શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

આત્માનં ભૂષયામાસ નરલોકવિભૂષણમ્ । વાસોભિર્ભૂષણૈઃ સ્વીયૈઃ દિવ્યસ્રગ્ અનુલેપનૈઃ

માણવજાતિના શોભા બનેલા એણે પોતાનાં વસ્ત્રો, આભૂષણો, દિવ્ય વણમાલાઓ અને સુગંધિત લિપનોથી પોતાને શણગાર્યા.

અવેક્ષ્યાજ્યં તથાઽઽદર્શં ગોવૃષદ્વિજદેવતાઃ । કામાંશ્ચ સર્વવર્ણાનાં પૌરાન્તઃપુરચારિણામ્ । પ્રદાપ્ય પ્રકૃતીઃ કામૈઃ પ્રતોષ્ય પ્રત્યનન્દત

એણે યજ્ઞની અગ્નિ અને દર્પણ જોયા, ગાય, વાછરડા, બ્રાહ્મણો અને દેવતાઓને દાન આપ્યું અને શહેરવાસીઓ તથા મહેલની સ્ત્રીઓ સહિત સર્વ વર્ણના લોકોની ઈચ્છાઓ પૂર્ણ કરી, તેમને પ્રસન્ન કર્યા અને આશીર્વાદ મેળવ્યા.

સંવિભજ્યાગ્રતો વિપ્રાન્ સ્રક્‌તામ્બૂલાનુલેપનૈઃ । સુહૃદઃ પ્રકૃતીર્દારાન્ ઉપાયુઙ્ક્ત તતઃ સ્વયમ્

એણે પ્રથમ બ્રાહ્મણોને પુષ્પમાળાઓ, પાન અને સુગંધિત લિપન વહેંચ્યા, પછી મિત્રો, સેવકો અને પત્નીઓમાં વહેંચ્યા અને અંતે પોતે પણ તેનો આનંદ માણ્યો.

તાવત્ સૂત ઉપાનીય સ્યન્દનં પરમાદ્‌ભુતમ્ । સુગ્રીવાદ્યૈર્હયૈર્યુક્તં પ્રણમ્યાવસ્થિતોઽગ્રતઃ

એ સમયે સૂતાએ અદ્ભુત રથ લાવ્યો, જેમાં સુગ્રીવ અને બીજા ઘોડાઓ જોડાયેલા હતા. સૂતાએ પ્રણામ કરીને રથ આગળ ઊભો રહ્યો.

ગૃહીત્વા પાણિના પાણી સારથેસ્તમથારુહત્ । સાત્યક્યુદ્ધવસંયુક્તઃ પૂર્વાદ્રિમિવ ભાસ્કરઃ

એણે રથચાલકનો હાથ પકડીને રથ પર ચડ્યા, સાથમાં સાત્યકી અને ઉદ્ધવ હતા. એ સમયે એ સૂર્ય જેમ પૂર્વ પર્વત પરથી ઉગે તેમ તેજથી ઝગમગતા દેખાતા.

ઈક્ષિતોઽન્તઃપુરસ્ત્રીણાં સવ્રીડપ્રેમવીક્ષિતૈઃ । કૃચ્છ્રાદ્ વિસૃષ્ટો નિરગાત્ જાતહાસો હરન્ મનઃ

મહેલની સ્ત્રીઓએ લજ્જા અને પ્રેમભરી નજરોથી તેમને જોયા, તેમ છતાં ભારે મનથી તેમને વિદાય આપી. તેઓ સ્મિત સાથે, સૌના હૃદય જીતીને બહાર નીકળી ગયા.

સુધર્માખ્યાં સભાં સર્વૈઃ વૃષ્ણિભિઃ પરિવારિતઃ । પ્રાવિશદ્ યન્નિવિષ્ટાનાં ન સન્ત્યઙ્ગ ષડૂર્મયઃ

બધા વૃષ્ણિઓએ ઘેરીને તેમને સુધર્મા નામની સભામાં પ્રવેશાવ્યો, જ્યાં બેઠેલા લોકોને છ પ્રકારના દુઃખો સ્પર્શતા નથી.

( વંશસ્થા ) તત્રોપવિષ્ટઃ પરમાસને વિભુઃ બભૌ સ્વભાસા કકુભોઽવભાસયન્ । વૃતો નૃસિંહૈર્યદુભિર્યદૂત્તમો યથોડુરાજો દિવિ તારકાગણૈઃ

વહાં પરમ આસન પર બેઠેલા ભગવાન પોતાની જ કાંતિથી દિશાઓ પ્રકાશિત કરતા હતા. પરાક્રમી યાદવોની વચ્ચે એ ચંદ્ર જેમ તારાઓ વચ્ચે ઝગમગે તેમ તેજસ્વી લાગતા.

( અનુષ્ટુપ્ ) તત્રોપમંત્રિણો રાજન્ નાનાહાસ્યરસૈર્વિભુમ્ । ઉપતસ્થુર્નટાચાર્યા નર્તક્યસ્તાણ્ડવૈઃ પૃથક્

ત્યાં ઉપમંત્રીઓ અને નૃત્યાચાર્યો વિવિધ હાસ્ય અને આનંદથી ભગવાન પાસે આવ્યા, અને નૃત્યંગનાઓએ અલગ અલગ તાંડવ નૃત્ય રજૂ કર્યા.

મૃદઙ્ગવીણામુરજ વેણુતાલદરસ્વનૈઃ । નનૃતુર્જગુસ્તુષ્ટુવુશ્ચ સૂતમાગધવન્દિનઃ

મૃદંગ, વીણા, મુરજ, વાંસળી અને ઝાંઝના સ્વરે સંગીત અને નૃત્ય થયું. સૂતા, માગધ અને વંદિએ સ્તુતિઓ ગાઈ.

તત્રાહુર્બ્રાહ્મણાઃ કેચિત્ આસીના બ્રહ્મવાદિનઃ । પૂર્વેષાં પુણ્યયશસાં રાજ્ઞાં ચાકથયન્ કથાઃ

ત્યાં કેટલાક બ્રાહ્મણો બેઠા હતા, જે બ્રહ્મવિદ્યા જાણતા હતા. તેઓ પવિત્ર યશવંત પૂર્વ રાજાઓની વાર્તાઓ કહેતા હતા.

તત્રૈકઃ પુરુષો રાજન્ આગતોઽપૂર્વદર્શનઃ । વિજ્ઞાપિતો ભગવતે પ્રતીહારૈઃ પ્રવેશિતઃ

એ સમયે, રાજા, એક અજાણી મૂર્તિવાળો પુરુષ આવ્યો. દ્વારપાલોએ તેની જાણ ભગવાનને કરી અને તેને અંદર લાવ્યા.

સ નમસ્કૃત્ય કૃષ્ણાય પરેશાય કૃતાઞ્જલિઃ । રાજ્ઞામાવેદયદ્ દુખં જરાસન્ધનિરોધજમ્

એણે કૃષ્ણને, સર્વોચ્ચ ભગવાનને, હાથ જોડીને વંદન કર્યું અને રાજાઓને જરાસંધ દ્વારા થયેલા બંધનનું દુઃખ જણાવ્યું.

યે ચ દિગ્વિજયે તસ્ય સન્નતિં ન યયુર્નૃપાઃ । પ્રસહ્ય રુદ્ધાસ્તેનાસન્ અયુતે દ્વે ગિરિવ્રજે

જે રાજાઓએ તેની દિશાવિજયમાં શરણાગતિ આપી નહોતી, તેમને જરાસંધે બળજબરીથી પકડી રાખ્યા છે. ગિરિવ્રજમાં દસ-દસ હજારના બે જૂથ બંધાયેલી છે.

રાજાન ઊચુઃ - કૃષ્ણ કૃષ્ણાપ્રમેયાત્મન્ પ્રપન્નભયભઞ્જન । વયં ત્વાં શરણં યામો ભવભીતાઃ પૃથગ્ધિયઃ

રાજાઓએ કહ્યું: 'કૃષ્ણ, કૃષ્ણ, અપરિમિત આત્મા, શરણાગતના ભય દૂર કરનાર, અમે ભયભીત અને વિખૂટા મનથી તારી શરણમાં આવ્યા છીએ.'

( વસંતતિલકા ) લોકો વિકર્મનિરતઃ કુશલે પ્રમત્તઃ કર્મણ્યયં ત્વદુદિતે ભવદર્ચને સ્વે । યસ્તાવદસ્ય બલવાનિહ જીવિતાશાં સદ્યશ્છિનત્ત્યનિમિષાય નમોઽસ્તુ તસ્મૈ

આ જગત પાપકર્મમાં મગ્ન છે અને સારા માર્ગે ધ્યાન નથી. પણ તારા પ્રેરિત કર્મથી તારી પૂજા થાય છે. અહીં જે કોઈ પણ શક્તિશાળી જીવની જીવવાની આશા તુરંત તોડી નાખે છે, એ નિદ્રાવિહિનને નમન.

લોકે ભવાઞ્જગદિનઃ કલયાવતીર્ણઃ સદ્ રક્ષણાય ખલનિગ્રહણાય ચાન્યઃ । કશ્ચિત્ ત્વદીયમતિયાતિ નિદેશમીશ કિં વા જનઃ સ્વકૃતમૃચ્છતિ તન્ન વિદ્મઃ

હે ભગવાન, તમે સદ્ગણવાળાની રક્ષા અને દુષ્ટોના દમન માટે અવતાર લીધો છે. તારા આદેશને કોણ ઉલ્લંઘે? કે પોતે કરેલા કર્મનું ફળ કોણ મેળવે? અમને ખબર નથી.

સ્વપ્નાયિતં નૃપસુખં પરતંત્રમીશ શશ્વદ્‌ભયેન મૃતકેન ધુરં વહામઃ । હિત્વા તદાત્મનિ સુખં ત્વદનીહલભ્યં ક્લિશ્યામહેઽતિકૃપણાસ્તવ માયયેહ

હે પ્રભુ, રાજાઓનું સુખ તો સ્વપ્ન જેવું છે, બીજાઓ પર આધારિત છે, અને સતત ભયમાં જીવવું પડે છે; આપણે તો મરેલા જેવું જીવન જીવીને એની બોજા ઊંચકીએ છીએ. આપના દ્વારા જે આત્મામાંથી નિરભય સુખ મળે છે, એ છોડીને આપણે બહુ દુઃખી થઈએ છીએ—આપની માયામાં ફસાઈને, ખરેખર અમારો તો દયનીય હાલ છે.

તન્નો ભવાન્ પ્રણતશોકહરાઙ્‌ઘ્રિયુગ્મો બદ્ધાન્ વિયુઙ્ક્ષ્વ મગધાહ્વયકર્મપાશાત્ । યો ભૂભુજોઽયુતમતઙ્ગજવીર્યમેકો બિભ્રદ્ રુરોધ ભવને મૃગરાડિવાવીઃ

હું વિનંતી કરું છું કે, આપના ચરણો દુઃખ દૂર કરે છે, એવા આપ અમને—મગધના કર્મોના બંધનમાં બંધાયેલા—મુક્ત કરો. આપ એકલા, દસ હજાર હાથી જેટલી તાકાત ધરાવતા, એ રાજાને, જે સિંહ જેવો અમને મહેલમાં કેદ કરી રાખતો હતો, રોકી દીધા હતા.

યો વૈ ત્વયા દ્વિનવકૃત્વ ઉદાત્તચક્ર ભગ્નો મૃધે ખલુ ભવન્તમનન્તવીર્યમ્ । જિત્વા નૃલોકનિરતં સકૃદૂઢદર્પો યુષ્મત્પ્રજા રુજતિ નોઽજિત તદ્વિધેહિ

જે રાજા પોતાના અભિમાનમાં મજબૂત હતો અને જગતને જીતવામાં આનંદ માણતો હતો, તેને આપ—અનંત શક્તિ ધરાવતા—બાવીસ વાર યુદ્ધમાં હરાવ્યા હતા. હવે એ આપના પ્રજાને પીડાવે છે; હે અજિત, હવે આપ યોગ્ય રીતે કંઈક કરો.

દૂત ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) ઇતિ માગધસંરુદ્ધા ભવદ્દર્શનકાઙ્‌ક્ષિણઃ । પ્રપન્નાઃ પાદમૂલં તે દીનાનાં શં વિધીયતામ્

દૂત બોલ્યો: આમ, મગધના બંધનમાં બંધાયેલા અને આપના દર્શનની ઇચ્છા રાખતા, એ લોકો આપના ચરણોમાં શરણ આવ્યા છે. કૃપા કરીને આ દુઃખીજનોએ કલ્યાણ કરો.

શ્રીશુક ઉવાચ - રાજદૂતે બ્રુવત્યેવં દેવર્ષિઃ પરમદ્યુતિઃ । બિભ્રત્ પિઙ્ગજટાભારં પ્રાદુરાસીદ્ યથા રવિઃ

શ્રીશુકદેવે કહ્યું: રાજદૂત આવું બોલી રહ્યો હતો, ત્યારે દેવર્ષિ નારદ, તેજસ્વી અને પીળા જટાવાળા, અચાનક સૂર્ય જેવો દેખાઈ આવ્યા.

તં દૃષ્ટ્વા ભગવાન્ કૃષ્ણઃ સર્વલોકેશ્વરેશ્વરઃ । વવન્દ ઉત્થિતઃ શીર્ષ્ણા સસભ્યઃ સાનુગો મુદા

શ્રીકૃષ્ણ, જે સર્વલોકના ભગવાન છે, એમણે નારદજીને જોઈને, સભ્યગણ અને પોતાના સાથીઓ સાથે આનંદપૂર્વક ઊભા રહીને, મસ્તક ઝુકાવી વંદન કર્યું.

સભાજયિત્વા વિધિવત્ કૃતાસનપરિગ્રહમ્ । બભાષે સુનૃતૈર્વાક્યૈઃ શ્રદ્ધયા તર્પયન્ મુનિમ્

યોગ્ય રીતે સન્માન કરીને અને બેઠાડીને, શ્રીકૃષ્ણે શ્રદ્ધા અને આદરથી મન ભાવે એવા મીઠા વચનો કહીને મુનિને પ્રસન્ન કર્યા.

અપિ સ્વિદદ્ય લોકાનાં ત્રયાણાં અકુતોભયમ્ । નનુ ભૂયાન્ ભગવતો લોકાન્ પર્યટતો ગુણઃ

આજે ત્રણેય લોકમાં બધું સુખદ અને નિર્ભય છે ને? નિશ્ચયે, ભગવાન જ્યાં જ્યાં જાય છે, ત્યાં ત્યાં તેમનું પુણ્ય વધે છે.

ન હિ તેઽવિદિતં કિઞ્ચિત્ લોકેષુ ઈશ્વર કર્તૃષુ । અથ પૃચ્છામહે યુષ્માન્ પાણ્ડવાનાં ચિકીર્ષિતમ્

હે ઈશ્વર, આપને ત્રણેય લોકમાં કંઈ પણ અજાણ્યું નથી. તેથી, અમે આપને પૂછીએ છીએ—પાંડવો શું ઇચ્છે છે?

શ્રીનારદ ઉવાચ - ( મિશ્ર ) દૃષ્ટા માયા તે બહુશો દુરત્યયા માયા વિભો વિશ્વસૃજશ્ચ માયિનઃ । ભૂતેષુ ભૂમંશ્ચરતઃ સ્વશક્તિભિઃ વહ્નેરિવચ્છન્નરુચો ન મેઽદ્‌ભુતમ્

શ્રીનારદે કહ્યું: હે પ્રભુ, આપની માયા મેં અનેકવાર જોઈ છે—એ બહુ જ અતિશય છે. હે જગતના સર્જનહાર અને માયાવાન, આપ જીવોમાં પોતાની શક્તિથી ફરતા હો, ત્યારે આપનું મહિમા તો લાકડામાં છુપાયેલા અગ્નિ જેવું છે; એટલે મને કશું અચંબો લાગતું નથી.

તવેહિતં કોઽર્હતિ સાધુ વેદિતું સ્વમાયયેદં સૃજતો નિયચ્છતઃ । યદ્ વિદ્યમાનાત્ મતયાવભાસતે તસ્મૈ નમસ્તે સ્વવિલક્ષણાત્મને

આપના કર્મો કોણ સાચે જાણે? આપ પોતાની માયાથી જગતનું સર્જન અને સંહાર કરો છો. જે દેખાય છે એ તો માત્ર બુદ્ધિની છાયા છે. હું એ આપને નમન કરું છું, જેમનું સ્વરૂપ સર્વથી અલગ છે.

જીવસ્ય યઃ સંસરતો વિમોક્ષણં ન જાનતોઽનર્થવહાચ્છરીરતઃ । લીલાવતારૈઃ સ્વયશઃ પ્રદીપકં પ્રાજ્વાલયત્ત્વા તમહં પ્રપદ્યે

જે જીવ આત્માને સંસારથી મુક્ત કરે છે, પણ શરીરથી થતા દુઃખને જાણતો નથી, એ ભગવાન પોતાની લીલાથી પોતાનું યશ પ્રકાશિત કરે છે—એવા અંધકાર દૂર કરનારને હું શરણું જઉં છું.