શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કૃષ્ણસન્દર્શનાહ્લાદ ધ્વસ્તસંરોધનક્લમાઃ । પ્રશશંસુર્હૃષીકેશં ગીર્ભિઃ પ્રાઞ્જલયો નૃપાઃ

કૃષ્ણના દર્શનથી તેમને કેદની થાક ભૂલી ગઈ; રાજાઓએ હાથ જોડીને હૃષિકેશની સ્તુતિ કરી.

રાજાન ઊચુઃ - નમસ્તે દેવદેવેશ પ્રપન્નાર્તિહરાવ્યય । પ્રપન્ના પાહિ નઃ કૃષ્ણ નિર્વિણ્ણાન્ ઘોરસંસૃતેઃ

રાજાઓએ કહ્યું: 'દેવોના દેવ, શરણાગતોના દુઃખ દૂર કરનાર, અવિનાશી, તમને વંદન! કૃષ્ણ, અમે તમારી શરણમાં આવ્યા છીએ—આ ભયાનક જન્મમરણના ચક્રથી કંટાળી ગયા છીએ, અમારો રક્ષણ કરો.'

નૈનં નાથાનુસૂયામો માગધં મધુસૂદન । અનુગ્રહો યદ્‌ ભવતો રાજ્ઞાં રાજ્યચ્યુતિર્વિભો

'મધુસૂદન, અમને મગધના કારણે રાજ્ય ગુમાવવું પડ્યું એમાં અમે તમારો દોષ નથી માનતા; પ્રભુ, અમારે માટે તો તમારો કૃપા-દૃષ્ટિ જ બધું છે.'

રાજ્યૈશ્વર્યમદોન્નદ્ધો ન શ્રેયો વિન્દતે નૃપઃ । ત્વન્માયામોહિતોઽનિત્યા મન્યતે સમ્પદોઽચલાઃ

રાજા, જે રાજસત્તા અને વૈભવના અહંકારથી ભરપૂર હોય છે, તે સાચી કલ્યાણ પ્રાપ્ત કરતો નથી; તારી માયાથી ભટકાઈને, તે અસ્થીર ધનને અચલ સમજે છે.

મૃગતૃષ્ણાં યથા બાલા મન્યન્ત ઉદકાશયમ્ । એવં વૈકારિકીં માયાં અયુક્તા વસ્તુ ચક્ષતે

જેમ બાળકોએ મૃગમરીચિકામાં પાણી હોવાનું માનવું, તેમ જ સમજણ વગરના લોકો ભ્રમમાં રહેલી વસ્તુઓને સાચી વસ્તુ સમજે છે.

( મિશ્ર ) વયં પુરા શ્રીમદનષ્ટદૃષ્ટયો જિગીષયાસ્યા ઇતરેતરસ્પૃધઃ । ઘ્નન્તઃ પ્રજાઃ સ્વા અતિનિર્ઘૃણાઃ પ્રભો મૃત્યું પુરસ્ત્વાવિગણય્ય દુર્મદાઃ

અગાઉ, સંપત્તિના મદમાં અંધ બનીને, અમે જીતવાની ઇચ્છાથી એકબીજાથી સ્પર્ધા કરતા, પોતાના પ્રજાને નિર્દયતાથી મારતા, હે પ્રભુ, મૃત્યુ સામે હોવા છતાં અહંકારથી અંધ હતા.

ત એવ કૃષ્ણાદ્ય ગભીરરંહસા દુરન્તવીર્યેણ વિચાલિતાઃ શ્રિયઃ । કાલેન તન્વા ભવતોઽનુકમ્પયા વિનષ્ટદર્પાશ્ચરણૌ સ્મરામ તે

એzelfde સંપત્તિ, હે કૃષ્ણ, તારી ગાઢ અને અપરાજય શક્તિથી, સમયથી, તારી દયા અને રૂપથી, અમારી અહંકાર નાશ પામ્યો છે અને હવે અમે તારા પગને યાદ કરીએ છીએ.

અથો ન રાજ્યમ્મૃગતૃષ્ણિરૂપિતં દેહેન શશ્વત્ પતતા રુજાં ભુવા । ઉપાસિતવ્યં સ્પૃહયામહે વિભો ક્રિયાફલં પ્રેત્ય ચ કર્ણરોચનમ્

હવે અમને એ રાજયની ઈચ્છા નથી, જે મૃગમરીચિકા જેવી છે, અને જે શરીર હંમેશા ક્ષય અને દુઃખમાં રહે છે; હે વિભુ, અમે તારી ભક્તિ કરવા માંગીએ છીએ, કેમ કે એના ફળો આ જીવનમાં અને પછી પણ સાંભળવા માટે સુખદ છે.

( અનુષ્ટુપ્ ) તં નઃ સમાદિશોપાયં યેન તે ચરણાબ્જયોઃ । સ્મૃતિર્યથા ન વિરમેદ્ અપિ સંસરતામિહ

અમને એ રીત બતાવ, જેથી અમે આ સંસારમાં ફરતા હોઈએ, તો પણ તારા કમળ જેવા પગની સ્મૃતિ ક્યારેય છૂટે નહીં.

કૃષ્ણાય વાસુદેવાય હરયે પરમાત્મને । પ્રણતક્લેશનાશાય ગોવિન્દાય નમો નમઃ

વાસુદેવના પુત્ર કૃષ્ણ, હરિ, પરમાત્મા, આશ્રય લેનારના દુઃખ દૂર કરનાર ગોવિંદને વારંવાર નમન છે.

શ્રીશુક ઉવાચ - સંસ્તૂયમાનો ભગવાન્ રાજભિર્મુક્તબન્ધનૈઃ । તાનાહ કરુણસ્તાત શરણ્યઃ શ્લક્ષ્ણયા ગિરા

શુકદેવ કહે છે: રાજાઓ દ્વારા સ્તુતિ કરવામાં આવેલા, બંધનમાંથી મુક્ત થયેલા, દયાળુ અને સર્વના આશ્રય ભગવાને તેમને મીઠા શબ્દોથી સંબોધન કર્યું.

શ્રીભગવાનુવાચ - અદ્ય પ્રભૃતિ વો ભૂપા મય્યાત્મન્યખિલેશ્વરે । સુદૃઢા જાયતે ભક્તિઃ બાઢમાશંસિતં તથા

ભગવાને કહ્યું: આજથી, હે રાજાઓ, તમારામાં મારી, સર્વના આત્મા અને ઈશ્વર માટે, મજબૂત ભક્તિ ઉત્પન્ન થશે, જેમ તમે હૃદયપૂર્વક ઈચ્છી છે.

દિષ્ટ્યા વ્યવસિતં ભૂપા ભવન્ત ઋતભાષિણઃ । શ્રીયૈશ્વર્યમદોન્નાહં પશ્ય ઉન્માદકં નૃણામ્

સૌભાગ્યથી, હે રાજાઓ, તમે સાચી રીતે નિશ્ચય કર્યો અને સાચું બોલ્યા; જુઓ, કેવી રીતે સંપત્તિ અને અહંકાર માણસને પાગલ બનાવી દે છે.

હૈહયો નહુષો વેનો રાવણો નરકોઽપરે । શ્રીમદાદ્‌ ભ્રંશિતાઃ સ્થાનાદ્ દેવદૈત્યનરેશ્વરાઃ

હૈહય, નહુષ, વેન, રાવણ, નરક અને બીજા — દેવ, દૈત્ય અને મનુષ્યના રાજાઓ — સંપત્તિના અહંકારથી પોતાના સ્થાનમાંથી પડી ગયા.

ભવન્ત એતદ્‌ વિજ્ઞાય દેહાદ્યુત્પાદ્યમન્તવત્ । માં યજન્તોઽધ્વરૈર્યુક્તાઃ પ્રજા ધર્મેણ રક્ષથ

આ જાણીને કે શરીર અને એમાંથી ઉત્પન્ન બધું નાશવાન છે, તમે મને યજ્ઞ દ્વારા પૂજો અને તમારી પ્રજાને ધર્મથી રક્ષો.

સંતન્વન્તઃ પ્રજાતન્તૂન્ સુખં દુઃખં ભવાભવૌ । પ્રાપ્તં પ્રાપ્તં ચ સેવન્તો મચ્ચિત્તા વિચરિષ્યથ

તમારી પ્રજાના સંબંધો જાળવતા, સુખ-દુઃખ, જન્મ-મરણ જે આવે છે તેને સ્વીકારતા, જે મળે તેને સેવા કરો અને તમારું મન મારા પર રાખીને ફરો.

ઉદાસીનાશ્ચ દેહાદૌ આત્મારામા ધૃતવ્રતાઃ । મય્યાવેશ્ય મનઃ સમ્યઙ્‌ માં અન્તે બ્રહ્મ યાસ્યથ

શરીર વગેરેથી ઉદાસીન, આત્મામાં આનંદિત, પ્રતિજ્ઞા પર અડગ, મનને સંપૂર્ણપણે મારા પર લગાવી, અંતે તમે બ્રહ્મને પ્રાપ્ત કરશો.

શ્રીશુક ઉવાચ - ઇત્યાદિશ્ય નૃપાન્ કૃષ્ણો ભગવાન્ ભુવનેશ્વરઃ । તેષાં ન્યયુઙ્ક્ત પુરુષાન્ સ્ત્રિયો મજ્જનકર્મણિ

શુકદેવ કહે છે: આમ રાજાઓને ઉપદેશ આપીને, કૃષ્ણ, જગતના સ્વામી, તેમના પત્નીઓના સ્નાન વિધિ માટે પુરુષોને નિયુક્ત કર્યા.

સપર્યાં કારયામાસ સહદેવેન ભારત । નરદેવોચિતૈર્વસ્ત્રૈઃ ભૂષણૈઃ સ્રગ્વિલેપનૈઃ

સહદેવ દ્વારા, રાજાઓ માટે યોગ્ય વસ્ત્રો, આભૂષણો, ફૂલો અને સુગંધિત દ્રવ્ય સાથે પૂજા કરાવી.

ભોજયિત્વા વરાન્નેન સુસ્નાતાન્ સમલઙ્કૃતાન્ । ભોગૈશ્ચ વિવિધૈર્યુક્તાન્ તાંબૂલાદ્યૈર્નૃપોચિતૈઃ

સ્નાન અને શણગાર કર્યા પછી, તેમને ઉત્તમ ભોજન, વિવિધ ભોગો અને રાજાઓ માટે યોગ્ય પાન વગેરે આપ્યા.

તે પૂજિતા મુકુન્દેન રાજાનો મૃષ્ટકુણ્ડલાઃ । વિરેજુર્મોચિતાઃ ક્લેશાત્ પ્રાવૃડન્તે યથા ગ્રહાઃ

મુકુંદ દ્વારા પૂજિત, રાજાઓ, ચમકતા કુંડલ સાથે, દુઃખમાંથી મુક્ત થઈ, વરસાદ પછીના ગ્રહોની જેમ તેજસ્વી બન્યા.

રથાન્ સદશ્વાન્ આરોપ્ય મણિકાઞ્ચનભૂષિતાન્ । પ્રીણય્ય સુનૃતૈર્વાક્યૈઃ સ્વદેશાન્ પ્રત્યયાપયત્

મણિ અને સોનાથી શણગારેલા રથોમાં ઉત્તમ ઘોડા જોડી, સૌને મીઠા અને પ્રેમભર્યા શબ્દોથી ખુશ કરીને, પોતાના દેશ તરફ પાછા મોકલ્યા.

ત એવં મોચિતાઃ કૃચ્છ્રાત્ કૃષ્ણેન સુમહાત્મના । યયુસ્તમેવ ધ્યાયન્તઃ કૃતાનિ ચ જગત્પતેઃ

કૃષ્ણે, જે મહાન આત્મા છે, તેમને કષ્ટમાંથી મુક્ત કર્યા. તે લોકો, જગતના સ્વામીના કાર્યો અને કૃષ્ણનું સ્મરણ કરતાં, ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા.

જગદુઃ પ્રકૃતિભ્યસ્તે મહાપુરુષચેષ્ટિતમ્ । યથાન્વશાસદ્‌ ભગવાન્ તથા ચક્રુરતન્દ્રિતાઃ

લોકોએ મહાપુરુષના કાર્યો જોઈ આશ્ચર્ય કર્યો અને ભગવાન જે રીતે આજ્ઞા આપે, એ રીતે જ તેઓ ઉત્સાહપૂર્વક પોતપોતાના કામમાં લાગ્યા.

જરાસન્ધં ઘાતયિત્વા ભીમસેનેન કેશવઃ । પાર્થાભ્યાં સંયુતઃ પ્રાયાત્ સહદેવેન પૂજિતઃ

ભીમસેને જરાસંધને માર્યા પછી, સહદેવ દ્વારા પૂજિત અને પૃથાના બંને પુત્રો સાથે, કૃષ્ણ ત્યાંથી વિદાય થયા.

ગત્વા તે ખાણ્ડવપ્રસ્થં શઙ્ખાન્ દધ્મુર્જિતારયઃ । હર્ષયન્તઃ સ્વસુહૃદો દુર્હૃદાં ચાસુખાવહાઃ

ખાંડવપ્રસ્થમાં પહોંચીને, વિજયી યોદ્ધાઓએ શંખ વગાડ્યા, પોતાના મિત્રોને આનંદ આપ્યો અને દુશ્મનોને દુ:ખ પહોંચાડ્યું.

તચ્છ્રુત્વા પ્રીતમનસ ઇન્દ્રપ્રસ્થનિવાસિનઃ । મેનિરે માગધં શાન્તં રાજા ચાપ્તમનોરથઃ

આ સાંભળીને, ઇન્દ્રપ્રસ્થના વાસીઓના મન આનંદથી ભરાઈ ગયા; તેઓ માન્યા કે માગધ રાજા શાંત થયો અને પોતાના રાજાનું ઇચ્છિત ફળ મળ્યું.

અભિવન્દ્યાથ રાજાનં ભીમાર્જુનજનાર્દનાઃ । સર્વમાશ્રાવયાં ચક્રુઃ આત્મના યદનુષ્ઠિતમ્

ભીમ, અર્જુન અને જનાર્દનાએ રાજાને વંદન કરી, જે કંઈ તેમણે કર્યું તે બધું રાજાને જણાવી દીધું.

નિશમ્ય ધર્મરાજસ્તત્ કેશવેનાનુકમ્પિતમ્ । આનન્દાશ્રુકલાં મુઞ્ચન્ પ્રેમ્ણા નોવાચ કિઞ્ચન

ધર્મરાજે કૃષ્ણની દયાળુતા સાંભળીને, આનંદથી આંખોમાં આંસુ આવી ગયા અને પ્રેમથી એક શબ્દ પણ બોલી શક્યા નહીં.