શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

યદ્ યૂયં બહવસ્ત્વેકં જિત્વાધર્મેણ ધાર્મિકમ્ । અબધ્નીતાથ તન્મૃષ્યે બન્ધૂનામૈક્યકામ્યયા

તમે બધા મળીને, એક ધર્મી વ્યક્તિને અયોગ્ય રીતે હરાવીને બાંધ્યો છે; છતાં, કુટુંબમાં એકતા રહે એ માટે હું એ સહન કરું છું.

વીર્યશૌર્યબલોન્નદ્ધં આત્મશક્તિસમં વચઃ । કુરવો બલદેવસ્ય નિશમ્યોચુઃ પ્રકોપિતાઃ

બલરામજીના બળ, શૌર્ય અને શક્તિથી ભરેલા શબ્દો સાંભળીને, ક્રોધિત થયેલા કુરુઓએ જવાબ આપ્યો.

અહો મહચ્ચિત્રમિદં કાલગત્યા દુરત્યયા । આરુરુક્ષત્યુપાનદ્ વૈ શિરો મુકુટસેવિતમ્

આ શું અદ્ભુત વાત છે! સમયની અપરિવર્તનીય ગતિથી, જે ચરમ પર ચઢવા ઈચ્છે છે, તે પગમાં જૂતાં પહેરે છે અને માથે મુકૂટ છે.

એતે યૌનેન સંબદ્ધાઃ સહશય્યાસનાશનાઃ । વૃષ્ણયસ્તુલ્યતાં નીતા અસ્મદ્ દત્તનૃપાસનાઃ

આ વૃષ્ણિઓ, યુવાનીથી જોડાયેલા છે, એક સાથે સુવે, બેસે અને ખાય છે; હવે તેઓ અમને બરાબર ગણાયા છે અને અમે તેમને રાજાસન આપ્યું છે.

ચામરવ્યજને શઙ્ખં આતપત્રં ચ પાણ્ડુરમ્ । કિરીટમાસનં શય્યાં ભુઞ્જન્ત્યસ્મદુપેક્ષયા

અમારી અવગણનાથી, તેઓ ચામર, પંખો, શંખ, સફેદ છત્ર, મુકૂટ, આસન અને શય્યા બધું માણે છે.

( ઇંદ્રવંશા ) અલં યદૂનાં નરદેવલાઞ્છનૈઃ દાતુઃ પ્રતીપૈઃ ફણિનામિવામૃતમ્ । યેઽસ્મત્પ્રસાદોપચિતા હિ યાદવા આજ્ઞાપયન્ત્યદ્ય ગતત્રપા બત

યાદવોને રાજસી સન્માન આપવાનું હવે પૂરું થવું જોઈએ; જેમ દાતા દ્વારા આપેલો અમૃત સાપ માટે અનુકૂળ નથી, તેમ અમારે કૃપાથી વધેલા યાદવો આજે નિર્લજ્જતાથી અમને આદેશ આપે છે.

( અનુષ્ટુપ્ ) કથમિન્દ્રોઽપિ કુરુભિઃ ભીષ્મદ્રોણાર્જુનાદિભિઃ । અદત્તમવરુન્ધીત સિંહગ્રસ્તમિવોરણઃ

ઇન્દ્ર પણ, ભીષ્મ, દ્રોણ અને અર્જુન જેવા કુરુઓ સાથે મળીને, જે આપ્યું નથી એ કેવી રીતે લઈ શકે? એ તો જંગલમાં સિંહ શિકાર છીનવે તેમ છે.

શ્રીબાદરાયણિરુવાચ - જન્મબન્ધુશ્રીયોન્નદ્ધ મદાસ્તે ભરતર્ષભ । આશ્રાવ્ય રામં દુર્વાચ્યં અસભ્યાઃ પુરમાવિશન્

શ્રી બાદરાયણીએ કહ્યું: જન્મ, સંબંધ અને સંપત્તિના ગર્વથી એ લોકો ઘમંડથી ભરાયા; રામજીને અશોભન શબ્દો કહીને, એ અસભ્ય લોકો શહેરમાં પ્રવેશ્યા.

દૃષ્ટ્વા કુરૂનાં દૌઃશીલ્યં શ્રુત્વાવાચ્યાનિ ચાચ્યુતઃ । અવોચત્ કોપસંરબ્ધો દુષ્પ્રેક્ષ્યઃ પ્રહસન્ મુહુઃ

કુરુઓની દુષ્ટતા જોઈ અને તેમના અપમાનજનક શબ્દો સાંભળીને, અચ્યૂત ગુસ્સામાં વારંવાર હસતાં હસતાં બોલ્યા.

નૂનં નાનામદોન્નદ્ધાઃ શાન્તિં નેચ્છન્ત્યસાધવઃ । તેષાં હિ પ્રશમો દણ્ડઃ પશૂનાં લગુડો યથા

નક્કી છે કે, આ દુષ્ટ લોકો વિવિધ પ્રકારના ગર્વથી ફૂલ્યા છે અને શાંતિ ઈચ્છતા નથી; એમના માટે શમન એટલે દંડ, જેમ પશુઓ માટે લાકડી.

અહો યદૂન્ સુસંરબ્ધામ્ કૃષ્ણં ચ કુપિતં શનૈઃ । સાન્ત્વયિત્વાહમેતેષાં શમમિચ્છન્ ઇહાગતઃ

હા, હું અહીં શાંતિ ઈચ્છીને આવ્યો છું, ક્રોધિત થયેલા યાદવો અને કૃષ્ણને ધીમે ધીમે શાંત કરીને.

ત ઇમે મન્દમતયઃ કલહાભિરતાઃ ખલાઃ । તં મામવજ્ઞાય મુહુઃ દુર્ભાષાન્ માનિનોઽબ્રુવન્

આ મૂર્ખ, ઝઘડાળુ અને દુષ્ટ લોકો વારંવાર મને અવગણીને, ગર્વથી અપમાનજનક શબ્દો બોલ્યા.

નોગ્રસેનઃ કિલ વિભુઃ ભોજવૃષ્ણ્યન્ધકેશ્વરઃ । શક્રાદયો લોકપાલા યસ્યાદેશાનુવર્તિનઃ

ઉગ્રસેન, જે ભોજ, વૃષ્ણિ અને અંધકોના સ્વામી છે, અને જેમના આદેશનું ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓ પાલન કરે છે, એ મહાન નથી શું?

સુધર્માઽઽક્રમ્યતે યેન પારિજાતોઽમરાઙ્‌ઘ્રિપઃ । આનીય ભુજ્યતે સોઽસૌ ન કિલાધ્યાસનાર્હણઃ

જેના દ્વારા સુધર્મા સભામાં પ્રવેશ થાય છે, અમરલોકમાંથી પારિજાત વૃક્ષ લાવવામાં આવે છે અને તેનો આનંદ લેવાય છે, એ વ્યક્તિ રાજાસન માટે અયોગ્ય નથી.

યસ્ય પાદયુગં સાક્ષાત્ શ્રીરુપાસ્તેઽખિલેશ્વરી । સ નાર્હતિ કિલ શ્રીશો નરદેવપરિચ્છદાન્

જેના ચરણોમાં સ્વયં શ્રી, સર્વસ્વની માલિક, સેવા કરે છે, એ વ્યક્તિ રાજસી સન્માન માટે અયોગ્ય છે શું?

( વસંતતિલકા ) યસ્યાઙ્‌ઘ્રિપઙ્કજરજોઽખિલલોકપાલૈઃ મૌલ્યુત્તમૈર્ધૃતમુપાસિતતીર્થતીર્થમ્ । બ્રહ્મા ભવોઽહમપિ યસ્ય કલાઃ કલાયાઃ શ્રીશ્ચોદ્વહેમ ચિરમસ્ય નૃપાસનં ક્વ

જેના ચરણકમળની ધૂળ સર્વલોકપાલોના મસ્તકના મુકૂટથી ધારણ થાય છે, અને જે તીર્થોમાં પણ પૂજાય છે; બ્રહ્મા, મહાદેવ અને હું પણ જેના એક અંશના અંશ છીએ, અને શ્રી પણ લાંબા સમય સુધી તેની સેવા કરે છે—એવા માટે રાજાસન ક્યાં છે?

( અનુષ્ટુપ્ ) ભુઞ્જતે કુરુભિર્દત્તં ભૂખણ્ડં વૃષ્ણયઃ કિલ । ઉપાનહઃ કિલ વયં સ્વયં તુ કુરવઃ શિરઃ

વૃષ્ણિઓ કુરુઓએ આપેલી જમીનનો આનંદ માણે છે, જ્યારે અમે તો માત્ર જૂતાં સમાન છીએ અને કુરુઓ માથે મુકૂટ સમાન છે.

અહો ઐશ્વર્યમત્તાનાં મત્તાનામિવ માનિનામ્ । અસંબદ્ધા ગિરો રુક્ષાઃ કઃ સહેતાનુશાસીતા

અરે, ધનથી માથું ઉંચું રાખનારા લોકો, જેમને ધનનો ઘમંડ છે, એમના બોલ પણ અણગમ્યા અને કડક હોય છે, જાણે કોઈ પીને ઉધરસે બોલે છે. આવા લોકોને કોણ સહન કરી શકે અથવા સમજાવી શકે?

અદ્ય નિષ્કૌરવં પૃથ્વીં કરિષ્યામીત્યમર્ષિતઃ । ગૃહીત્વા હલમુત્તસ્થૌ દહન્નિવ જગત્ત્રયમ્

તે સમયે ગુસ્સામાં તેણે કહ્યું, 'આજે હું પૃથ્વીમાંથી કૌરવોને દૂર કરી દઈશ!' એમ કહીને પોતાનું હલ પકડીને, જાણે ત્રણેય લોકને બળતાવા ઊભો થયો.

લાઙ્ગલાગ્રેણ નગરં ઉદ્વિદાર્ય ગજાહ્વયમ્ । વિચકર્ષ સ ગઙ્ગાયાં પ્રહરિષ્યન્નમર્ષિતઃ

હલના અગ્ર ભાગથી તેણે હસ્તિનાપુર શહેરને ફાડી નાખ્યું અને ગુસ્સામાં એ શહેરને ગંગામાં ખેંચી ગયો, મારવા માટે તૈયાર.

જલયાનમિવાઘૂર્ણં ગઙ્ગાયાં નગરં પતત્ । આકૃષ્યમાણમાલોક્ય કૌરવાઃ જાતસંભ્રમાઃ

શહેર ગંગામાં ખેંચાતું, જાણે પાણીમાં હલતા નાવની જેમ ચક્રવાતમાં ફેરવાતું, એ જોઈને કૌરવો ભયથી ગભરાઈ ગયા.

તમેવ શરણં જગ્મુઃ સકુટુમ્બા જિજીવિષવઃ । સલક્ષ્મણં પુરસ્કૃત્ય સામ્બં પ્રાઞ્જલયઃ પ્રભુમ્

જીવવું ઈચ્છીને, કૌરવો પોતાના કુટુંબ સાથે refuges માટે તેમના પાસે ગયા, લક્ષ્મણ અને સાંબાને આગળ રાખી, હાથ જોડીને ભગવાનને વંદન કર્યું.

રામ રામાખિલાધાર પ્રભાવં ન વિદામ તે । મૂઢાનાં નઃ કુબુદ્ધીનાં ક્ષન્તુમર્હસ્યતિક્રમમ્

હે રામ, સર્વનો આધાર, અમને તારી શક્તિ વિશે ખબર નથી. અમે મૂર્ખ અને ભટકેલા છીએ, અમારા દોષને માફ કરો.

સ્થિત્યુત્પત્ત્યપ્યયાનાં ત્વમેકો હેતુર્નિરાશ્રયઃ । લોકાન્ ક્રીડનકાનીશ ક્રીડતસ્તે વદન્તિ હિ

તમે જ સૃષ્ટિ, સ્થિતિ અને લયના એકમાત્ર કારણ છો, કોઈ આધાર વગર. હે ભગવાન, વિદ્વાન લોકો કહે છે કે જગત તમારો રમકડું છે, અને તમે એમાં રમો છો.

( મિશ્ર ) ત્વમેવ મૂર્ધ્નીદમનન્ત લીલયા ભૂમણ્ડલં બિભર્ષિ સહસ્રમૂર્ધન્ । અન્તે ચ યઃ સ્વાત્મનિ રુદ્ધવિશ્વઃ શેષેઽદ્વિતીયઃ પરિશિષ્યમાણઃ

હે અનંત, તમે જ તમારી હજારો શીર્ષે પૃથ્વીને રમતાં-રમતાં ધારણ કરો છો; અંતે, જ્યારે સમગ્ર જગત તમાંમાં સમાઈ જાય છે, ત્યારે તમે જ એકલા, અનન્ય અને અદ્વિતીય રહો છો.

( અનુષ્ટુપ્ ) કોપસ્તેઽખિલશિક્ષાર્થં ન દ્વેષાન્ન ચ મત્સરાત્ । બિભ્રતો ભગવન્ સત્ત્વં સ્થિતિપાલનતત્પરઃ

હે ભગવાન, તમારો ગુસ્સો બધાને શીખવાડવા માટે છે, દુશ્મનાઈ કે ઈર્ષ્યા માટે નથી; તમે સત્વ ગુણને ધારણ કરીને સૃષ્ટિની રક્ષા માટે સદા તત્પર રહો છો.

નમસ્તે સર્વભૂતાત્મન્ સર્વશક્તિધરાવ્યય । વિશ્વકર્મન્ નમસ્તેઽસ્તુ ત્વાં વયં શરણં ગતાઃ

હે સર્વ જીવોના આત્મા, સર્વ શક્તિઓના ધારક, અવિનાશી, હે વિશ્વના સર્જનહાર, અમે તમને વંદન કરીએ છીએ અને તમારી શરણમાં આવ્યા છીએ.

શ્રીશુક ઉવાચ - એવં પ્રપન્નૈઃ સંવિગ્નૈઃ વેપમાનાયનૈર્બલઃ । પ્રસાદિતઃ સુપ્રસન્નો મા ભૈષ્ટેત્યભયં દદૌ

શ્રીશુક કહે છે: refuges લીધેલા, ભયભીત અને કાંપતા લોકો જોઈને બલરામ પ્રસન્ન થયા અને સંપૂર્ણ સંતોષથી કહ્યું, 'ડરશો નહીં,' એમ તેમને નિર્ભયતા આપી.

દુર્યોધનઃ પારિબર્હં કુઞ્જરાન્ ષષ્ટિહાયનાન્ । દદૌ ચ દ્વાદશશતાનિ અયુતાનિ તુરઙ્ગમાન્

દુર્યોધને ભેટ રૂપે સાઠ વર્ષના હાથી અને બાર હજાર ઘોડા આપ્યા.