શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

તતશ્ચટચટાશબ્દો વજ્રનિષ્પેષસન્નિભઃ । ગદયોઃ ક્ષિપ્તયો રાજન્ દન્તયોરિવ દન્તિનોઃ

પછી તેમની ગદાઓ અથડાતી વખતે જે અવાજ થયો, તે વજ્રના અથડામણ જેવો હતો; રાજા, એ ગદાઓ એકબીજાની જેમ હાથીના દાંત અથડાય તેમ અથડાઈ.

( વસંતતિલકા ) તે વૈ ગદે ભુજજવેન નિપાત્યમાને અન્યોન્યતોંઽસકટિપાદકરોરુજત્રૂન્ । ચૂર્ણીબભૂવતુરુપેત્ય યથાર્કશાખે સંયુધ્યતોર્દ્વિરદયોરિવ દીપ્તમન્વ્યોઃ

તેઓએ હાથની ઝડપથી ગદાઓ એકબીજાના ખભા, કટિ, પગ, ઘૂંટણ અને માથા પર મારતાં, એ ગદાઓ તૂટી ગઈ, જેમ બે પ્રજ્વલિત હાથીઓ લડતા હોય ત્યારે સૂર્યની કિરણો તૂટી જાય.

ઇત્થં તયોઃ પ્રહતયોર્ગદયોર્નૃવીરૌ ક્રુદ્ધૌ સ્વમુષ્ટિભિરયઃસ્પરશૈરપિષ્ટામ્ । શબ્દસ્તયોઃ પ્રહરતોરિભયોરિવાસીન્ નિર્ઘાતવજ્રપરુષસ્તલતાડનોત્થઃ

એમ બંને વીરોએ ગદાઓથી માર્યા પછી, ગુસ્સાથી લોખંડ જેવી મુઠીઓથી પણ એકબીજાને માર્યા; તેમની તાળીઓના અથડાવાથી જે અવાજ થયો, તે વીજળીના ગાજ જેવો ભયાનક હતો.

( અનુષ્ટુપ્ ) તયોરેવં પ્રહરતોઃ સમશિક્ષાબલૌજસોઃ । નિર્વિશેષમભૂદ્ યુદ્ધં અક્ષીણજવયોર્નૃપ

જ્યારે બંને સમાન કૌશલ, બળ અને તેજથી એકબીજાને મારતા હતા, ત્યારે યુદ્ધમાં કોઈ ફરક દેખાતો નહોતો, કેમ કે બંનેની ઝડપ ઘટી નહોતી, હે રાજા.

એવં તયોર્મહારાજ યુધ્યતોઃ સપ્તવિંશતિઃ । દિનાનિ નિરગંસ્તત્ર સુહૃદ્‌વન્ નિશિ તિષ્ઠતોઃ

હે મહારાજ, એમ બંને લડતા લડતા સત્તાવીસ દિવસ વીતી ગયા, અને તેમના મિત્રો રાત્રે ત્યાં ઊભા રહ્યા.

એકદા માતુલેયં વૈ પ્રાહ રાજન્ વૃકોદરઃ । ન શક્તોઽહં જરાસન્ધં નિર્જેતું યુધિ માધવ

એક દિવસ, રાજા, વ્રુકોદરએ પોતાના મામેરા ભાઈને કહ્યું: 'માધવ, હું જરાસંધને યુદ્ધમાં હરાવી શકતો નથી.'

શત્રોર્જન્મમૃતી વિદ્વાન્ જીવિતં ચ જરાકૃતમ્ । પાર્થમાપ્યાયયન્ સ્વેન તેજસાચિન્તયદ્ધરિઃ

શત્રુનો જન્મ અને મરણ જાણતા અને એનું જીવન જરાના કારણે ચાલે છે એ જાણીને, હરિએ પોતાના તેજથી પાર્થને શક્તિ આપી અને શું કરવું એ વિચાર્યું.

સઞ્ચિન્ત્યારિવધોપાયં ભીમસ્યામોઘદર્શનઃ । દર્શયામાસ વિટપં પાટયન્નિવ સંજ્ઞયા

શત્રુને મારવાનો ઉપાય વિચારીને, જેનું દર્શન ક્યારેય નિષ્ફળ નથી થતું એણે ભીમને એક ડાળ ફાડી સંકેત આપ્યો.

તદ્‌વિજ્ઞાય મહાસત્ત્વો ભીમઃ પ્રહરતાં વરઃ । ગૃહીત્વા પાદયોઃ શત્રું પાતયામાસ ભૂતલે

આ સંકેત સમજીને, મહાશક્તિશાળી અને યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ ભીમએ શત્રુના પગ પકડીને તેને જમીન પર ફેંકી દીધો.

એકં પાદં પદાક્રમ્ય દોર્ભ્યામન્યં પ્રગૃહ્ય સઃ । ગુદતઃ પાટયામાસ શાખમિવ મહાગજઃ

એક પગ પર પગ રાખી અને બીજું પગ હાથથી પકડી, ભીમએ મોટા હાથી જેવું શાખ ફાડે એમ, ગુદા પાસેથી જરાસંધને ફાડી નાખ્યો.

એકપાદોરુવૃષણ કટિપૃષ્ઠસ્તનાંસકે । એકબાહ્વક્ષિભ્રૂકર્ણે શકલે દદૃશુઃ પ્રજાઃ

લોકોએ જોયું કે શરીર બે ભાગમાં વહેંચાઈ ગયું—એક ભાગમાં એક પગ, જાંઘ, વૃષણ, કટિ, પીઠ, છાતી અને ખભો હતો; બીજા ભાગમાં એક હાથ, આંખ, ભ્રૂ અને કાન હતું.

હાહાકારો મહાનાસીત્ નિહતે મગધેશ્વરે । પૂજયામાસતુર્ભીમં પરિરભ્ય જયાચ્યતૌ

મગધના રાજાને માર્યા પછી મોટો હાહાકાર મચ્યો; સૌએ ભીમને, વિજયી અને અપરાજિત યોદ્ધાઓ સાથે, ભેટી અને પૂજા કરી.

સહદેવં તત્તનયં ભગવાન્ભૂતભાવનઃ । અભ્યષિઞ્ચદમેયાત્મા મગધાનાં પતિં પ્રભુઃ । મોચયામાસ રાજન્યાન્ સંરુદ્ધા માગધેન યે

ભૂતભવન ભગવાને જરાસંધના પુત્ર સહદેવને મગધનો રાજા બનાવ્યો અને જરાસંધે જે રાજાઓને કેદ કર્યા હતા તેમને મુક્ત કર્યા.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે ઉત્તરાર્ધે જરાસન્ધ વધો નામ દ્વિસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના ઉત્તરાર્ધમાં 'જરાસંધવધ' નામે બહોતરમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

જરાસન્ધરુદ્ધાનાં રાજ્ઞાં કારાગૃહાન્ મોચનમ્ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) અયુતે દ્વે શતાન્યષ્ટૌ નિરુદ્ધા યુધિ નિર્જિતાઃ । તે નિર્ગતા ગિરિદ્રોણ્યાં મલિના મલવાસસઃ

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: જરાસંધે કેદ કર્યા હતા એવા સોળ હજાર આઠસો રાજાઓ, યુદ્ધમાં હરાયા પછી, પહાડની ગુફામાંથી બહાર આવ્યા; તેઓ મેલામેળા અને ફાટેલા કપડાં પહેરેલા હતા.

ક્ષુત્ક્ષામાઃ શુષ્કવદનાઃ સંરોધપરિકર્શિતાઃ । દદૃશુસ્તે ઘનશ્યામં પીતકૌશેયવાસસમ્

ભૂખથી દુર્બળ, સૂકાઈ ગયેલા ચહેરાવાળા અને કેદની પીડાથી ત્રસ્ત એવા રાજાઓએ સામે ઘનશ્યામને પીળા રેશમી વસ્ત્રોમાં જોયા.

શ્રીવત્સાઙ્કં ચતુર્બાહું પદ્મગર્ભારુણેક્ષણમ્ । ચારુપ્રસન્નવદનં સ્ફુરન્મકરકુણ્ડલમ્

તેઓએ શ્રીવત્સ ચિહ્નવાળા, ચાર હાથવાળા, કમળ જેવા લાલઆંખવાળા, સુંદર પ્રસન્ન ચહેરાવાળા અને ઝગમગતા મકરાકૃતિ કુંડળવાળા ભગવાનને જોયા.

પદ્મહસ્તં ગદાશઙ્ખ રથાઙ્‌ગૈરુપલક્ષિતમ્ । કિરીટહારકટક કટિસૂત્રાઙ્‌ગદાઞ્ચિતમ્

તેઓના હાથમાં કમળ, ગદા, શંખ અને ચક્ર હતા; મસ્તકે મુગટ, ગળામાં હાર, હાથમાં કડાં, કમરે પટ્ટો અને બાહુબંધ પહેરેલા હતા.

ભ્રાજદ્વરમણિગ્રીવં નિવીતં વનમાલયા । પિબન્ત ઇવ ચક્ષુર્ભ્યાં લિહન્ત ઇવ જિહ્વયા

તેમની ગળામાં શ્રેષ્ઠ રત્નો ચમકતા હતા અને વનમાલા પહેરેલી હતી; રાજાઓએ આંખોથી એમને પી ગયા, જાણે જીભથી સ્વાદ લઈ રહ્યા હોય.

જિઘ્રન્ત ઇવ નાસાભ્યાં રમ્ભન્ત ઇવ બાહુભિઃ । પ્રણેમુર્હતપાપ્માનો મૂર્ધભિઃ પાદયોર્હરેઃ

નાકથી સુઘી રહ્યા હોય એમ, બાહુઓથી ભેટી રહ્યા હોય એમ, પાપથી મુક્ત થઈ, રાજાઓએ માથાથી હરિના પગે વંદન કર્યું.

કૃષ્ણસન્દર્શનાહ્લાદ ધ્વસ્તસંરોધનક્લમાઃ । પ્રશશંસુર્હૃષીકેશં ગીર્ભિઃ પ્રાઞ્જલયો નૃપાઃ

કૃષ્ણના દર્શનથી તેમને કેદની થાક ભૂલી ગઈ; રાજાઓએ હાથ જોડીને હૃષિકેશની સ્તુતિ કરી.

રાજાન ઊચુઃ - નમસ્તે દેવદેવેશ પ્રપન્નાર્તિહરાવ્યય । પ્રપન્ના પાહિ નઃ કૃષ્ણ નિર્વિણ્ણાન્ ઘોરસંસૃતેઃ

રાજાઓએ કહ્યું: 'દેવોના દેવ, શરણાગતોના દુઃખ દૂર કરનાર, અવિનાશી, તમને વંદન! કૃષ્ણ, અમે તમારી શરણમાં આવ્યા છીએ—આ ભયાનક જન્મમરણના ચક્રથી કંટાળી ગયા છીએ, અમારો રક્ષણ કરો.'

નૈનં નાથાનુસૂયામો માગધં મધુસૂદન । અનુગ્રહો યદ્‌ ભવતો રાજ્ઞાં રાજ્યચ્યુતિર્વિભો

'મધુસૂદન, અમને મગધના કારણે રાજ્ય ગુમાવવું પડ્યું એમાં અમે તમારો દોષ નથી માનતા; પ્રભુ, અમારે માટે તો તમારો કૃપા-દૃષ્ટિ જ બધું છે.'

રાજ્યૈશ્વર્યમદોન્નદ્ધો ન શ્રેયો વિન્દતે નૃપઃ । ત્વન્માયામોહિતોઽનિત્યા મન્યતે સમ્પદોઽચલાઃ

રાજા, જે રાજસત્તા અને વૈભવના અહંકારથી ભરપૂર હોય છે, તે સાચી કલ્યાણ પ્રાપ્ત કરતો નથી; તારી માયાથી ભટકાઈને, તે અસ્થીર ધનને અચલ સમજે છે.

મૃગતૃષ્ણાં યથા બાલા મન્યન્ત ઉદકાશયમ્ । એવં વૈકારિકીં માયાં અયુક્તા વસ્તુ ચક્ષતે

જેમ બાળકોએ મૃગમરીચિકામાં પાણી હોવાનું માનવું, તેમ જ સમજણ વગરના લોકો ભ્રમમાં રહેલી વસ્તુઓને સાચી વસ્તુ સમજે છે.

( મિશ્ર ) વયં પુરા શ્રીમદનષ્ટદૃષ્ટયો જિગીષયાસ્યા ઇતરેતરસ્પૃધઃ । ઘ્નન્તઃ પ્રજાઃ સ્વા અતિનિર્ઘૃણાઃ પ્રભો મૃત્યું પુરસ્ત્વાવિગણય્ય દુર્મદાઃ

અગાઉ, સંપત્તિના મદમાં અંધ બનીને, અમે જીતવાની ઇચ્છાથી એકબીજાથી સ્પર્ધા કરતા, પોતાના પ્રજાને નિર્દયતાથી મારતા, હે પ્રભુ, મૃત્યુ સામે હોવા છતાં અહંકારથી અંધ હતા.

ત એવ કૃષ્ણાદ્ય ગભીરરંહસા દુરન્તવીર્યેણ વિચાલિતાઃ શ્રિયઃ । કાલેન તન્વા ભવતોઽનુકમ્પયા વિનષ્ટદર્પાશ્ચરણૌ સ્મરામ તે

એzelfde સંપત્તિ, હે કૃષ્ણ, તારી ગાઢ અને અપરાજય શક્તિથી, સમયથી, તારી દયા અને રૂપથી, અમારી અહંકાર નાશ પામ્યો છે અને હવે અમે તારા પગને યાદ કરીએ છીએ.

અથો ન રાજ્યમ્મૃગતૃષ્ણિરૂપિતં દેહેન શશ્વત્ પતતા રુજાં ભુવા । ઉપાસિતવ્યં સ્પૃહયામહે વિભો ક્રિયાફલં પ્રેત્ય ચ કર્ણરોચનમ્

હવે અમને એ રાજયની ઈચ્છા નથી, જે મૃગમરીચિકા જેવી છે, અને જે શરીર હંમેશા ક્ષય અને દુઃખમાં રહે છે; હે વિભુ, અમે તારી ભક્તિ કરવા માંગીએ છીએ, કેમ કે એના ફળો આ જીવનમાં અને પછી પણ સાંભળવા માટે સુખદ છે.

( અનુષ્ટુપ્ ) તં નઃ સમાદિશોપાયં યેન તે ચરણાબ્જયોઃ । સ્મૃતિર્યથા ન વિરમેદ્ અપિ સંસરતામિહ

અમને એ રીત બતાવ, જેથી અમે આ સંસારમાં ફરતા હોઈએ, તો પણ તારા કમળ જેવા પગની સ્મૃતિ ક્યારેય છૂટે નહીં.