શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

તમુપાગતમાકર્ણ્ય પ્રીતો દુર્દર્શનં નૃણામ્ । અજાતશત્રુર્નિરગાત્ સોપાધ્યાયઃ સુહૃદ્‌વૃતઃ

તેમના આગમનની ખબર સાંભળી, સર્વપ્રિય અને દુર્લભ એવા રાજાએ આનંદભેર પોતાના ગુરુઓ અને મિત્રો સાથે બહાર આવીને તેમનું સ્વાગત કર્યું.

ગીતવાદિત્રઘોષેણ બ્રહ્મઘોષેણ ભૂયસા । અભ્યયાત્ સ હૃષીકેશં પ્રાણાઃ પ્રાણમિવાદૃતઃ

ગાન અને વાદ્યોના ઘોંઘાટ સાથે, અને બ્રાહ્મણોના ઉંચા મંત્રોચ્ચારથી, રાજા હૃષીકેશ પાસે એ રીતે પહોંચ્યો, જેમ પ્રાણ આત્માને શ્રદ્ધાપૂર્વક મળે છે.

દૃષ્ટ્વા વિક્લિન્નહૃદયઃ કૃષ્ણં સ્નેહેન પાણ્ડવઃ । ચિરાદ્ દૃષ્ટં પ્રિયતમં સસ્વજેઽથ પુનઃ પુનઃ

કૃષ્ણને જોઈ, પાંડવનું હૃદય પ્રેમથી ભીંજાઈ ગયું; વર્ષો પછી પોતાના પ્રિયમિત્રને મળીને, તેણે વારંવાર તેમને ભેટી લીધા.

( મિશ્ર ) દોર્ભ્યાં પરિષ્વજ્ય રમામલાલયં મુકુન્દગાત્રં નૃપતિર્હતાશુભઃ । લેભે પરાં નિર્વૃતિમશ્રુલોચનો હૃષ્યત્તનુર્વિસ્મૃત લોકવિભ્રમઃ

રાજાએ બંને હાથથી લક્ષ્મીપતિ મુકુંદના નિર્મળ અંગને ભેટી, દુઃખ ભૂલી, અશ્રુભીના નેત્રોથી, આનંદથી તન-મન વિભોર થઈ, દુનિયાની ચિંતા ભૂલી દીધી.

તં માતુલેયં પરિરભ્ય નિર્વૃતો ભીમઃ સ્મયન્ પ્રેમજલાકુલેન્દ્રિયઃ । યમૌ કિરીટી ચ સુહૃત્તમં મુદા પ્રવૃદ્ધબાષ્પાઃ પરિરેભિરેઽચ્યુતમ્

ભીમએ આનંદથી પોતાના મામેરા ભાઈને ભેટી લીધા, પ્રેમથી આંખો ભીની થઈ, સ્મિતે ભરાયા; બંને જમલા અને યુધિષ્ઠિર પણ હર્ષથી અચ્યૂતને ભેટી, આંખોમાંથી આંસુ વહાવી દીધા.

( અનુષ્ટુપ્ ) અર્જુનેન પરિષ્વક્તો યમાભ્યામભિવાદિતઃ । બ્રાહ્મણેભ્યો નમસ્કૃત્ય વૃદ્ધેભ્યશ્ચ યથાર્હતઃ

અર્જુને ભેટી લીધા, જમલાઓએ વંદન કર્યું; કૃષ્ણે બ્રાહ્મણો અને વડીલોને યોગ્ય રીતે નમસ્કાર કર્યા.

માનિનો માનયામાસ કુરુસૃઞ્જયકૈકયાન્ । સૂતમાગધગન્ધર્વા વન્દિનશ્ચોપમંત્રિણઃ

કૃષ્ણે કુરુ, શ્રુંજય અને કૈકય વંશના ગર્વીલા રાજાઓનું માન આપ્યું; સાથે જ રથચાલકો, ગાયક, ગંધર્વો, વંદકો અને મંત્રીઓનું પણ સન્માન કર્યું.

મૃદઙ્‌ગશઙ્ખપટહ વીણાપણવગોમુખૈઃ । બ્રાહ્મણાશ્ચારવિન્દાક્ષં તુષ્ટુવુર્નનૃતુર્જગુઃ

મૃદંગ, શંખ, પઠાહ, વીણા, પાવળી અને ગોમુખના અવાજ સાથે, બ્રાહ્મણોએ કમળનેત્ર કૃષ્ણની સ્તુતિ કરી, નૃત્ય કર્યું અને ગીત ગાયું.

એવં સુહૃદ્‌ભિઃ પર્યસ્તઃ પુણ્યશ્લોકશિખામણિઃ । સંસ્તૂયમાનો ભગવાન્ વિવેશાલઙ્કૃતં પુરમ્

આ રીતે મિત્રો દ્વારા ઘેરાયેલા, પુણ્યશ્લોકોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભગવાનની સર્વે પ્રશંસા કરતા, તેઓ શોભાયમાન શહેરમાં પ્રવેશ્યા.

( વસંતતિલકા ) સંસિક્તવર્ત્મ કરિણાં મદગન્ધતોયૈઃ ચિત્રધ્વજૈઃ કનકતોરણપૂર્ણકુમ્ભૈઃ । મૃષ્ટાત્મભિર્નવદુકૂલવિભૂષણસ્રગ્ ગન્ધૈર્નૃભિર્યુવતિભિશ્ચ વિરાજમાનમ્

હાથીઓના સુગંધિત પાણીથી રસ્તા છાંટેલા, રંગબેરંગી ધ્વજ, સોનાના તોરણ અને ભરપૂર ઘડાઓથી શોભાયમાન, નવાં વસ્ત્રો, ગહના અને ફૂલો પહેરેલા તેજસ્વી પુરુષો-સ્ત્રીઓથી શહેર સુગંધિત અને ઝગમગતું હતું.

ઉદ્દીપ્તદીપબલિભિઃ પ્રતિસદ્મ જાલ નિર્યાતધૂપરુચિરં વિલસત્પતાકમ્ । મૂર્ધન્યહેમકલશૈ રજતોરુશૃઙ્‌ગૈઃ જુષ્ટં દદર્શ ભવનૈઃ કુરુરાજધામ

તેણે જોયું કે રાજધાનીના ઘરોનાં દરવાજા તેજસ્વી દીવા અને ભેટોથી શોભાયમાન, સુંદર ધ્વજ લહેરાતા, છત પર સોનાના ઘડા અને મોટા ચાંદીના શિખરો સાથે શણગારેલા હતા.

પ્રાપ્તં નિશમ્ય નરલોચનપાનપાત્રમ્ ઔત્સુક્યવિશ્લથિતકેશ દુકૂલબન્ધાઃ । સદ્યો વિસૃજ્ય ગૃહકર્મ પતીંશ્ચ તલ્પે દ્રષ્ટું યયુર્યુવતયઃ સ્મ નરેન્દ્રમાર્ગે

જ્યારે લોકોના નેત્રોને તૃપ્ત કરનાર મહાન મહેમાન આવ્યો છે એ સાંભળ્યું, ત્યારે યુવાન સ્ત્રીઓ ઉત્સુકતાથી વાળ ખુલ્લા, કપડાં અર્ધવખુટા, ઘરનાં કામકાજ અને પતિઓને પલંગ પર છોડી, તરત જ રાજમાર્ગે રાજાને જોવા દોડી ગઈ.

તસ્મિન્ સુસઙ્કુલ ઇભાશ્વરથદ્‌વિપદ્‌ભિઃ કૃષ્ણંસભાર્યમુપલભ્ય ગૃહાધિરૂઢાઃ । નાર્યો વિકીર્ય કુસુમૈર્મનસોપગુહ્ય સુસ્વાગતં વિદધુરુત્સ્મયવીક્ષિતેન

એ સ્થળે, જ્યાં હાથી, ઘોડા, રથ અને પદાતિથી ભરેલું હતું, મહિલાઓએ પોતાના ઘરમાંથી કૃષ્ણને પત્નીઓ સાથે જોયા. તેમણે ફૂલો છાંયડ્યા, મનથી કૃષ્ણને ભેટ્યા અને હસતાં નજરોથી હાર્દિક આવકાર આપ્યો.

ઊચુઃ સ્ત્રિયઃ પથિ નિરીક્ષ્ય મુકુન્દપત્નીઃ તારા યથોડુપસહાઃ કિમકાર્યમૂભિઃ । યચ્ચક્ષુષાં પુરુષમૌલિરુદારહાસ લીલાવલોકકલયોત્સવમાતનોતિ

મુકુન્દની પત્નીઓને રસ્તા પર જોઈ સ્ત્રીઓએ કહ્યું: 'ચાંદની સાથે તારાઓ જેવી, એમને શું કમી છે? પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ એવા કૃષ્ણ પોતાની દયાળુ સ્મિત અને રમૂજી નજરથી આનંદનો ઉત્સવ જાગૃત કરે છે.'

તત્ર તત્રોપસઙ્‌ગમ્ય પૌરા મઙ્‌ગલપાણયઃ । ( અનુષ્ટુપ્ ) ચક્રુઃ સપર્યાં કૃષ્ણાય શ્રેણીમુખ્યા હતૈનસઃ

ત્યાં નગરજનો શુભ વસ્તુઓ લઈને આવ્યા અને શ્રેષ્ઠ લોકો, પાપમુક્ત થઈ, યોગ્ય રીતે કૃષ્ણની પૂજા કરવા લાગ્યા.

અન્તઃપુરજનૈઃ પ્રીત્યા મુકુન્દઃ ફુલ્લલોચનૈઃ । સસમ્ભ્રમૈરભ્યુપેતઃ પ્રાવિશદ્ રાજમન્દિરમ્

અંતઃપુરની સ્ત્રીઓએ આનંદપૂર્વક, પ્રેમથી ફૂલેલા નેત્રોથી અને આદરથી મુકુન્દનું સ્વાગત કર્યું. કૃષ્ણ રાજમહેલમાં પ્રવેશ્યા.

પૃથા વિલોક્ય ભ્રાત્રેયં કૃષ્ણં ત્રિભુવનેશ્વરમ્ । પ્રીતાત્મોત્થાય પર્યઙ્કાત્ સસ્નુષા પરિષસ્વજે

પૃથાએ, પોતાના ભાઈના પુત્ર અને ત્રણેય લોકના સ્વામી કૃષ્ણને જોઈ, આનંદથી પાંખા પરથી ઊભી થઈ, વહુઓ સાથે કૃષ્ણને હૃદયપૂર્વક ભેટી.

ગોવિન્દં ગૃહમાનીય દેવદેવેશમાદૃતઃ । પૂજાયાં નાવિદત્ કૃત્યં પ્રમોદોપહતો નૃપઃ

રાજાએ ભગવાનના ભગવાન એવા ગોવિંદને ઘરમાં સન્માનપૂર્વક લાવ્યા. આનંદથી ભરાયેલા રાજાને પૂજામાં શું કરવું એ સમજાતું નહોતું.

પિતૃસ્વસુર્ગુરુસ્ત્રીણાં કૃષ્ણશ્ચક્રેઽભિવાદનમ્ । સ્વયં ચ કૃષ્ણયા રાજન્ ભગિન્યા ચાભિવન્દિતઃ

કૃષ્ણે પોતાની પિતૃસ્વસા, માતૃસ્વસા અને ગુરુઓને વંદન કર્યું; અને રાજા, કૃષ્ણ તથા તેમની બહેને પણ કૃષ્ણને વંદન કર્યું.

શ્વશ્ર્વા સઞ્ચોદિતા કૃષ્ણા કૃષ્ણપત્નીશ્ચ સર્વશઃ । આનર્ચ રુક્મિણીં સત્યાં ભદ્રાં જામ્બવતીં તથા

શ્વશુએ કહ્યાથી, દ્રૌપદી અને કૃષ્ણની બધી પત્નીઓએ રુક્મિણી, સત્યાભામા, ભદ્રા અને જાંબવતીનું સન્માન કર્યું.

કાલિન્દીં મિત્રવિન્દાં ચ શૈબ્યાં નાગ્નજિતીં સતીમ્ । અન્યાશ્ચાભ્યાગતા યાસ્તુ વાસઃસ્રઙ્‌મણ્ડનાદિભિઃ

તેમણે કાલિન્દી, મિત્રાવિન્દા, શૈબ્યા, નાગ્નજિતી અને અન્ય સતી સ્ત્રીઓને પણ વસ્ત્ર, ફૂલમાળા, આભૂષણ વગેરેથી સન્માન આપ્યો.

સુખં નિવાસયામાસ ધર્મરાજો જનાર્દનમ્ । સસૈન્યં સાનુગામત્યં સભાર્યં ચ નવં નવમ્

ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે જનાર્દનને, તેમની સેના, સાથીઓ અને પત્નીઓ સાથે, વારંવાર નવા ઉત્સાહથી સુખથી રહેવા માટે વ્યવસ્થા કરી.

તર્પયિત્વા ખાણ્ડવેન વહ્નિં ફાલ્ગુનસંયુતઃ । મોચયિત્વા મયં યેન રાજ્ઞે દિવ્યા સભા કૃતા

ફાળગુન સાથે ખાંડવ વનમાં અગ્નિને તૃપ્ત કરીને, માયાને મુક્ત કર્યા, જેમણે રાજાને દિવ્ય સભા બનાવી આપી.

ઉવાસ કતિચિન્ માસાન્ રાજ્ઞઃ પ્રિયચિકીર્ષયા । વિહરન્ રથમારુહ્ય ફાલ્ગુનેન ભટૈર્વૃતઃ

કૃષ્ણે રાજાને પ્રસન્ન કરવા માટે કેટલાય મહિના ત્યાં વિતાવ્યા, ફાળગુન સાથે રથમાં ફરતા અને વીરોથી ઘેરાયેલા.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે ઉત્તરાર્ધે કૃષ્ણસ્ય ઇંદ્રપ્રસ્થગમનં નામ એકસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના ઉત્તરાર્ધમાં 'કૃષ્ણનું ઇન્દ્રપ્રસ્થગમન' નામે એકોતેરમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.

રાજસૂયોપક્રમે પાણ્ડવાનાં દિગ્વિજયઃ; ભીમેન જરાસંધ વધશ્ચ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) એકદા તુ સભામધ્ય આસ્થિતો મુનિભિર્વૃતઃ । બ્રાહ્મણૈઃ ક્ષત્રિયૈર્વૈશ્યૈઃ ભ્રાતૃભિશ્ચ યુધિષ્ઠિરઃ

શુકદેવજી કહે છે: એક વખત સભાના મધ્યમાં, મુનિઓ, બ્રાહ્મણો, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને પોતાના ભાઈઓથી ઘેરાયેલા યુધિષ્ઠિર બેઠા હતા.

આચાર્યૈઃ કુલવૃદ્ધૈશ્ચ જ્ઞાતિસંબન્ધિબાન્ધવૈઃ । શ્રૃણ્વતામેવ ચૈતેષાં આભાષ્યેદમુવાચ હ

આચાર્યો, કુળના વડીલો, સગાં અને બાંધવો સૌ સાંભળી રહ્યા હતા, ત્યારે યુધિષ્ઠિરે એમને સંબોધી આ રીતે કહ્યું.

શ્રીયુધિષ્ઠિર ઉવાચ - ( વસંતતિલકા ) ક્રતુરાજેન ગોવિન્દ રાજસૂયેન પાવનીઃ । યક્ષ્યે વિભૂતીર્ભવતઃ તત્સંપાદય નઃ પ્રભો

યુધિષ્ઠિરે કહ્યું: 'હે ગોવિંદ, હું રાજસૂય યજ્ઞથી તમારી મહિમાથી પૂજન કરવા ઈચ્છું છું. હે પ્રભુ, કૃપા કરીને એ વ્યવસ્થા કરો.'

ત્વત્પાદુકે અવિરતં પરિ યે ચરન્તિ ધ્યાયન્ત્યભદ્રનશને શુચયો ગૃણન્તિ । વિન્દન્તિ તે કમલનાભ ભવાપવર્ગમ્ આશાસતે યદિ ત આશિષ ઈશ નાન્યે

હે કમળનાભ, જે લોકો સતત તમારા પગલાં પર ચાલે છે, તમને ધ્યાન કરે છે, શુદ્ધ મનથી ભજન કરે છે અને દુઃખ દૂર કરે છે, તેઓ અવશ્ય મોક્ષ પામે છે. જો તેઓ આશીર્વાદ માંગે છે તો એ પણ તમને જ માગે, બીજું કોઈ આપી શકે નહીં.