શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

જુહ્વન્તં ચ વિતાનાગ્નીન્ યજન્તં પઞ્ચભિર્મખૈઃ । ભોજયન્તં દ્વિજાન્ ક્વાપિ ભુઞ્જાનમવશેષિતમ્

બીજે ક્યાંક તેમણે તેમને યજ્ઞમાં અગ્નિમાં આહુતિ આપતા, પાંચ પ્રકારના યજ્ઞો કરતા, ક્યાંક બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવતા અને ક્યાંક બાકી રહેલું પોતે જમતા જોયા.

ક્વાપિ સન્ધ્યામુપાસીનં જપન્તં બ્રહ્મ વાગ્યતમ્ । એકત્ર ચાસિચર્માભ્યાં ચરન્તમસિવર્ત્મસુ

ક્યાંક તેમણે તેમને સંધ્યાકાળે બેઠા, મૌન રહીને વેદમંત્રો જપતા જોયા; બીજે, તલવાર અને ઢાલ લઈને ધનુષબાણના માર્ગે ફરતા જોયા.

અશ્વૈર્ગજૈ રથૈઃ ક્વાપિ વિચરન્તં ગદાગ્રજમ્ । ક્વચિચ્છયાનં પર્યઙ્કે સ્તૂયમાનં ચ વન્દિભિઃ

ક્યાંક તેમણે તેમને ઘોડા, હાથી અને રથ સાથે, બલરામજીની સાથે વિહાર કરતા જોયા; બીજે, પથાર પર આરામ કરતા અને ભટ્ટો દ્વારા પ્રશંસા પામતા જોયા.

મંત્રયન્તં ચ કસ્મિંશ્ચિત્ મંત્રિભિશ્ચોદ્ધવાદિભિઃ । જલક્રીડારતં ક્વાપિ વારમુખ્યાબલાવૃતમ્

ક્યાંક તેમણે તેમને ઉદ્ધવ અને અન્ય મંત્રીઓ સાથે મંત્રણા કરતા જોયા; બીજે, મહેલની શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓથી ઘેરાઈને જળક્રીડામાં મગ્ન હતા.

કુત્રચિદ્દ્વિજમુખ્યેભ્યો દદતં ગાઃ સ્વલઙ્કૃતાઃ । ઇતિહાસપુરાણાનિ શ્રૃણ્વન્તં મઙ્ગલાનિ ચ

ક્યાંક તેમણે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને સુંદર શણગારેલી ગાયો આપતા જોયા; બીજે, શુભ ઇતિહાસ અને પુરાણો સાંભળતા જોયા.

હસન્તં હાસકથયા કદાચિત્ પ્રિયયા ગૃહે । ક્વાપિ ધર્મં સેવમાનં અર્થકામૌ ચ કુત્રચિત્

ક્યારેક તેમણે પોતાના પ્રિયજન સાથે ઘરમા હાસ્યકથાઓથી હસતા જોયા; ક્યાંક ધર્મમાં, તો બીજે ધન અને કામના કાર્યોમાં વ્યસ્ત હતા.

ધ્યાયન્તમેકમાસીનં પુરુષં પ્રકૃતેઃ પરમ્ । શુશ્રૂષન્તં ગુરૂન્ ક્વાપિ કામૈર્ભોગૈઃ સપર્યયા

ક્યાંક તેમણે તેમને એકલા બેઠા, પ્રકૃતિથી પરમ એવા પુરુષનું ધ્યાન કરતા જોયા; બીજે, ગુરુઓની સેવા સુખ અને ઉપહારથી કરતા જોયા.

કુર્વન્તં વિગ્રહં કૈશ્ચિત્ સન્ધિં ચાન્યત્ર કેશવમ્ । કુત્રાપિ સહ રામેણ ચિન્તયન્તં સતાં શિવમ્

ક્યાંક શ્રીકેશવને કેટલાક સાથે વિગ્રહ કરતા, બીજે સંધિ કરતા, અને ક્યાંક બલરામ સાથે સજ્જનોના કલ્યાણ માટે વિચાર કરતા જોયા.

પુત્રાણાં દુહિતૄણાં ચ કાલે વિધ્યુપયાપનમ્ । દારૈર્વરૈસ્તત્સદૃશૈઃ કલ્પયન્તં વિભૂતિભિઃ

પોતાના પુત્રો અને પુત્રીઓના યોગ્ય સમયે, તેમને યોગ્ય વર-વધુઓ સાથે લગ્ન કરાવ્યા અને યોગ્ય સંપત્તિ આપી.

પ્રસ્થાપનોપનયનૈઃ અપત્યાનાં મહોત્સવાન્ । વીક્ષ્ય યોગેશ્વરેશસ્ય યેષાં લોકા વિસિસ્મિરે

પોતાના સંતાનોના વિદાય અને ઉપનયન જેવા મહોત્સવો ઉજવ્યા; એ જોઈને યોગેશ્વરેશ્વરનાં કાર્યોને જોઈને લોકોએ આશ્ચર્ય અનુભવ્યું.

યજન્તં સકલાન્ દેવાન્ ક્વાપિ ક્રતુભિરૂર્જિતૈઃ । પૂર્તયન્તં ક્વચિદ્ ધર્મં કૂર્પારામમઠાદિભિઃ

ક્યાંક તેમણે બધા દેવતાઓનું શક્તિશાળી યજ્ઞોથી પૂજન કરતા જોયા; બીજે, કૂવો, બગીચા, મઠ વગેરે દ્વારા ધર્મની પૂર્તિ કરતા જોયા.

ચરન્તં મૃગયાં ક્વાપિ હયમારુહ્ય સૈન્ધવમ્ । ઘ્નન્તં તત્ર પશૂન્ મેધ્યાન્ પરીતં યદુપુઙ્ગવૈઃ

ક્યાંક તેમણે સિંધુ ઘોડા પર ચડીને યાદવશ્રેષ્ઠો સાથે શિકાર કરતા, અને ત્યાં યજ્ઞ માટે પાત્ર પશુઓનો શિકાર કરતા જોયા.

અવ્યક્તલિઙ્ગં પ્રકૃતિષુ અન્તઃપુરગૃહાદિષુ । ક્વચિચ્ચરન્તં યોગેશં તત્તદ્‌ભાવબુભુત્સયા

અપ્રગટ રૂપે, તેઓ અંતઃપુર અને અન્ય ઘરોમાં ફરતા, યોગના સ્વામી તરીકે વિવિધ ભાવોનો અનુભવ કરવા ઇચ્છતા.

અથોવાચ હૃષીકેશં નારદઃ પ્રહસન્નિવ । યોગમાયોદયં વીક્ષ્ય માનુષીં ઈયુષો ગતિમ્

પછી, યોગમાયાનો અદભુત પ્રભાવ અને માનવ જેવી લીલા જોઈને, નારદજી હર્ષભેર હસતા હૃષીકેશને બોલ્યા.

વિદામ યોગમાયાસ્તે દુર્દર્શા અપિ માયિનામ્ । યોગેશ્વરાત્મન્ નિર્ભાતા ભવત્પાદનિષેવયા

અમે તમારી યોગમાયાને ઓળખીએ છીએ, જે મહાન માયાવાળાઓ માટે પણ સમજવી અઘરી છે; એ યોગીઓના સ્વામીમાંથી પ્રકાશે છે અને તમારા ચરણોમાં સેવા કરવાથી ઉજળી બને છે.

અનુજાનીહિ માં દેવ લોકાંસ્તે યશસાઽઽપ્લુતાન્ । પર્યટામિ તવોદ્‌ગાયન્ લીલા ભુવનપાવનીમ્

હે દેવ, મને અનુમતિ આપો કે હું એ લોકોએ જાઉં, જ્યાં તમારું યશ વ્યાપેલું છે; હું તમારી રમણીય લીલાઓ ગાઈને, જે સમગ્ર જગતને પવિત્ર કરે છે, ફરતો રહીશ.

શ્રીભગવાનુવાચ - બ્રહ્મન્ધન્નસ્ય વક્તાહં કર્તા તદનુમોદિતા । તચ્છિક્ષયન્લોકમિમં આસ્થિતઃ પુત્ર મા ખિદઃ

શ્રીભગવાને કહ્યું: હું ગૃહસ્થ ધર્મનો ઉપદેશક અને કર્તા છું, તેમનો સ્વીકાર લઈને જ કાર્ય કરું છું; એ શીખવવા માટે જ હું આ જગતમાં આવ્યો છું—પુત્ર, તું દુઃખી ન થા.

શ્રીશુક ઉવાચ - ઇત્યાચરન્તં સદ્ધર્માન્ પાવનાન્ ગૃહમેધિનામ્ । તમેવ સર્વગેહેષુ સન્તમેકં દદર્શ હ

શ્રીશુકદેવજીએ કહ્યું: એ રીતે, જ્યારે તેઓ ગૃહસ્થોના પવિત્ર અને શુદ્ધ ધર્મોનું પાલન કરતા હતા, ત્યારે દરેક ઘરમાં એ એકમાત્ર ભગવાનને હાજર જોયા.

કૃષ્ણસ્યાનન્તવીર્યસ્ય યોગમાયામહોદયમ્ । મુહુર્દૃષ્ટ્વા ઋષિરભૂદ્ વિસ્મિતો જાતકૌતુકઃ

કૃષ્ણજીની અનંત શક્તિ અને મહાન યોગમાયાનું વારંવાર દર્શન કરીને, એ ઋષિ આશ્ચર્યચકિત અને નવાઈથી ભરાઈ ગયા.

ઇત્યર્થકામધર્મેષુ કૃષ્ણેન શ્રદ્ધિતાત્મના । સમ્યક્ સભાજિતઃ પ્રીતઃ તમેવાનુસ્મરન્ યયૌ

આ રીતે, ધન, કામ અને ધર્મના કાર્યોમાં શ્રદ્ધાપૂર્વક મન મૂકીને કૃષ્ણે તેમને સંપૂર્ણ સન્માન આપ્યો; તેઓ પ્રસન્ન થઈને, હંમેશા કૃષ્ણને સ્મરણ કરતા, ત્યાંથી વિદાય થયા.

( વસંતતિલકા ) એવં મનુષ્યપદવીમનુવર્તમાનો નારાયણોઽખિલભવાય ગૃહીતશક્તિઃ । રેમેઽઙ્ગ ષોડશસહસ્રવરાઙ્ગનાનાં સવ્રીડસૌહૃદનિરીક્ષણહાસજુષ્ટઃ

આ રીતે, માનવ જીવનની રીતને અનુસરીને, સર્વજગતના કલ્યાણ માટે પોતાની શક્તિ ધારણ કરનાર નારાયણ, સોળ હજાર પસંદ કરેલી સ્ત્રીઓ વચ્ચે, તેમની લજ્જાશીલ અને સ્નેહભરી નજરો તથા સ્મિતોથી ઘેરાઈને આનંદ કરતા હતા.

યાનીહ વિશ્વવિલયોદ્‌ભવવૃત્તિહેતુઃ કર્માણ્યનન્યવિષયાણિ હરીશ્ચકાર યસ્ત્વઙ્ગ ગાયતિ શ્રૃણોત્યનુમોદતે વા ભક્તિર્ભવેદ્‌ભગવતિ હ્યપવર્ગમાર્ગે

હે પ્રિય, અહીં હરિએ જે જે કર્મો કર્યા, જે વિશ્વની ઉત્પત્તિ અને લયનું કારણ છે અને જે કોઈ બીજા માટે નથી, એ જે ગાય છે, સાંભળે છે કે સ્વીકારે છે, તેમાં ભગવાન પ્રત્યે ભક્તિ જન્મે છે અને મુક્તિનો માર્ગ ખુલ્લો થાય છે.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે ઉત્તરાર્ધે કૃષ્ણગાર્હસ્થ્યદર્શનં નામ એકોનસપ્તતિમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે, શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના ઉત્તરાર્ધમાં 'કૃષ્ણના ગૃહસ્થ જીવનનું દર્શન' નામે ઓગણસિત્તેરમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.

શ્રીકૃષ્ણસ્યાહ્નિકકૃત્યવર્ણનં; યુધિષ્ઠિરસંદેશમાદાય નારદસ્ય, જરાસંધકારાનિબદ્ધનૃપાણાં સંદેશમાદાય દૂતસ્ય ચાગમનમ્ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) અથોષસ્યુપવૃત્તાયાં કુક્કુટાન્ કૂજતોઽશપન્ । ગૃહીતકણ્ઠ્યઃ પતિભિઃ ભાધવ્યો વિરહાતુરાઃ

શ્રીશુકદેવજીએ કહ્યું: પછી, જ્યારે સવારે કૂકડી બોલવા લાગી, ત્યારે વિયોગથી વ્યાકુળ પત્નીઓ પોતાના પતિઓની બાહોમાં સમાઈ ગઈ.

વયાંસ્યરૂરુવન્ કૃષ્ણં બોધયન્તીવ વન્દિનઃ । ગાયત્સ્વલિષ્વનિદ્રાણિ મન્દારવનવાયુભિઃ

પંખીઓ, જેમ કે કૃષ્ણની સ્તુતિ કરતાં હોય, મંદારવનની શીતળ પવનથી પ્રેરાઈ, નિદ્રાવિહિન ગીત ગાતા હતા.

મુહૂર્તં તં તુ વૈદર્ભી નામૃષ્યદ્ અતિશોભનમ્ । પરિરમ્ભણવિશ્લેષાત્ પ્રિયબાહ્વન્તરં ગતા

થોડી ક્ષણ માટે, વૈદર્ભી પોતાના પ્રિયના બાહુઓ વચ્ચેના સુંદર વિયોગને સહન કરી શકી નહીં.

બ્રાહ્મે મુહૂર્ત ઉત્થાય વાર્યુપસ્પૃશ્ય માધવઃ । દધ્યૌ પ્રસન્નકરણ આત્માનં તમસઃ પરમ્

બ્રાહ્મ મુહૂર્તે, ઉઠીને અને પાણી સ્પર્શ કરીને, માધવે શુદ્ધ મનથી પોતે જ અજ્ઞાનથી પર એવા આત્માનું ધ્યાન કર્યું.

( મિશ્ર ) એકં સ્વયંજ્યોતિરનન્યમવ્યયં સ્વસંસ્થયા નિત્યનિરસ્તકલ્મષમ્ । બ્રહ્માખ્યમસ્યોદ્‌ભવનાશહેતુભિઃ સ્વશક્તિભિર્લક્ષિતભાવનિર્વૃતિમ્

એ એકમાત્ર, પોતે પ્રકાશમાન, અનન્ય, અવિનાશી અને પોતાની સ્વભાવથી સદા પવિત્ર છે; જેને બ્રહ્મ કહે છે, જેના ઉત્પત્તિ અને લય પોતાની શક્તિથી થાય છે અને જેના આનંદને એ શક્તિઓ દર્શાવે છે.

અથાપ્લુતોઽમ્ભસ્યમલે યથાવિધિ ક્રિયાકલાપં પરિધાય વાસસી । ચકાર સન્ધ્યોપગમાદિ સત્તમો હુતાનલો બ્રહ્મ જજાપ વાગ્યતઃ

પછી, શુદ્ધ પાણીમાં યોગ્ય રીતે સ્નાન કરીને અને સ્વચ્છ વસ્ત્ર પહેરી, એ શ્રેષ્ઠ પુરુષે તમામ વિધિઓ કરી; અગ્નિમાં હોળી આપી, વાણી નિયંત્રિત રાખીને બ્રહ્મનો જાપ કર્યો.