઃ શ્રેયો ધર્માદિલક્ષણમ્

એ અહીં વિવિધ કાર્યો સર્જે છે, જોતા; જે કંઈ સર્વોત્તમ કલ્યાણ, ધર્મ વગેરે, ઇચ્છાય છે, એ બધું એમાંથી આવે છે.

તસ્માત્ કૃષ્ણાય મહતે દીયતાં પરમાર્હણમ્ । એવં ચેત્સર્વભૂતાનાં આત્મનશ્ચાર્હણં ભવેત્

આથી, મહાન કૃષ્ણને સર્વોચ્ચ સન્માન આપો; આવું કરવાથી બધા જીવ અને પોતાના આત્માનું પણ સન્માન થશે.

સર્વભૂતાત્મભૂતાય કૃષ્ણાયાનન્યદર્શિને । દેયં શાન્તાય પૂર્ણાય દત્તસ્યાનન્ત્યમિચ્છતા

કૃષ્ણ, જે સર્વ જીવનો આત્મા છે, જે બીજું કશું જોતો નથી, શાંત અને પૂર્ણ છે, એને સન્માન આપવું જોઈએ, જે દાનના અનંત ફળની ઇચ્છા રાખે છે.

ઇત્યુક્ત્વા સહદેવોઽભૂત્ તૂષ્ણીં કૃષ્ણાનુભાવવિત્ । તચ્છ્રુત્વા તુષ્ટુવુઃ સર્વે સાધુ સાધ્વિતિ સત્તમાઃ

આ રીતે કહીને સહદેવ, કૃષ્ણની મહિમા જાણીને, મૌન રહ્યા; આ સાંભળી બધા શ્રેષ્ઠ લોકો 'સારા, સારું!' કહીને પ્રશંસા કરી.

શ્રુત્વા દ્‌વિજેરિતં રાજા જ્ઞાત્વા હાર્દં સભાસદામ્ । સમર્હયદ્‌ધૃષીકેશં પ્રીતઃ પ્રણયવિહ્વલઃ

બ્રાહ્મણના શબ્દો સાંભળી અને સભાસદોના હૃદયને જાણીને, રાજા આનંદિત અને પ્રેમથી ભરાઈ, હૃષીકેશનું સન્માન કર્યું.

તત્પાદાવવનિજ્યાપઃ શિરસા લોકપાવનીઃ । સભાર્યઃ સાનુજામાત્યઃ સકુટુમ્બો વહન્મુદા

એણે કૃષ્ણના પગની પવિત્ર પાણીથી ધોઈ, પોતાની પત્ની, ભાઈ, મંત્રીઓ અને પરિવાર સાથે, આનંદપૂર્વક એ પાણી પોતાના માથા પર રાખ્યું.

વાસોભિઃ પીતકૌષેયૈઃ ભૂષણૈશ્ચ મહાધનૈઃ । અર્હયિત્વાશ્રુપૂર્ણાક્ષો નાશકત્ સમવેક્ષિતુમ્

પીતાં વસ્ત્રો અને કિંમતી આભૂષણોથી સન્માન કરીને, આંખોમાં આંસુ ભરાઈ આવ્યા, એણે એમને જોઈ શક્યા નહીં.

ઇત્થં સભાજિતં વીક્ષ્ય સર્વે પ્રાઞ્જલયો જનાઃ । નમો જયેતિ નેમુસ્તં નિપેતુઃ પુષ્પવૃષ્ટયઃ

આ રીતે એમનું સન્માન થયું જોઈને, બધા લોકો હાથ જોડીને 'જય હો! વંદન!' કહી નમ્યા, અને એમની ઉપર ફૂલોની વર્ષા થવા લાગી.

( વસંતતિલકા ) ઇત્થં નિશમ્ય દમઘોષસુતઃ સ્વપીઠાદ્ ઉત્થાય કૃષ્ણગુણવર્ણનજાતમન્યુઃ । ઉત્ક્ષિપ્ય બાહુમિદમાહ સદસ્યમર્ષી સંશ્રાવયન્ ભગવતે પરુષાણ્યભીતઃ

આવું સાંભળી દમઘોષનો પુત્ર કૃષ્ણના ગુણોની પ્રશંસા સાંભળી ગુસ્સે થઈને પોતાના આસન પરથી ઊભો રહ્યો, હાથ ફેલાવીને નિડરતાથી સભામાં કડક શબ્દો બોલ્યો અને એ બધું ભગવાનને સંભળાવ્યું.

( અનુષ્ટુપ્ ) ઈશો દુરત્યયઃ કાલ ઇતિ સત્યવતી શ્રુતિઃ । વૃદ્ધાનામપિ યદ્ બુદ્ધિઃ બાલવાક્યૈર્વિભિદ્યતે

સત્યવતીની વેદવાણી કહે છે કે ભગવાન એ દુર્લંઘ્ય સમય છે. છતાં, ક્યારેક વૃદ્ધોની બુદ્ધિ પણ બાળકના શબ્દોથી ગૂંચવાઈ જાય છે.

યૂયં પાત્રવિદાં શ્રેષ્ઠા મા મન્ધ્વં બાલભાષીતમ્ । સદસસ્પતયઃ સર્વે કૃષ્ણો યત્ સમ્મતોઽર્હણે

તમે બધા યોગ્યતાનો ખ્યાલ રાખનારા શ્રેષ્ઠ છો; બાળકના બોલે ભમાઈ જશો નહીં. સભાના બધા મુખ્યજનોએ સ્વીકાર્યું છે કે કૃષ્ણ આ સન્માનને યોગ્ય છે.

તપોવિદ્યાવ્રતધરાન્ જ્ઞાનવિધ્વસ્તકલ્મષાન્ । પરમઋષીન્ બ્રહ્મનિષ્ઠાન્ લોકપાલૈશ્ચ પૂજિતાન્

જે લોકો તપ, જ્ઞાન અને વ્રત પાળે છે, જ્ઞાનથી પાપ દૂરી ગયા છે, પરમ ઋષિ છે, બ્રહ્મમાં સ્થિત છે અને લોકપાલો પણ જેમનું સન્માન કરે છે—

સદસ્પતીન્ અતિક્રમ્ય ગોપાલઃ કુલપાંસનઃ । યથા કાકઃ પુરોડાશં સપર્યાં કથમર્હતિ

આવા સભાના મુખ્યજનોને અવગણીને, એક ગોપાળ, જે પોતાના કુળને કલંક છે, એ કેવી રીતે પૂજાનો અધિકારી બની શકે? જેમ કાગડો હવનનો ભાગ પામતો નથી.

વર્ણાશ્રમકુલાપેતઃ સર્વધર્મબહિષ્કૃતઃ । સ્વૈરવર્તી ગુણૈર્હીનઃ સપર્યાં કથમર્હતિ

જેને વર્ણ, આશ્રમ અને કુળ નથી, બધા ધર્મોથી બહાર છે, પોતાની મરજીથી વર્તે છે, ગુણોથી ખાલી છે—એ કેવી રીતે પૂજાનો અધિકારી બની શકે?

યયાતિનૈષાં હિ કુલં શપ્તં સદ્‌ભિર્બહિષ્કૃતમ્ । વૃથાપાનરતં શશ્વત્ સપર્યાં કથમર્હતિ

યયાતિએ જેમનું કુળ શાપ્યું છે અને સારા લોકો દ્વારા બહાર કાઢાયું છે, જે હંમેશા વ્યર્થ પીવામાં મગ્ન છે—એ કેવી રીતે પૂજાનો અધિકારી બની શકે?