શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

અભિવન્દ્યાથ રાજાનં ભીમાર્જુનજનાર્દનાઃ । સર્વમાશ્રાવયાં ચક્રુઃ આત્મના યદનુષ્ઠિતમ્

ભીમ, અર્જુન અને જનાર્દનાએ રાજાને વંદન કરી, જે કંઈ તેમણે કર્યું તે બધું રાજાને જણાવી દીધું.

નિશમ્ય ધર્મરાજસ્તત્ કેશવેનાનુકમ્પિતમ્ । આનન્દાશ્રુકલાં મુઞ્ચન્ પ્રેમ્ણા નોવાચ કિઞ્ચન

ધર્મરાજે કૃષ્ણની દયાળુતા સાંભળીને, આનંદથી આંખોમાં આંસુ આવી ગયા અને પ્રેમથી એક શબ્દ પણ બોલી શક્યા નહીં.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે ઉત્તરાર્ધે કૃષ્ણાદ્યાગમને નામ ત્રિસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના ઉત્તર ભાગમાં 'કૃષ્ણાદિ આગમન' નામના ત્રિસપ્તતિ અધ્યાયનો અહીં અંત આવે છે.

રાજસૂયે ભગવતોઽગ્રપૂજનં તતો રુષ્ટસ્ય દુર્વદત્તઃ શિશુપાલસ્ય ભગવતા વધશ્ચ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) એવં યુધિષ્ઠિરો રાજા જરાસન્ધવધં વિભોઃ । કૃષ્ણસ્ય ચાનુભાવં તં શ્રુત્વા પ્રીતસ્તમબ્રવીત્

શ્રી શુકદેવ કહે છે: આમ, યુધિષ્ઠિર રાજાએ, વિભૂ કૃષ્ણ દ્વારા જરાસંધના વધ અને તેમના અદભુત કાર્યો સાંભળીને, આનંદથી કૃષ્ણને કહ્યું.

શ્રીયુધિષ્ઠિર ઉવાચ - યે સ્યુસ્ત્રૈલોક્યગુરવઃ સર્વે લોકમહેશ્વરાઃ । વહન્તિ દુર્લભં લબ્ધ્વા શિરસૈવાનુશાસનમ્

શ્રી યુધિષ્ઠિર કહે છે: ત્રણેય લોકના ગુરુઓ, બધા મહાન સ્વામી, દુર્લભ વસ્તુ પ્રાપ્ત કર્યા પછી પણ, આજ્ઞા પોતાના માથે સ્વીકારે છે.

સ ભવાન્ અરવિન્દાક્ષો દીનાનાં ઈશમાનિનામ્ । ધત્તેઽનુશાસનં ભૂમન્ તદત્યન્તવિડમ્બનમ્

તમે, કમળની આંખોવાળા, distressed લોકોમાં પોતાને સ્વામી માનનારા પર પણ શાસન કરો છો; હે મહાન, આ ખરેખર અદભુત છે.

ન હ્યેકસ્યાદ્વિતીયસ્ય બ્રહ્મણઃ પરમાત્મનઃ । કર્મભિર્વર્ધતે તેજો હ્રસતે ચ યથા રવેઃ

એકમાત્ર, દ્વિતીય રહિત, પરમાત્મા બ્રહ્મનું તેજ કર્મોથી વધે કે ઘટે નહીં, જેમ રવિ (સૂર્ય) પર કંઈ અસર થતી નથી.

ન વૈ તેઽજિત ભક્તાનાં મમાહમિતિ માધવ । ત્વં તવેતિ ચ નાનાધીઃ પશૂનામિવ વૈકૃતી

હે અજિત, હે માધવ, તમારા ભક્તોમાં 'મારું' અને 'તારું' જેવી કોઈ ભેદ નથી; આવા ભેદ તો પશુઓમાં જોવા મળે છે.

શ્રીશુક ઉવાચ - ઇત્યુક્ત્વા યજ્ઞિયે કાલે વવ્રે યુક્તાન્ સ ઋત્વિજઃ । કૃષ્ણાનુમોદિતઃ પાર્થો બ્રાહ્મણાન્ બ્રહ્મવાદિનઃ

શ્રી શુકદેવ કહે છે: આમ કહી, યજ્ઞ માટે યોગ્ય સમયે, યુધિષ્ઠિરે કૃષ્ણની મંજૂરીથી, વેદમાં નિપુણ બ્રાહ્મણો અને પંડિતો પસંદ કર્યા.

દ્વૈપાયનો ભરદ્વાજઃ સુમન્તુર્ગોતમોઽસિતઃ । વસિષ્ઠશ્ચ્યવનઃ કણ્વો મૈત્રેયઃ કવષસ્ત્રિતઃ

વ્યાસ, ભરદ્વાજ, સુમંતુ, ગૌતમ, અસિત, વસિષ્ઠ, ચ્યવન, કણ્વ, મૈત્રેય, કવષ અને ત્રિત—

વિશ્વામિત્રો વામદેવઃ સુમતિર્જૈમિનિઃ ક્રતુઃ । પૈલઃ પરાશરો ગર્ગો વૈશમ્પાયન એવ ચ

વિશ્વામિત્ર, વામદેવ, સુમતિ, જયમિની, ક્રતુ, પૈલ, પરાશર, ગર્ગ અને વૈશંપાયન પણ—

અથર્વા કશ્યપો ધૌમ્યો રામો ભાર્ગવ આસુરિઃ । વીતિહોત્રો મધુચ્છન્દા વીરસેનોઽકૃતવ્રણઃ

અથર્વા, કશ્યપ, ધૌમ્ય, ભાર્ગવ વંશના રામ, આસુરી, વીતિહોત્ર, મધુચ્છંદા, વીરસેન અને અકૃતવ્રણ.

ઉપહૂતાસ્તથા ચાન્યે દ્રોણભીષ્મકૃપાદયઃ । ધૃતરાષ્ટ્રઃ સહસુતો વિદુરશ્ચ મહામતિઃ

અન્ય મહાન લોકો પણ આમંત્રિત થયા, જેમ કે દ્રોણ, ભીષ્મ, કૃપ અને બીજા; ધૃતરાષ્ટ્ર પોતાના પુત્રો સાથે આવ્યા, અને વિદુર, જે અત્યંત બુદ્ધિશાળી છે, પણ આવ્યા.

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રા યજ્ઞદિદૃક્ષવઃ । તત્રેયુઃ સર્વરાજાનો રાજ્ઞાં પ્રકૃતયો નૃપ

બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર, બધા યજ્ઞ જોવાની ઇચ્છા સાથે ત્યાં આવ્યા; બધા રાજાઓ અને રાજાઓના પ્રજાઓ પણ હાજર રહ્યા, રાજા.

તતસ્તે દેવયજનં બ્રાહ્મણાઃ સ્વર્ણલાઙ્‌ગલૈઃ । કૃષ્ટ્વા તત્ર યથામ્નાયં દીક્ષયાં ચક્રિરે નૃપમ્

પછી બ્રાહ્મણોએ સોનાની હલથી યજ્ઞસ્થળ તૈયાર કર્યું, પરંપરા પ્રમાણે, અને રાજાને યજ્ઞ માટે દિક્ષા આપી.

હૈમાઃ કિલોપકરણા વરુણસ્ય યથા પુરા । ઇન્દ્રાદયો લોકપાલા વિરિઞ્ચિભવસંયુતાઃ

યજ્ઞના બધા સાધન સોનાના હતા, જેમ કે પૂર્વે વરુણ માટે હતા; ઇન્દ્રથી શરૂ કરીને લોકપાલો, બ્રહ્મા અને શિવ સાથે, ત્યાં હાજર હતા.

સગણાઃ સિદ્ધગન્ધર્વા વિદ્યાધરમહોરગાઃ । મુનયો યક્ષરક્ષાંસિ ખગકિન્નરચારણાઃ

સિદ્ધો, ગંધર્વો, વિદ્યાધરો, મહાન અજગરો, મુનિઓ, યક્ષો, રાક્ષસો, પક્ષીઓ, કિનર અને ચારણો પોતાના સમૂહ સાથે આવ્યા.

રાજાનશ્ચ સમાહૂતા રાજપત્ન્યશ્ચ સર્વશઃ । રાજસૂયં સમીયુઃ સ્મ રાજ્ઞઃ પાણ્ડુસુતસ્ય વૈ

રાજાઓ અને તેમની રાણીઓ પણ આમંત્રિત થયા, અને તેઓ પાંડુપુત્રના રાજસૂય યજ્ઞમાં આવ્યા.

મેનિરે કૃષ્ણભક્તસ્ય સૂપપન્નમવિસ્મિતાઃ । અયાજયન્ મહારાજં યાજકા દેવવર્ચસઃ । રાજસૂયેન વિધિવત્ પ્રચેતસમિવામરાઃ

તેઓ આશ્ચર્યચકિત થઈને માન્યું કે કૃષ્ણભક્ત માટે આ યોગ્ય છે; દિવ્ય તેજવાળા યજ્ઞકોએ મહારાજા માટે રાજસૂય યજ્ઞ વિધિ પ્રમાણે કર્યો, જેમ દેવોએ પ્રચેતસ માટે કર્યો હતો.

સૂત્યેઽહન્યવનીપાલો યાજકાન્ સદસસ્પતીન્ । અપૂજયન્ મહાભાગાન્ યથાવત્ સુસમાહિતઃ

યજ્ઞના દિવસે પૃથ્વીના રાજાએ, સંપૂર્ણ એકાગ્રતાથી, યજ્ઞકોએ અને સભાના મુખ્યોને યોગ્ય રીતે સન્માન આપ્યું.

સદસ્યાગ્ર્યાર્હણાર્હં વૈ વિમૃશન્તઃ સભાસદઃ । નાધ્યગચ્છન્ નન્નનૈકાન્ત્યાત્ સહદેવસ્તદાબ્રવીત્

સભાસદો સૌથી શ્રેષ્ઠ સન્માન કોને આપવું તે વિચારતા રહ્યા, પણ એકમત ન આવી; ત્યારે સહદેવ બોલ્યા.

અર્હતિ હ્યચ્યુતઃ શ્રૈષ્ઠ્યં ભગવાન્સાત્વતાં પતિઃ । એષ વૈ દેવતાઃ સર્વા દેશકાલધનાદયઃ

અચ્યૂત, સાત્વતોના સ્વામી, ખરેખર શ્રેષ્ઠ સન્માનને પાત્ર છે; કેમ કે બધા દેવતાઓ, સ્થળ, સમય, ધન વગેરે એમાં છે.

યસ્ આત્મકમિદં વિશ્વં ક્રતવશ્ચ યદાત્મકાઃ । અગ્નિરાહુતયો મંત્રાઃ સાઙ્ખ્યં યોગશ્ચ યત્પરઃ

આ આખું વિશ્વ એનું સ્વરૂપ છે, અને યજ્ઞો એમાં આધારિત છે; અગ્નિહવન, મંત્રો, સાંખ્ય અને યોગ—all એ તરફ જ છે.

એક એવાદ્‌વિતીયોઽસૌ અવૈતદાત્મ્યમિદં જગત્ । આત્મનાત્માશ્રયઃ સભ્યાઃ સૃજત્યવતિ હન્ત્યજઃ

એ એકમાત્ર, બીજું કોઈ નથી, એ જ આ જગત છે; એજ, સભાસદો, પોતે જન્મ વિના, જગતની સર્જના, પાલન અને વિનાશ કરે છે.

વિવિધાનીહ કર્માણિ જનયન્ યદવેક્ષયા । ઈહતે યદયં સર્વઃ શ્રેયો ધર્માદિલક્ષણમ્

એ અહીં વિવિધ કાર્યો સર્જે છે, જોતા; જે કંઈ સર્વોત્તમ કલ્યાણ, ધર્મ વગેરે, ઇચ્છાય છે, એ બધું એમાંથી આવે છે.

તસ્માત્ કૃષ્ણાય મહતે દીયતાં પરમાર્હણમ્ । એવં ચેત્સર્વભૂતાનાં આત્મનશ્ચાર્હણં ભવેત્

આથી, મહાન કૃષ્ણને સર્વોચ્ચ સન્માન આપો; આવું કરવાથી બધા જીવ અને પોતાના આત્માનું પણ સન્માન થશે.

સર્વભૂતાત્મભૂતાય કૃષ્ણાયાનન્યદર્શિને । દેયં શાન્તાય પૂર્ણાય દત્તસ્યાનન્ત્યમિચ્છતા

કૃષ્ણ, જે સર્વ જીવનો આત્મા છે, જે બીજું કશું જોતો નથી, શાંત અને પૂર્ણ છે, એને સન્માન આપવું જોઈએ, જે દાનના અનંત ફળની ઇચ્છા રાખે છે.

ઇત્યુક્ત્વા સહદેવોઽભૂત્ તૂષ્ણીં કૃષ્ણાનુભાવવિત્ । તચ્છ્રુત્વા તુષ્ટુવુઃ સર્વે સાધુ સાધ્વિતિ સત્તમાઃ

આ રીતે કહીને સહદેવ, કૃષ્ણની મહિમા જાણીને, મૌન રહ્યા; આ સાંભળી બધા શ્રેષ્ઠ લોકો 'સારા, સારું!' કહીને પ્રશંસા કરી.

શ્રુત્વા દ્‌વિજેરિતં રાજા જ્ઞાત્વા હાર્દં સભાસદામ્ । સમર્હયદ્‌ધૃષીકેશં પ્રીતઃ પ્રણયવિહ્વલઃ

બ્રાહ્મણના શબ્દો સાંભળી અને સભાસદોના હૃદયને જાણીને, રાજા આનંદિત અને પ્રેમથી ભરાઈ, હૃષીકેશનું સન્માન કર્યું.