શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

જડસ્ય શુષ્કવંશસ્ય યત્ર ગ્રન્થિવિભેદનમ્ । ચિત્રં કિમુ તદા ચિત્ત ગ્રન્થિભેદઃ કથાશ્રવાત્

સૂકા બાંસની ગાંઠ તૂટવી તો અદ્ભુત છે, પણ કથા સાંભળવાથી મનની ગાંઠ તૂટે એ તો કેટલું વધુ અદ્ભુત છે!

ભિદ્યતે હૃદયગ્રન્થિઃ છિદ્યન્તે સર્વસંશયાઃ । ક્ષીયન્તે ચાસ્ય કર્માણિ સપ્તાહશ્રવણે કૃતે

સાત દિવસ શ્રવણથી હૃદયની ગાંઠ તૂટી જાય છે, બધા સંશયો દૂર થાય છે અને તેના કર્મો ક્ષય પામે છે.

સંસારકર્દમાલેપ પ્રક્ષાલનપટીયસિ । કથાતીર્થે સ્થિતે ચિત્તે મુક્તિરેવ બુધૈઃ સ્મૃતા

જ્યારે મન ભગવાનની કથા રૂપ પવિત્ર તીર્થમાં સ્થિર થાય છે, જે સંસારની માટીની ગંદકી ધોઈ નાખવામાં સૌથી વધુ શક્તિશાળી છે, ત્યારે જ જ્ઞાની લોકો મુક્તિ માન્ય કરે છે.

એવં બ્રુવતિ વૈ તસ્મિન્ વિમાનં આગમત્ તદા । વૈકુણ્ઠવાસિભિર્યુક્તં પ્રસ્ફુરત્ દીપ્તિમણ્ડલમ્

જ્યારે એ વાતો ચાલી રહી હતી, એ સમયે જ એક દિવ્ય રથ આવી પહોંચ્યું, જે વૈકુંઠના વાસીઓથી ઘેરાયેલું અને તેજથી ચમકતું હતું.

સર્વેષાં પશ્યતાં ભેજે વિમાનં ધુન્ધુલીસુતઃ । વિમાને વૈષ્ણવાન્ વીક્શ્ય ગોકર્ણો વાક્યમબ્રવીત્

બધા લોકો જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે ધુંધળીપુત્ર એ રથમાં ચઢી ગયો; અને જ્યારે ગોકર્ણે એ રથમાં વૈષ્ણવોને જોયા, ત્યારે તેણે એમ કહ્યું.

ગોકર્ણ ઉવાચ - અત્રૈવ બહવઃ સન્તિ શ્રોતારો મમ નિર્મલાઃ । આનીતાનિ વિમાનાનિ ન તેષાં યુગપત્કુતઃ

ગોકર્ણે કહ્યું: અહીં મારા ઘણા શુદ્ધ શ્રોતાઓ બેઠા છે; તો બધાને એકસાથે રથ કેમ આવ્યા નથી?

શ્રવણં સમભાગેન સર્વેષામિહ દૃશ્યતે । ફલભેદઃ કુતો જાતઃ પ્રબ્રુવન્તુ હરિપ્રિયાઃ

અહીં બધા શ્રોતાઓએ બરાબર શ્રવણ કર્યું છે; તો પછી ફળમાં ભેદ કેમ આવ્યો? હરિભક્તો એનું કારણ કહો.

હરિદાસા ઊચુઃ - શ્રવણસ્ય વિભેદેન ફલભેદોઽત્ર સંસ્થિતઃ । શ્રવણં તુ કૃતં સર્વૈઃ ન તથા મનનં કૃતમ્ । ફલભેદોસ્તતો જાતો ભજનાદપિ માનદ

હરિદાસોએ કહ્યું: શ્રવણમાં જે ભેદ છે, એથી ફળમાં પણ ભેદ આવે છે; બધાએ સાંભળ્યું તો છે, પણ બધાએ મનન એટલું કર્યું નથી. એથી ભજનમાં પણ ફળમાં ફરક પડે છે, હે માન્યવર.

સપ્તરાત્રં ઉપોષૈવ પ્રેતેન શ્રવણં કૃતમ્ । મનનાદિ તથા તેન સ્થિરચિત્તે કૃતં ભૃશમ્

પ્રેતએ સાત રાત ઉપવાસ કરીને શ્રવણ કર્યું હતું અને એણે મનન તથા મનને એકાગ્ર રાખીને ખૂબ ધ્યાન પણ કર્યું હતું.

અદૃઢં ચ હતં જ્ઞાનં પ્રમાદેન હતં શ્રુતમ્ । સંદિગ્ધો હિ હતો મંત્રો વ્યગ્રચિત્તો હતો જપઃ

અડગ જ્ઞાન ન હોય તો એ નાશ પામે છે, બેદરકારીથી સાંભળેલું વ્યર્થ જાય છે, સંશયથી મંત્ર ફળ આપતો નથી અને ચંચળ મનથી જપ પણ નિષ્ફળ થાય છે.

અવૈષ્ણવો હતો દેશો હતં શ્રાદ્ધં અપાત્રકમ્ । હતં અશ્રોત્રિયે દાનં અનાચારં હતં કુલમ્

જે સ્થળે વિષ્ણુનું સ્મરણ નથી, એ સ્થાન નાશ પામે છે; અયોગ્યને કરેલું શ્રાદ્ધ વ્યર્થ જાય છે; જે શાસ્ત્રજ્ઞ નથી, તેને આપેલું દાન વ્યર્થ છે; અને કુટુંબમાં દુરાચાર હોય તો એ કુટુંબ પણ નાશ પામે છે.

વિશ્વાસો ગુરુવાક્યેષુ સ્વસ્મિન્ દીનત્વભાવના । મનોદોષજયશ્ચૈવ કથાયાં નિશ્ચલા મતિઃ

ગુરુના વચન પર અડગ વિશ્વાસ, પોતાના મનમાં નમ્રતા, મનના દોષો પર વિજય અને કથામાં અવિચલ એકાગ્રતા—

એવં આદિ કૃતં ચેત્ સ્યાત્ તદા વૈ શ્રવણે ફલમ્ । પુનઃ શ્રવાન્તે સર્વેષાં વૈકુણ્ઠે વસતિર્ધ્રુવમ્

આ બધું અને આવું બીજું જે થાય, ત્યારે શ્રવણનું ફળ મળે છે; અને કથા પૂરી થાય ત્યારે બધાને વૈકુંઠમાં નિવાસ અવશ્ય મળે છે.

ગોકર્ણ તવ ગોવિન્દો ગોલોકં દાસ્યતિ સ્વયમ્ । એવમુક્ત્વા યયુઃ સર્વે વૈકુણ્ઠ હરિકીર્તનાઃ

હે ગોકર્ણ, ભગવાન ગોવિંદ તને પોતે ગોલોક આપશે; આમ કહીને બધા હરિભક્તો વૈકુંઠ તરફ ચાલ્યા ગયા.

શ્રવણો માસિ ગોકર્ણઃ કથાં ઊચે તથા પુનઃ । સપ્તરાત્રવતીં ભૂયઃ શ્રવણં તૈઃ કૃતં પુનઃ

પછીના મહિને ગોકર્ણે ફરી કથા કહી; અને એ લોકો ફરી સાત રાત સુધી શ્રવણમાં જોડાયા.

કથાસમાપ્તૌ યજ્જાતં શ્રૂયતાં તચ્ચ નારદ

હે નારદ, હવે કથા પૂરી થયા પછી શું બન્યું, એ સાંભળ.

વિમાનૈઃ સહ ભક્તૈશ્ચ હરિરાવિર્બભૂવ હ । જયશબ્દા નમઃશબ્દાઃ તત્રાસન્ બહવસ્તદા

એ સમયે ભગવાન હરિ ભક્તો અને દિવ્ય રથો સાથે પ્રગટ થયા; ત્યાં અનેક જગ્યાએ જયના અને વંદનાના નાદ ગૂંજી ઉઠ્યા.

પાઞ્ચજન્ય ધ્વનિં ચક્રે હર્ષાત્ તત્ર સ્વયં હરિઃ । ગોકર્ણં તુ સમાલિંગ્ય અકરોત્ સ્વસદૃષં હરિઃ

ભગવાન હરિએ આનંદમાં પાંજજન્ય શંખ વગાડ્યો; અને ગોકર્ણને ભેટી, તેને પોતાને સમાન બનાવી દીધો.

શ્રોતૄન્ અન્યાન્ ઘનશ્યામાન્ પીતકૌશેયવાસસઃ । કીરીટિનઃ કુણ્ડલિનઃ તથા ચક્રે હરિઃ ક્ષણાત્

હરિએ બીજા શ્રોતાઓને પણ પળમાં જ ઘનશ્યામ જેવો વર્ણ, પીળાં રેશમી વસ્ત્ર, મસ્તક પર મુગટ અને કાનમાં કુંડળ પહેરાવ્યા.

તદ્‌ગ્રામે યે સ્થિતા જીવા આશ્વચાણ્ડાલજાતયઃ । વિમાને સ્થાપિતાસ્તેઽપિ ગોકર્ણકૃપયા તદા

એ ગામમાં રહેલા ઘોડાવાળાઓ અને ચંડાળ જેવી જાતિના લોકો પણ ગોકર્ણની કૃપાથી એ સમયે દિવ્ય રથોમાં બેસાડવામાં આવ્યા.

પ્રેષિતા હરિલોકે તે યત્ર ગચ્છન્તિ યોગિનઃ । ગોકર્ણેન સ ગોપાલો ગોલોકં ગોપવલ્લભમ્ । કથાશ્રવણતઃ પ્રીતો નિર્યયૌ ભક્તવત્સલઃ

જે હરિનું લોક છે, જ્યાં યોગીઓ જાય છે, ત્યાં ગોકર્ણ સાથે ગોપાળ પણ પહોંચ્યો. ગોપાળને ગોપીઓ ખૂબ જ પ્રિય છે. ભગવાને ભક્તોની વાતો સાંભળી આનંદ પામ્યો અને ભક્તપ્રેમથી પ્રસન્ન થઈને ત્યાંથી વિદાય લીધો.

અયોધ્યાવાસિનં પૂર્વં યથા રામેણ સંગતાઃ । તથા કૃષ્ણેન તે નીતા ગોલોકં યોગિદુર્લભમ્

જે રીતે અગાઉ અયોધ્યાના લોકો રામચંદ્રજી સાથે મળ્યા હતા, એ જ રીતે કૃષ્ણ ભગવાને તેમને યોગીઓ માટે પણ દુર્લભ એવા ગોળોકમાં લઈ ગયા.

યત્ર સૂર્યસ્ય સોમસ્ય સિદ્ધાનાં ન ગતિઃ કદા । તં લોકં હિ ગતાસ્તે તુ શ્રીમદ્‌ભાગવતશ્રવાત્

એવો લોક છે જ્યાં સૂર્ય, ચંદ્ર કે સિદ્ધ પુરુષો પણ પહોંચી શકતા નથી. એ લોકમાં તેઓ શ્રીમદ્ ભાગવતની કથા સાંભળી પહોંચ્યા.

(ઇંદ્રવંશા) બ્રૂમોઽત્ર તે કિં ફલવૃન્દમુજ્જ્વલં સપ્તાહયજ્ઞેન કથાસુ સંચિતમ્ । કર્ણેન ગોકર્ણકથાક્ષરો યૈઃ પીતશ્ચ તે ગર્ભગતા ન ભૂયઃ

અમે અહીં કહીએ છીએ કે સાત દિવસના યજ્ઞથી જે તેજસ્વી ફળ મળે છે, તે ગોકર્ણની કથા સાંભળવાથી મળતું નથી. જેમણે કાનથી ગોકર્ણની કથાના શબ્દો પીધા છે, તેઓ તો માતાના ગર્ભમાં હોય ત્યારે પણ ફરી જન્મતા નથી.

વાતામ્બુપર્ણાશન દેહશોષણૈઃ તપોભિઃ ઉગ્રૈઃ ચિરકાલસંચિતૈઃ । યોગૈશ્ચ સંયાન્તિ ન તાં ગતિં વૈ સપ્તાહગાથાશ્રવણેન યાન્તિ યામ્

પવન, પાણી કે પાંદડાં ખાઈને, શરીરને દુઃખ આપી લાંબા સમય સુધી કઠોર તપ કરીને કે યોગ સાધના કરીને પણ જે સ્થિતિ મળતી નથી, એ તો સાત દિવસ ભાગવત કથા સાંભળવાથી મળી જાય છે.

(અનુષ્ટુપ્) ઇતિહાસં ઇમં પુણ્યં શાણ્ડિલ્યોઽપિ મુનીશ્વરઃ । પઠતે ચિત્રકૂટસ્થો બ્રહ્માનન્દપરિપ્લુતઃ

ચિત્રકૂટમાં રહેતા મહાન ઋષિ શાંડિલ્ય પણ આ પવિત્ર ઇતિહાસનું પઠન કરે છે અને બ્રહ્માનંદમાં લીન રહે છે.

(ઇંદ્રવજ્રા) આખ્યાનમેતત્ પરમં પવિત્રં શ્રુતં સકૃદ્વૈ વિદહેદઘૌઘમ્ । શ્રાદ્ધે પ્રયુક્તં પિતૃતૃપ્તિમાવહેત્ નિત્યં સુપાઠાદ અપુનર્ભવં ચ

આ કથા સર્વોત્તમ પવિત્ર છે. એક વખત પણ સાંભળવાથી પાપનો ઢગલો નાશ પામે છે. શ્રાદ્ધમાં પઠન કરવાથી પિતૃઓ તૃપ્ત થાય છે અને રોજ પઠન કરવાથી મુક્તિ મળે છે, ફરી જન્મ થતો નથી.

શ્રીમદ્‌ભાગવતમાહાત્મ્યમ્ - ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ શ્રીમદ્‌ભાગવત સપ્તાહપારાયણવિધિઃ કુમારા ઊચુઃ - (અનુષ્ટુપ્) અથ તે સંપ્રવક્ષ્યામઃ સપ્તાહશ્રવણે વિધિમ્ । સહાયૈર્વસુભિશ્ચૈવ પ્રાયઃ સાધ્યો વિધિઃ સ્મૃતઃ

કુમારો બોલ્યા: હવે અમે તમને સાત દિવસ ભાગવત કથા સાંભળવાની રીત કહીએ છીએ. સામાન્ય રીતે મિત્રો અને ધન સાથે આ વિધિ પૂર્ણ થાય છે.

દૈવજ્ઞં તુ સમાહૂય મુહૂર્તં પૃચ્છ્ય યત્નતઃ । વિવાહે યાદૃશં વિત્તં તાદૃશં પરિકલ્પયેત્

કોઈ જ્યોતિષીને બોલાવી, શુભ મુહૂર્ત પૂછવો જોઈએ અને લગ્નમાં જેટલું ખર્ચ થાય છે, એટલું જ આયોજન કરવું જોઈએ.