શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

( અનુષ્ટુપ્ ) જરાસન્ધવધઃ કૃષ્ણ ભૂર્યર્થાયોપકલ્પતે । પ્રાયઃ પાકવિપાકેન તવ ચાભિમતઃ ક્રતુઃ

કૃષ્ણ, જરાસંધના વધથી અનેક લાભ થશે અને તારો ઇચ્છિત યજ્ઞ પણ એના પરિણામે પૂર્ણ થશે.

શ્રીશુક ઉવાચ - ઇત્યુદ્ધવ વચો રાજન્ સર્વતોભદ્રમચ્યુતમ્ । દેવર્ષિર્યદુવૃદ્ધાશ્ચ કૃષ્ણશ્ચ પ્રત્યપૂજયન્

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: રાજન, ઉદ્ધવજીના સર્વદિશાથી કલ્યાણકારક એવા વચનોને દેવર્ષિ, યદુવૃદ્ધો અને કૃષ્ણજીયે પણ માન આપ્યો.

અથાદિશત્ પ્રયાણાય ભગવાન્ દેવકીસુતઃ । ભૃત્યાન્ દારુકજૈત્રાદીન્ અનુજ્ઞાપ્ય ગુરૂન્ વિભુઃ

પછી દેવકીપુત્ર ભગવાને વિદાય લઈને, દારુક, જયત્ર અને અન્ય સેવકોને આજ્ઞા આપી, ગુરુજનોને પરવાનગી લઈને પ્રસ્થાનનો આદેશ આપ્યો.

નિર્ગમય્યાવરોધાન્ સ્વાન્ સસુતાન્ સપરિચ્છદાન્ । સઙ્કર્ષણમનુજ્ઞાપ્ય યદુરાજં ચ શત્રુહન્ । સૂતોપનીતં સ્વરથં આરુહદ્ ગરુડધ્વજમ્

પછી પોતાના સ્ત્રીઓ, પુત્રો અને સેવકોને બહાર મોકલ્યા, સંકર્ષણ અને યદુરાજ શત્રુહનને વિદાય લીધી અને રથચાલકે લાવેલો ગરુડધ્વજવાળો પોતાનો રથ ચઢ્યા.

( પ્રભાવતી ) તતો રથદ્‌વિપભટસાદિનાયકૈઃ કરાલયા પરિવૃત આત્મસેનયા । મૃદઙ્‌ગ ભેર્યાનક શઙ્ખગોમુખૈઃ પ્રઘોષઘોષિતકકુભો નિરાક્રમત્

પછી રથ, હાથી, ઘોડા અને પદાતિ સેનાના નાયકો સાથે પોતાની સેનાથી ઘેરાયેલા, મૃદંગ, ભેરી, અનક, શંખ અને ગોમુખના ઘોષથી દિશાઓ ગુંજી ઉઠી, તેમ તેઓ પ્રસ્થાન કર્યા.

નૃવાજિકાઞ્ચન શિબિકાભિરચ્યુતં સહાત્મજાઃ પતિમનુ સુવ્રતા યયુઃ । વરાંબરાભરણવિલેપનસ્રજઃ સુસંવૃતા નૃભિરસિચર્મપાણિભિઃ

પછી સુવર્ણ શિબિકા અને રથોમાં, પોતાના પુત્રો સાથે, શ્રેષ્ઠ વસ્ત્ર, આભૂષણ, સુગંધિત તેલ અને ફૂલોની માળાઓથી શોભાયમાન, સદાચારવાળી પત્નીઓ પણ, હાથમાં તલવાર-ઢાલ ધરાવતાં રક્ષકો સાથે, અચ્યૂત પતિના અનુસરણમાં નીકળી.

નરોષ્ટ્રગોમહિષખરાશ્વતર્યનઃ કરેણુભિઃ પરિજનવારયોષિતઃ । સ્વલઙ્કૃતાઃ કટકુટિકમ્બલામ્બરાદ્ ઉપસ્કરા યયુરધિયુજ્ય સર્વતઃ

માણસો, ઊંટ, ગાય, મહિષ, ગધેડાં, ઘોડાં અને રથો, સાથે જ હાથીઓ, સેવકો અને રાજવી સ્ત્રીઓ, સૌએ હાથમાં કાંડા, કાંગડા, કમ્બળ અને કપડાં પહેરીને, પોતાનું સામાન લઈને, ચારેય દિશામાં નીકળી પડ્યા.

બલં બૃહદ્ધ્વજપટછત્રચામરૈઃ વરાયુધાભરણકિરીટવર્મભિઃ । દિવાંશુભિસ્તુમુલરવં બભૌ રવેઃ યથાર્ણવઃ ક્ષુભિતતિમિઙ્‌ગિલોર્મિભિઃ

સેનાએ મોટા ધ્વજ, પડદા, છત્રી અને ચામર સાથે, સુંદર શસ્ત્રો, ગહના, મુકુટ અને કવચ પહેરીને, સૂર્ય જેવો તેજ પાથર્યો; તેનો ઘોંઘાટ મહાસાગરમાં ઊઠેલી મોટી તરંગો અને વ્હેલ માછલીઓના ગરજ જેવો લાગતો હતો.

અથો મુનિર્યદુપતિના સભાજિતઃ પ્રણમ્ય તં હૃદિ વિદધદ્ વિહાયસા । નિશમ્ય તદ્‌વ્યવસિતમાહૃતાર્હણો મુકુન્દસન્દર્શનનિર્વૃતેન્દ્રિયઃ

પછી, યદુઓના સ્વામી દ્વારા સન્માનિત થયેલા મુનિએ, તેમને વંદન કરી, હૃદયમાં સ્થાન આપીને, આકાશમાર્ગે વિદાય લીધી; તેમનો નિશ્ચય સાંભળી, મુકુંદ, જે ભગવાનના દર્શનથી તૃપ્ત થયો હતો, યોગ્ય આથિથી આવકારવા ગયો.

( અનુષ્ટુપ્ ) રાજદૂતમુવાચેદં ભગવાન્ પ્રીણયન્ ગિરા । મા ભૈષ્ટ દૂત ભદ્રં વો ઘાતયિષ્યામિ માગધમ્

ભગવાને રાજદૂતને આનંદિત કરીને કહ્યું: 'દૂત, ડરશો નહીં, તમારું કલ્યાણ થાય. હું માગધને નાશ કરીશ.'

ઇત્યુક્તઃ પ્રસ્થિતો દૂતો યથાવદ્ અવદન્ નૃપાન્ । તેઽપિ સન્દર્શનં શૌરેઃ પ્રત્યૈક્ષન્ યન્મુમુક્ષવઃ

આ રીતે કહ્યું પછી, દૂત રવાના થયો અને રાજાઓને યોગ્ય રીતે સંદેશો આપ્યો; તેઓએ પણ શૌરીના દર્શનનો આનંદ માણ્યો, જેમને તેઓ મુક્ત થવા ઈચ્છતા હતા.

આનર્તસૌવીરમરૂન્ તીર્ત્વા વિનશનં હરિઃ । ગિરીન્ નદીરતીયાય પુરગ્રામવ્રજાકરાન્

હરિએ આનાર્ત, સૌવીર, મરુ અને વિનશન પ્રદેશો પાર કર્યા, પછી પર્વતો અને નદીઓ ઓળંગી, શહેરો, ગામો અને ગૌશાળાઓમાં પહોંચ્યા.

તતો દૃષદ્‌વતીં તીર્ત્વા મુકુન્દોઽથ સરસ્વતીમ્ । પઞ્ચાલાનથ મત્સ્યાંશ્ચ શક્રપ્રસ્થમથાગમત્

પછી મુકુંદે દૃશદ્વતી અને સરસ્વતી નદીઓ પાર કરી, પંચાલો અને પછી મત્સ્યોમાં પહોંચ્યા અને અંતે ઇન્દ્રપ્રસ્થ પહોંચ્યા.

તમુપાગતમાકર્ણ્ય પ્રીતો દુર્દર્શનં નૃણામ્ । અજાતશત્રુર્નિરગાત્ સોપાધ્યાયઃ સુહૃદ્‌વૃતઃ

તેમના આગમનની ખબર સાંભળી, સર્વપ્રિય અને દુર્લભ એવા રાજાએ આનંદભેર પોતાના ગુરુઓ અને મિત્રો સાથે બહાર આવીને તેમનું સ્વાગત કર્યું.

ગીતવાદિત્રઘોષેણ બ્રહ્મઘોષેણ ભૂયસા । અભ્યયાત્ સ હૃષીકેશં પ્રાણાઃ પ્રાણમિવાદૃતઃ

ગાન અને વાદ્યોના ઘોંઘાટ સાથે, અને બ્રાહ્મણોના ઉંચા મંત્રોચ્ચારથી, રાજા હૃષીકેશ પાસે એ રીતે પહોંચ્યો, જેમ પ્રાણ આત્માને શ્રદ્ધાપૂર્વક મળે છે.

દૃષ્ટ્વા વિક્લિન્નહૃદયઃ કૃષ્ણં સ્નેહેન પાણ્ડવઃ । ચિરાદ્ દૃષ્ટં પ્રિયતમં સસ્વજેઽથ પુનઃ પુનઃ

કૃષ્ણને જોઈ, પાંડવનું હૃદય પ્રેમથી ભીંજાઈ ગયું; વર્ષો પછી પોતાના પ્રિયમિત્રને મળીને, તેણે વારંવાર તેમને ભેટી લીધા.

( મિશ્ર ) દોર્ભ્યાં પરિષ્વજ્ય રમામલાલયં મુકુન્દગાત્રં નૃપતિર્હતાશુભઃ । લેભે પરાં નિર્વૃતિમશ્રુલોચનો હૃષ્યત્તનુર્વિસ્મૃત લોકવિભ્રમઃ

રાજાએ બંને હાથથી લક્ષ્મીપતિ મુકુંદના નિર્મળ અંગને ભેટી, દુઃખ ભૂલી, અશ્રુભીના નેત્રોથી, આનંદથી તન-મન વિભોર થઈ, દુનિયાની ચિંતા ભૂલી દીધી.

તં માતુલેયં પરિરભ્ય નિર્વૃતો ભીમઃ સ્મયન્ પ્રેમજલાકુલેન્દ્રિયઃ । યમૌ કિરીટી ચ સુહૃત્તમં મુદા પ્રવૃદ્ધબાષ્પાઃ પરિરેભિરેઽચ્યુતમ્

ભીમએ આનંદથી પોતાના મામેરા ભાઈને ભેટી લીધા, પ્રેમથી આંખો ભીની થઈ, સ્મિતે ભરાયા; બંને જમલા અને યુધિષ્ઠિર પણ હર્ષથી અચ્યૂતને ભેટી, આંખોમાંથી આંસુ વહાવી દીધા.

( અનુષ્ટુપ્ ) અર્જુનેન પરિષ્વક્તો યમાભ્યામભિવાદિતઃ । બ્રાહ્મણેભ્યો નમસ્કૃત્ય વૃદ્ધેભ્યશ્ચ યથાર્હતઃ

અર્જુને ભેટી લીધા, જમલાઓએ વંદન કર્યું; કૃષ્ણે બ્રાહ્મણો અને વડીલોને યોગ્ય રીતે નમસ્કાર કર્યા.

માનિનો માનયામાસ કુરુસૃઞ્જયકૈકયાન્ । સૂતમાગધગન્ધર્વા વન્દિનશ્ચોપમંત્રિણઃ

કૃષ્ણે કુરુ, શ્રુંજય અને કૈકય વંશના ગર્વીલા રાજાઓનું માન આપ્યું; સાથે જ રથચાલકો, ગાયક, ગંધર્વો, વંદકો અને મંત્રીઓનું પણ સન્માન કર્યું.

મૃદઙ્‌ગશઙ્ખપટહ વીણાપણવગોમુખૈઃ । બ્રાહ્મણાશ્ચારવિન્દાક્ષં તુષ્ટુવુર્નનૃતુર્જગુઃ

મૃદંગ, શંખ, પઠાહ, વીણા, પાવળી અને ગોમુખના અવાજ સાથે, બ્રાહ્મણોએ કમળનેત્ર કૃષ્ણની સ્તુતિ કરી, નૃત્ય કર્યું અને ગીત ગાયું.

એવં સુહૃદ્‌ભિઃ પર્યસ્તઃ પુણ્યશ્લોકશિખામણિઃ । સંસ્તૂયમાનો ભગવાન્ વિવેશાલઙ્કૃતં પુરમ્

આ રીતે મિત્રો દ્વારા ઘેરાયેલા, પુણ્યશ્લોકોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભગવાનની સર્વે પ્રશંસા કરતા, તેઓ શોભાયમાન શહેરમાં પ્રવેશ્યા.

( વસંતતિલકા ) સંસિક્તવર્ત્મ કરિણાં મદગન્ધતોયૈઃ ચિત્રધ્વજૈઃ કનકતોરણપૂર્ણકુમ્ભૈઃ । મૃષ્ટાત્મભિર્નવદુકૂલવિભૂષણસ્રગ્ ગન્ધૈર્નૃભિર્યુવતિભિશ્ચ વિરાજમાનમ્

હાથીઓના સુગંધિત પાણીથી રસ્તા છાંટેલા, રંગબેરંગી ધ્વજ, સોનાના તોરણ અને ભરપૂર ઘડાઓથી શોભાયમાન, નવાં વસ્ત્રો, ગહના અને ફૂલો પહેરેલા તેજસ્વી પુરુષો-સ્ત્રીઓથી શહેર સુગંધિત અને ઝગમગતું હતું.

ઉદ્દીપ્તદીપબલિભિઃ પ્રતિસદ્મ જાલ નિર્યાતધૂપરુચિરં વિલસત્પતાકમ્ । મૂર્ધન્યહેમકલશૈ રજતોરુશૃઙ્‌ગૈઃ જુષ્ટં દદર્શ ભવનૈઃ કુરુરાજધામ

તેણે જોયું કે રાજધાનીના ઘરોનાં દરવાજા તેજસ્વી દીવા અને ભેટોથી શોભાયમાન, સુંદર ધ્વજ લહેરાતા, છત પર સોનાના ઘડા અને મોટા ચાંદીના શિખરો સાથે શણગારેલા હતા.

પ્રાપ્તં નિશમ્ય નરલોચનપાનપાત્રમ્ ઔત્સુક્યવિશ્લથિતકેશ દુકૂલબન્ધાઃ । સદ્યો વિસૃજ્ય ગૃહકર્મ પતીંશ્ચ તલ્પે દ્રષ્ટું યયુર્યુવતયઃ સ્મ નરેન્દ્રમાર્ગે

જ્યારે લોકોના નેત્રોને તૃપ્ત કરનાર મહાન મહેમાન આવ્યો છે એ સાંભળ્યું, ત્યારે યુવાન સ્ત્રીઓ ઉત્સુકતાથી વાળ ખુલ્લા, કપડાં અર્ધવખુટા, ઘરનાં કામકાજ અને પતિઓને પલંગ પર છોડી, તરત જ રાજમાર્ગે રાજાને જોવા દોડી ગઈ.

તસ્મિન્ સુસઙ્કુલ ઇભાશ્વરથદ્‌વિપદ્‌ભિઃ કૃષ્ણંસભાર્યમુપલભ્ય ગૃહાધિરૂઢાઃ । નાર્યો વિકીર્ય કુસુમૈર્મનસોપગુહ્ય સુસ્વાગતં વિદધુરુત્સ્મયવીક્ષિતેન

એ સ્થળે, જ્યાં હાથી, ઘોડા, રથ અને પદાતિથી ભરેલું હતું, મહિલાઓએ પોતાના ઘરમાંથી કૃષ્ણને પત્નીઓ સાથે જોયા. તેમણે ફૂલો છાંયડ્યા, મનથી કૃષ્ણને ભેટ્યા અને હસતાં નજરોથી હાર્દિક આવકાર આપ્યો.

ઊચુઃ સ્ત્રિયઃ પથિ નિરીક્ષ્ય મુકુન્દપત્નીઃ તારા યથોડુપસહાઃ કિમકાર્યમૂભિઃ । યચ્ચક્ષુષાં પુરુષમૌલિરુદારહાસ લીલાવલોકકલયોત્સવમાતનોતિ

મુકુન્દની પત્નીઓને રસ્તા પર જોઈ સ્ત્રીઓએ કહ્યું: 'ચાંદની સાથે તારાઓ જેવી, એમને શું કમી છે? પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ એવા કૃષ્ણ પોતાની દયાળુ સ્મિત અને રમૂજી નજરથી આનંદનો ઉત્સવ જાગૃત કરે છે.'

તત્ર તત્રોપસઙ્‌ગમ્ય પૌરા મઙ્‌ગલપાણયઃ । ( અનુષ્ટુપ્ ) ચક્રુઃ સપર્યાં કૃષ્ણાય શ્રેણીમુખ્યા હતૈનસઃ

ત્યાં નગરજનો શુભ વસ્તુઓ લઈને આવ્યા અને શ્રેષ્ઠ લોકો, પાપમુક્ત થઈ, યોગ્ય રીતે કૃષ્ણની પૂજા કરવા લાગ્યા.

અન્તઃપુરજનૈઃ પ્રીત્યા મુકુન્દઃ ફુલ્લલોચનૈઃ । સસમ્ભ્રમૈરભ્યુપેતઃ પ્રાવિશદ્ રાજમન્દિરમ્

અંતઃપુરની સ્ત્રીઓએ આનંદપૂર્વક, પ્રેમથી ફૂલેલા નેત્રોથી અને આદરથી મુકુન્દનું સ્વાગત કર્યું. કૃષ્ણ રાજમહેલમાં પ્રવેશ્યા.