શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

યજન્તં સકલાન્ દેવાન્ ક્વાપિ ક્રતુભિરૂર્જિતૈઃ । પૂર્તયન્તં ક્વચિદ્ ધર્મં કૂર્પારામમઠાદિભિઃ

ક્યાંક તેમણે બધા દેવતાઓનું શક્તિશાળી યજ્ઞોથી પૂજન કરતા જોયા; બીજે, કૂવો, બગીચા, મઠ વગેરે દ્વારા ધર્મની પૂર્તિ કરતા જોયા.

ચરન્તં મૃગયાં ક્વાપિ હયમારુહ્ય સૈન્ધવમ્ । ઘ્નન્તં તત્ર પશૂન્ મેધ્યાન્ પરીતં યદુપુઙ્ગવૈઃ

ક્યાંક તેમણે સિંધુ ઘોડા પર ચડીને યાદવશ્રેષ્ઠો સાથે શિકાર કરતા, અને ત્યાં યજ્ઞ માટે પાત્ર પશુઓનો શિકાર કરતા જોયા.

અવ્યક્તલિઙ્ગં પ્રકૃતિષુ અન્તઃપુરગૃહાદિષુ । ક્વચિચ્ચરન્તં યોગેશં તત્તદ્‌ભાવબુભુત્સયા

અપ્રગટ રૂપે, તેઓ અંતઃપુર અને અન્ય ઘરોમાં ફરતા, યોગના સ્વામી તરીકે વિવિધ ભાવોનો અનુભવ કરવા ઇચ્છતા.

અથોવાચ હૃષીકેશં નારદઃ પ્રહસન્નિવ । યોગમાયોદયં વીક્ષ્ય માનુષીં ઈયુષો ગતિમ્

પછી, યોગમાયાનો અદભુત પ્રભાવ અને માનવ જેવી લીલા જોઈને, નારદજી હર્ષભેર હસતા હૃષીકેશને બોલ્યા.

વિદામ યોગમાયાસ્તે દુર્દર્શા અપિ માયિનામ્ । યોગેશ્વરાત્મન્ નિર્ભાતા ભવત્પાદનિષેવયા

અમે તમારી યોગમાયાને ઓળખીએ છીએ, જે મહાન માયાવાળાઓ માટે પણ સમજવી અઘરી છે; એ યોગીઓના સ્વામીમાંથી પ્રકાશે છે અને તમારા ચરણોમાં સેવા કરવાથી ઉજળી બને છે.

અનુજાનીહિ માં દેવ લોકાંસ્તે યશસાઽઽપ્લુતાન્ । પર્યટામિ તવોદ્‌ગાયન્ લીલા ભુવનપાવનીમ્

હે દેવ, મને અનુમતિ આપો કે હું એ લોકોએ જાઉં, જ્યાં તમારું યશ વ્યાપેલું છે; હું તમારી રમણીય લીલાઓ ગાઈને, જે સમગ્ર જગતને પવિત્ર કરે છે, ફરતો રહીશ.

શ્રીભગવાનુવાચ - બ્રહ્મન્ધન્નસ્ય વક્તાહં કર્તા તદનુમોદિતા । તચ્છિક્ષયન્લોકમિમં આસ્થિતઃ પુત્ર મા ખિદઃ

શ્રીભગવાને કહ્યું: હું ગૃહસ્થ ધર્મનો ઉપદેશક અને કર્તા છું, તેમનો સ્વીકાર લઈને જ કાર્ય કરું છું; એ શીખવવા માટે જ હું આ જગતમાં આવ્યો છું—પુત્ર, તું દુઃખી ન થા.

શ્રીશુક ઉવાચ - ઇત્યાચરન્તં સદ્ધર્માન્ પાવનાન્ ગૃહમેધિનામ્ । તમેવ સર્વગેહેષુ સન્તમેકં દદર્શ હ

શ્રીશુકદેવજીએ કહ્યું: એ રીતે, જ્યારે તેઓ ગૃહસ્થોના પવિત્ર અને શુદ્ધ ધર્મોનું પાલન કરતા હતા, ત્યારે દરેક ઘરમાં એ એકમાત્ર ભગવાનને હાજર જોયા.

કૃષ્ણસ્યાનન્તવીર્યસ્ય યોગમાયામહોદયમ્ । મુહુર્દૃષ્ટ્વા ઋષિરભૂદ્ વિસ્મિતો જાતકૌતુકઃ

કૃષ્ણજીની અનંત શક્તિ અને મહાન યોગમાયાનું વારંવાર દર્શન કરીને, એ ઋષિ આશ્ચર્યચકિત અને નવાઈથી ભરાઈ ગયા.

ઇત્યર્થકામધર્મેષુ કૃષ્ણેન શ્રદ્ધિતાત્મના । સમ્યક્ સભાજિતઃ પ્રીતઃ તમેવાનુસ્મરન્ યયૌ

આ રીતે, ધન, કામ અને ધર્મના કાર્યોમાં શ્રદ્ધાપૂર્વક મન મૂકીને કૃષ્ણે તેમને સંપૂર્ણ સન્માન આપ્યો; તેઓ પ્રસન્ન થઈને, હંમેશા કૃષ્ણને સ્મરણ કરતા, ત્યાંથી વિદાય થયા.

( વસંતતિલકા ) એવં મનુષ્યપદવીમનુવર્તમાનો નારાયણોઽખિલભવાય ગૃહીતશક્તિઃ । રેમેઽઙ્ગ ષોડશસહસ્રવરાઙ્ગનાનાં સવ્રીડસૌહૃદનિરીક્ષણહાસજુષ્ટઃ

આ રીતે, માનવ જીવનની રીતને અનુસરીને, સર્વજગતના કલ્યાણ માટે પોતાની શક્તિ ધારણ કરનાર નારાયણ, સોળ હજાર પસંદ કરેલી સ્ત્રીઓ વચ્ચે, તેમની લજ્જાશીલ અને સ્નેહભરી નજરો તથા સ્મિતોથી ઘેરાઈને આનંદ કરતા હતા.

યાનીહ વિશ્વવિલયોદ્‌ભવવૃત્તિહેતુઃ કર્માણ્યનન્યવિષયાણિ હરીશ્ચકાર યસ્ત્વઙ્ગ ગાયતિ શ્રૃણોત્યનુમોદતે વા ભક્તિર્ભવેદ્‌ભગવતિ હ્યપવર્ગમાર્ગે

હે પ્રિય, અહીં હરિએ જે જે કર્મો કર્યા, જે વિશ્વની ઉત્પત્તિ અને લયનું કારણ છે અને જે કોઈ બીજા માટે નથી, એ જે ગાય છે, સાંભળે છે કે સ્વીકારે છે, તેમાં ભગવાન પ્રત્યે ભક્તિ જન્મે છે અને મુક્તિનો માર્ગ ખુલ્લો થાય છે.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે ઉત્તરાર્ધે કૃષ્ણગાર્હસ્થ્યદર્શનં નામ એકોનસપ્તતિમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે, શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના ઉત્તરાર્ધમાં 'કૃષ્ણના ગૃહસ્થ જીવનનું દર્શન' નામે ઓગણસિત્તેરમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.

શ્રીકૃષ્ણસ્યાહ્નિકકૃત્યવર્ણનં; યુધિષ્ઠિરસંદેશમાદાય નારદસ્ય, જરાસંધકારાનિબદ્ધનૃપાણાં સંદેશમાદાય દૂતસ્ય ચાગમનમ્ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) અથોષસ્યુપવૃત્તાયાં કુક્કુટાન્ કૂજતોઽશપન્ । ગૃહીતકણ્ઠ્યઃ પતિભિઃ ભાધવ્યો વિરહાતુરાઃ

શ્રીશુકદેવજીએ કહ્યું: પછી, જ્યારે સવારે કૂકડી બોલવા લાગી, ત્યારે વિયોગથી વ્યાકુળ પત્નીઓ પોતાના પતિઓની બાહોમાં સમાઈ ગઈ.

વયાંસ્યરૂરુવન્ કૃષ્ણં બોધયન્તીવ વન્દિનઃ । ગાયત્સ્વલિષ્વનિદ્રાણિ મન્દારવનવાયુભિઃ

પંખીઓ, જેમ કે કૃષ્ણની સ્તુતિ કરતાં હોય, મંદારવનની શીતળ પવનથી પ્રેરાઈ, નિદ્રાવિહિન ગીત ગાતા હતા.

મુહૂર્તં તં તુ વૈદર્ભી નામૃષ્યદ્ અતિશોભનમ્ । પરિરમ્ભણવિશ્લેષાત્ પ્રિયબાહ્વન્તરં ગતા

થોડી ક્ષણ માટે, વૈદર્ભી પોતાના પ્રિયના બાહુઓ વચ્ચેના સુંદર વિયોગને સહન કરી શકી નહીં.

બ્રાહ્મે મુહૂર્ત ઉત્થાય વાર્યુપસ્પૃશ્ય માધવઃ । દધ્યૌ પ્રસન્નકરણ આત્માનં તમસઃ પરમ્

બ્રાહ્મ મુહૂર્તે, ઉઠીને અને પાણી સ્પર્શ કરીને, માધવે શુદ્ધ મનથી પોતે જ અજ્ઞાનથી પર એવા આત્માનું ધ્યાન કર્યું.

( મિશ્ર ) એકં સ્વયંજ્યોતિરનન્યમવ્યયં સ્વસંસ્થયા નિત્યનિરસ્તકલ્મષમ્ । બ્રહ્માખ્યમસ્યોદ્‌ભવનાશહેતુભિઃ સ્વશક્તિભિર્લક્ષિતભાવનિર્વૃતિમ્

એ એકમાત્ર, પોતે પ્રકાશમાન, અનન્ય, અવિનાશી અને પોતાની સ્વભાવથી સદા પવિત્ર છે; જેને બ્રહ્મ કહે છે, જેના ઉત્પત્તિ અને લય પોતાની શક્તિથી થાય છે અને જેના આનંદને એ શક્તિઓ દર્શાવે છે.

અથાપ્લુતોઽમ્ભસ્યમલે યથાવિધિ ક્રિયાકલાપં પરિધાય વાસસી । ચકાર સન્ધ્યોપગમાદિ સત્તમો હુતાનલો બ્રહ્મ જજાપ વાગ્યતઃ

પછી, શુદ્ધ પાણીમાં યોગ્ય રીતે સ્નાન કરીને અને સ્વચ્છ વસ્ત્ર પહેરી, એ શ્રેષ્ઠ પુરુષે તમામ વિધિઓ કરી; અગ્નિમાં હોળી આપી, વાણી નિયંત્રિત રાખીને બ્રહ્મનો જાપ કર્યો.

( અનુષ્ટુપ્ ) ઉપસ્થાયાર્કમુદ્યન્તં તર્પયિત્વાત્મનઃ કલાઃ । દેવાન્ ઋષીન્ પિતૄન્ વૃદ્ધાન્ વિપ્રાનભ્યર્ચ્ય ચાત્મવાન્

ઉગતા સૂર્યને પ્રણામ કરીને, પોતાના અંગોના ભાગોને તૃપ્ત કર્યા; દેવતાઓ, ઋષિઓ, પિતૃઓ, વૃદ્ધો અને બ્રાહ્મણોની પૂજા કરી, આત્મસંયમી રહી.

ધેનૂનાં રુક્મશ્રૃઙ્ગીણાં સાધ્વીનાં મૌક્તિકસ્રજામ્ । પયસ્વિનીનાં ગૃષ્ટીનાં સવત્સાનાં સુવાસસામ્

તેમણે બ્રાહ્મણોને સોનાના શીંગવાળી, સારા સ્વભાવની, મુક્તાની માળા પહેરેલી, દૂધ આપતી, તંદુરસ્ત, વાછરડાવાળી અને સુંદર વસ્ત્રવાળી ગાયો દાનમાં આપી.

દદૌ રૂપ્યખુરાગ્રાણાં ક્ષૌમાજિનતિલૈઃ સહ । અલઙ્કૃતેભ્યો વિપ્રેભ્યો બદ્વં બદ્વં દિને દિને

તેમણે શોભાયમાન બ્રાહ્મણોને દરરોજ ચાંદીના ખુરવાળી ગાયો, સાથે કાપડ, મૃગચર્મ અને તલ પણ દાનમાં આપ્યા.

ગોવિપ્રદેવતાવૃદ્ધ ગુરૂન્ ભૂતાનિ સર્વશઃ । નમસ્કૃત્યાત્મસંભૂતીઃ મઙ્ગલાનિ સમસ્પૃશત્

તેણે ગાયો, બ્રાહ્મણો, દેવતાઓ, વૃદ્ધો અને ગુરૂઓને તથા બધા જીવજંતુઓને વિનમ્રતાથી વંદન કર્યા. પછી પોતે ઉત્પન્ન થયેલી શુભ વસ્તુઓને સ્પર્શ કરીને શુભાશીર્વાદ લીધા.

આત્માનં ભૂષયામાસ નરલોકવિભૂષણમ્ । વાસોભિર્ભૂષણૈઃ સ્વીયૈઃ દિવ્યસ્રગ્ અનુલેપનૈઃ

માણવજાતિના શોભા બનેલા એણે પોતાનાં વસ્ત્રો, આભૂષણો, દિવ્ય વણમાલાઓ અને સુગંધિત લિપનોથી પોતાને શણગાર્યા.

અવેક્ષ્યાજ્યં તથાઽઽદર્શં ગોવૃષદ્વિજદેવતાઃ । કામાંશ્ચ સર્વવર્ણાનાં પૌરાન્તઃપુરચારિણામ્ । પ્રદાપ્ય પ્રકૃતીઃ કામૈઃ પ્રતોષ્ય પ્રત્યનન્દત

એણે યજ્ઞની અગ્નિ અને દર્પણ જોયા, ગાય, વાછરડા, બ્રાહ્મણો અને દેવતાઓને દાન આપ્યું અને શહેરવાસીઓ તથા મહેલની સ્ત્રીઓ સહિત સર્વ વર્ણના લોકોની ઈચ્છાઓ પૂર્ણ કરી, તેમને પ્રસન્ન કર્યા અને આશીર્વાદ મેળવ્યા.

સંવિભજ્યાગ્રતો વિપ્રાન્ સ્રક્‌તામ્બૂલાનુલેપનૈઃ । સુહૃદઃ પ્રકૃતીર્દારાન્ ઉપાયુઙ્ક્ત તતઃ સ્વયમ્

એણે પ્રથમ બ્રાહ્મણોને પુષ્પમાળાઓ, પાન અને સુગંધિત લિપન વહેંચ્યા, પછી મિત્રો, સેવકો અને પત્નીઓમાં વહેંચ્યા અને અંતે પોતે પણ તેનો આનંદ માણ્યો.

તાવત્ સૂત ઉપાનીય સ્યન્દનં પરમાદ્‌ભુતમ્ । સુગ્રીવાદ્યૈર્હયૈર્યુક્તં પ્રણમ્યાવસ્થિતોઽગ્રતઃ

એ સમયે સૂતાએ અદ્ભુત રથ લાવ્યો, જેમાં સુગ્રીવ અને બીજા ઘોડાઓ જોડાયેલા હતા. સૂતાએ પ્રણામ કરીને રથ આગળ ઊભો રહ્યો.

ગૃહીત્વા પાણિના પાણી સારથેસ્તમથારુહત્ । સાત્યક્યુદ્ધવસંયુક્તઃ પૂર્વાદ્રિમિવ ભાસ્કરઃ

એણે રથચાલકનો હાથ પકડીને રથ પર ચડ્યા, સાથમાં સાત્યકી અને ઉદ્ધવ હતા. એ સમયે એ સૂર્ય જેમ પૂર્વ પર્વત પરથી ઉગે તેમ તેજથી ઝગમગતા દેખાતા.

ઈક્ષિતોઽન્તઃપુરસ્ત્રીણાં સવ્રીડપ્રેમવીક્ષિતૈઃ । કૃચ્છ્રાદ્ વિસૃષ્ટો નિરગાત્ જાતહાસો હરન્ મનઃ

મહેલની સ્ત્રીઓએ લજ્જા અને પ્રેમભરી નજરોથી તેમને જોયા, તેમ છતાં ભારે મનથી તેમને વિદાય આપી. તેઓ સ્મિત સાથે, સૌના હૃદય જીતીને બહાર નીકળી ગયા.