શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

રાજન્યબન્ધવો હ્યેતે બ્રહ્મલિઙ્‌ગાનિ બિભ્રતિ । દદાનિ ભિક્ષિતં તેભ્ય આત્માનમપિ દુસ્ત્યજમ્

આ રાજવંશના સંબંધીઓ હવે બ્રાહ્મણના ચિહ્નો ધારણ કરે છે; હું તેમને ભિક્ષા રૂપે મારું પોતાનું પણ, જે છોડવું અતિ દુષ્કર છે, આપી દઈશ.

બલેર્નુ શ્રૂયતે કીર્તિઃ વિતતા દિક્ષ્વકલ્મષા । ઐશ્વર્યાદ્‌ ભ્રંશિતસ્યાપિ વિપ્રવ્યાજેન વિષ્ણુના

બલિની કીર્તિ સર્વ દિશામાં પવિત્ર અને પ્રસિદ્ધ રહી, એવું સાંભળવામાં આવે છે—even જ્યારે ભગવાન વિષ્ણુએ બ્રાહ્મણનું રૂપ લઈને તેની સંપત્તિ લઈ લીધી હતી.

શ્રિયં જિહીર્ષતેન્દ્રસ્ય વિષ્ણવે દ્વિજરૂપિણે । જાનન્નપિ મહીં પ્રાદાદ્‌ વાર્યમાણોઽપિ દૈત્યરાટ્

ઇન્દ્રની સંપત્તિ મેળવવા ઇચ્છતા વિષ્ણુએ બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કર્યું ત્યારે, દૈત્યરાજ બલિએ જાણતાં અને રોકાતા છતાં પણ પૃથ્વી આપી દીધી.

જીવતા બ્રાહ્મણાર્થાય કો ન્વર્થઃ ક્ષત્રબન્ધુના । દેહેન પતમાનેન નેહતા વિપુલં યશઃ

બ્રાહ્મણના હિત માટે જીવતા ક્ષત્રિય સંબંધીઓના શરીરનું શું કામ? અહીં શરીર પડતું જાય ત્યારે તો વિશાળ યશ મળે છે.

ઇત્યુદારમતિઃ પ્રાહ કૃષ્ણાર્જુનવૃકોદરાન્ । હે વિપ્રા વ્રિયતાં કામો દદામ્યાત્મશિરોઽપિ વઃ

આ રીતે ઉદાર મનથી તેણે કૃષ્ણ, અર્જુન અને ભીમસેનને કહ્યું: 'હે બ્રાહ્મણો, તમારી ઇચ્છા કહો; હું તમારે માટે મારું મસ્તક પણ આપી દઈશ.'

શ્રીભગવાનુવાચ - યુદ્ધં નો દેહિ રાજેન્દ્ર દ્વન્દ્વશો યદિ મન્યસે । યુદ્ધાર્થિનો વયં પ્રાપ્તા રાજન્યા નાન્યકાઙ્‌ક્ષિણઃ

ભગવાને કહ્યું: 'હે રાજા, જો તને યોગ્ય લાગે તો અમને યુદ્ધ માટે મંજૂરી આપ; અમે ક્ષત્રિય સાથે યુદ્ધ કરવા જ આવ્યા છીએ, બીજું કંઈ ઈચ્છતા નથી.'

અસૌ વૃકોદરઃ પાર્થઃ તસ્ય ભ્રાતાર્જુનો હ્યયમ્ । અનયોર્માતુલેયં માં કૃષ્ણં જાનીહિ તે રિપુમ્

આ ભીમસેન છે, હે પાર્થ; તેનો ભાઈ અર્જુન છે. મને, કૃષ્ણને, તેમનો મામા અને તારો શત્રુ જાણ.

એવમાવેદિતો રાજા જહાસોચ્ચૈઃ સ્મ માગધઃ । આહ ચામર્ષિતો મન્દા યુદ્ધં તર્હિ દદામિ વઃ

આવી રીતે જાણીને માગધ રાજાએ ઉંચે હસી કહ્યું: 'તમે મૂર્ખો છો, તો હવે હું તમને યુદ્ધ આપું છું.'

ન ત્વયા ભીરુણા યોત્સ્યે યુધિ વિક્લવતેજસા । મથુરાં સ્વપુરીં ત્યક્ત્વા સમુદ્રં શરણં ગતઃ

હું તારી સાથે યુદ્ધ નહીં કરું, કેમ કે તું ડરપોક છે અને તારી શૌર્યમાં નિશ્ચિતતા નથી; તું પોતાની માતૃભૂમિ મથુરા છોડીને દરિયાકાંઠે આશરો લીધો છે.

અયં તુ વયસા તુલ્યો નાતિસત્ત્વો ન મે સમઃ । અર્જુનો ન ભવેદ્ યોદ્ધા ભીમસ્તુલ્યબલો મમ

આ વયમાં તો મારા બરાબર છે, પણ શક્તિમાં સમાન નથી; અર્જુન યુદ્ધ માટે યોગ્ય નથી, પણ ભીમ મારી બરાબર બળવાન છે.

ઇત્યુક્ત્વા ભીમસેનાય પ્રાદાય મહતીં ગદામ્ । દ્વિતીયાં સ્વયમાદાય નિર્જગામ પુરાદ્ બહિઃ

આવું કહીને તેણે ભીમસેનને એક મોટી ગદા આપી, બીજી પોતે લીધી અને શહેરની બહાર નીકળી ગયો.

તતઃ સમે ખલે વીરૌ સંયુક્તાવિતરેતરૌ । જઘ્નતુર્વજ્રકલ્પાભ્યાં ગદાભ્યાં રણદુર્મદૌ

પછી બંને વીર સમાન બળથી મેદાનમાં ભેગા થયા; યુદ્ધના ઉન્માદમાં, વજ્ર જેવી ગદાઓથી એકબીજાને મારવા લાગ્યા.

મણ્ડલાનિ વિચિત્રાણિ સવ્યં દક્ષિણમેવ ચ । ચરતોઃ શુશુભે યુદ્ધં નટયોરિવ રઙ્‌ગિણોઃ

જ્યારે તેઓ ડાબી અને જમણી બાજુએ વિવિધ વળાંકો લેતા લડતા હતા, ત્યારે તેમનું યુદ્ધ રંગમંચ પર નૃત્ય કરતા કલાકારો જેવું સુંદર લાગતું હતું.

તતશ્ચટચટાશબ્દો વજ્રનિષ્પેષસન્નિભઃ । ગદયોઃ ક્ષિપ્તયો રાજન્ દન્તયોરિવ દન્તિનોઃ

પછી તેમની ગદાઓ અથડાતી વખતે જે અવાજ થયો, તે વજ્રના અથડામણ જેવો હતો; રાજા, એ ગદાઓ એકબીજાની જેમ હાથીના દાંત અથડાય તેમ અથડાઈ.

( વસંતતિલકા ) તે વૈ ગદે ભુજજવેન નિપાત્યમાને અન્યોન્યતોંઽસકટિપાદકરોરુજત્રૂન્ । ચૂર્ણીબભૂવતુરુપેત્ય યથાર્કશાખે સંયુધ્યતોર્દ્વિરદયોરિવ દીપ્તમન્વ્યોઃ

તેઓએ હાથની ઝડપથી ગદાઓ એકબીજાના ખભા, કટિ, પગ, ઘૂંટણ અને માથા પર મારતાં, એ ગદાઓ તૂટી ગઈ, જેમ બે પ્રજ્વલિત હાથીઓ લડતા હોય ત્યારે સૂર્યની કિરણો તૂટી જાય.

ઇત્થં તયોઃ પ્રહતયોર્ગદયોર્નૃવીરૌ ક્રુદ્ધૌ સ્વમુષ્ટિભિરયઃસ્પરશૈરપિષ્ટામ્ । શબ્દસ્તયોઃ પ્રહરતોરિભયોરિવાસીન્ નિર્ઘાતવજ્રપરુષસ્તલતાડનોત્થઃ

એમ બંને વીરોએ ગદાઓથી માર્યા પછી, ગુસ્સાથી લોખંડ જેવી મુઠીઓથી પણ એકબીજાને માર્યા; તેમની તાળીઓના અથડાવાથી જે અવાજ થયો, તે વીજળીના ગાજ જેવો ભયાનક હતો.

( અનુષ્ટુપ્ ) તયોરેવં પ્રહરતોઃ સમશિક્ષાબલૌજસોઃ । નિર્વિશેષમભૂદ્ યુદ્ધં અક્ષીણજવયોર્નૃપ

જ્યારે બંને સમાન કૌશલ, બળ અને તેજથી એકબીજાને મારતા હતા, ત્યારે યુદ્ધમાં કોઈ ફરક દેખાતો નહોતો, કેમ કે બંનેની ઝડપ ઘટી નહોતી, હે રાજા.

એવં તયોર્મહારાજ યુધ્યતોઃ સપ્તવિંશતિઃ । દિનાનિ નિરગંસ્તત્ર સુહૃદ્‌વન્ નિશિ તિષ્ઠતોઃ

હે મહારાજ, એમ બંને લડતા લડતા સત્તાવીસ દિવસ વીતી ગયા, અને તેમના મિત્રો રાત્રે ત્યાં ઊભા રહ્યા.

એકદા માતુલેયં વૈ પ્રાહ રાજન્ વૃકોદરઃ । ન શક્તોઽહં જરાસન્ધં નિર્જેતું યુધિ માધવ

એક દિવસ, રાજા, વ્રુકોદરએ પોતાના મામેરા ભાઈને કહ્યું: 'માધવ, હું જરાસંધને યુદ્ધમાં હરાવી શકતો નથી.'

શત્રોર્જન્મમૃતી વિદ્વાન્ જીવિતં ચ જરાકૃતમ્ । પાર્થમાપ્યાયયન્ સ્વેન તેજસાચિન્તયદ્ધરિઃ

શત્રુનો જન્મ અને મરણ જાણતા અને એનું જીવન જરાના કારણે ચાલે છે એ જાણીને, હરિએ પોતાના તેજથી પાર્થને શક્તિ આપી અને શું કરવું એ વિચાર્યું.

સઞ્ચિન્ત્યારિવધોપાયં ભીમસ્યામોઘદર્શનઃ । દર્શયામાસ વિટપં પાટયન્નિવ સંજ્ઞયા

શત્રુને મારવાનો ઉપાય વિચારીને, જેનું દર્શન ક્યારેય નિષ્ફળ નથી થતું એણે ભીમને એક ડાળ ફાડી સંકેત આપ્યો.

તદ્‌વિજ્ઞાય મહાસત્ત્વો ભીમઃ પ્રહરતાં વરઃ । ગૃહીત્વા પાદયોઃ શત્રું પાતયામાસ ભૂતલે

આ સંકેત સમજીને, મહાશક્તિશાળી અને યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ ભીમએ શત્રુના પગ પકડીને તેને જમીન પર ફેંકી દીધો.

એકં પાદં પદાક્રમ્ય દોર્ભ્યામન્યં પ્રગૃહ્ય સઃ । ગુદતઃ પાટયામાસ શાખમિવ મહાગજઃ

એક પગ પર પગ રાખી અને બીજું પગ હાથથી પકડી, ભીમએ મોટા હાથી જેવું શાખ ફાડે એમ, ગુદા પાસેથી જરાસંધને ફાડી નાખ્યો.

એકપાદોરુવૃષણ કટિપૃષ્ઠસ્તનાંસકે । એકબાહ્વક્ષિભ્રૂકર્ણે શકલે દદૃશુઃ પ્રજાઃ

લોકોએ જોયું કે શરીર બે ભાગમાં વહેંચાઈ ગયું—એક ભાગમાં એક પગ, જાંઘ, વૃષણ, કટિ, પીઠ, છાતી અને ખભો હતો; બીજા ભાગમાં એક હાથ, આંખ, ભ્રૂ અને કાન હતું.

હાહાકારો મહાનાસીત્ નિહતે મગધેશ્વરે । પૂજયામાસતુર્ભીમં પરિરભ્ય જયાચ્યતૌ

મગધના રાજાને માર્યા પછી મોટો હાહાકાર મચ્યો; સૌએ ભીમને, વિજયી અને અપરાજિત યોદ્ધાઓ સાથે, ભેટી અને પૂજા કરી.

સહદેવં તત્તનયં ભગવાન્ભૂતભાવનઃ । અભ્યષિઞ્ચદમેયાત્મા મગધાનાં પતિં પ્રભુઃ । મોચયામાસ રાજન્યાન્ સંરુદ્ધા માગધેન યે

ભૂતભવન ભગવાને જરાસંધના પુત્ર સહદેવને મગધનો રાજા બનાવ્યો અને જરાસંધે જે રાજાઓને કેદ કર્યા હતા તેમને મુક્ત કર્યા.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે ઉત્તરાર્ધે જરાસન્ધ વધો નામ દ્વિસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના ઉત્તરાર્ધમાં 'જરાસંધવધ' નામે બહોતરમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

જરાસન્ધરુદ્ધાનાં રાજ્ઞાં કારાગૃહાન્ મોચનમ્ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) અયુતે દ્વે શતાન્યષ્ટૌ નિરુદ્ધા યુધિ નિર્જિતાઃ । તે નિર્ગતા ગિરિદ્રોણ્યાં મલિના મલવાસસઃ

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: જરાસંધે કેદ કર્યા હતા એવા સોળ હજાર આઠસો રાજાઓ, યુદ્ધમાં હરાયા પછી, પહાડની ગુફામાંથી બહાર આવ્યા; તેઓ મેલામેળા અને ફાટેલા કપડાં પહેરેલા હતા.

ક્ષુત્ક્ષામાઃ શુષ્કવદનાઃ સંરોધપરિકર્શિતાઃ । દદૃશુસ્તે ઘનશ્યામં પીતકૌશેયવાસસમ્

ભૂખથી દુર્બળ, સૂકાઈ ગયેલા ચહેરાવાળા અને કેદની પીડાથી ત્રસ્ત એવા રાજાઓએ સામે ઘનશ્યામને પીળા રેશમી વસ્ત્રોમાં જોયા.