શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ચક્રં ચ વિષ્ણોસ્તદનુપ્રવિષ્ટં વારાણસીં સાટ્ટસભાલયાપણામ્। સગોપુરાટ્ટાલકકોષ્ઠસઙ્કુલાં સકોશહસ્ત્યશ્વરથાન્નશાલિનીમ્

પછી, વિષ્ણુનું ચક્ર વારાણસીમાં પ્રવેશ્યું, જ્યાં મહેલ, સભા, બજાર, દરવાજા, મિનાર, કોષ્ટક, ખજાના, હાથી, ઘોડા, રથ અને અનાજની ભરપૂરતા હતી.

દગ્ધ્વા વારાણસીં સર્વાં વિષ્ણોશ્ચક્રં સુદર્શનમ્। ભૂયઃ પાર્શ્વમુપાતિષ્ઠત્કૃષ્ણસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ

વિષ્ણુનું સુદર્શન ચક્ર, વારાણસીને આખી બળી નાખી, ફરીથી કૃષ્ણના, નિર્દોષ કર્મો કરનારના, બાજુમાં આવી ઊભું રહ્યું.

ય એનં શ્રાવયેન્મર્ત્ય ઉત્તમઃશ્લોકવિક્રમમ્। સમાહિતો વા શૃણુયાત્સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

જે કોઈ મનથી એકાગ્ર થઈ, ઉત્તમશ્લોક ભગવાનના વિક્રમની આ કથા વાંચે કે સાંભળે, તે બધા પાપોથી મુક્ત થઈ જાય છે.

રૈવતકે દ્વિવિદ્વધઃ - શ્રીરાજોવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) ભૂયોઽહં શ્રોતુમિચ્છામિ રામસ્યાદ્ભુતકર્મણઃ । અનન્તસ્યાપ્રમેયસ્ય યદન્યત્ કૃતવાન્ પ્રભુઃ

રાજાએ કહ્યું: હું ફરીથી રામના અદભૂત કાર્યો વિશે સાંભળવા ઈચ્છું છું—અનંત અને અપરિમિત ભગવાને બીજું શું કર્યું?

શ્રીશુક ઉવાચ - નરકસ્ય સખા કશ્ચિદ્ દ્વિવિદો નામ વાનરઃ । સુગ્રીવસચિવઃ સોઽથ ભ્રાતા મૈન્દસ્ય વીર્યવાન્

શુકદેવએ કહ્યું: નરકનો મિત્ર, દ્વિવિદ નામનો વાનર હતો; તે સુગ્રીવનો મંત્રી અને માઇંદનો બહાદુર ભાઈ હતો.

સખ્યુઃ સોઽપચિતિં કુર્વન્ વાનરો રાષ્ટ્રવિપ્લવમ્ । પુરગ્રામાકરાન્ ઘોષાન્ અદહદ્ વહ્નિમુત્સૃજન્

એ વાનરે પોતાના મિત્રની બદલો લેવા માટે દેશમાં વિનાશ મચાવ્યો—શહેરો, ગામો, વસાહતો અને ગૌશાળાઓમાં આગ લગાવી.

ક્વચિત્ સ શૈલાનુત્પાટ્ય તૈર્દેશાન્ સમચૂર્ણયત્ । આનર્તાન્ સુતરામેવ યત્રાસ્તે મિત્રહા હરિઃ

ક્યારેક એ પર્વતો ઉખાડી, એ પર્વતો વડે પ્રદેશોને પીસી નાખતો—ખાસ કરીને અનર્તમાં, જ્યાં તેના મિત્રના હત્યાર, હરિ, રહેતા.

ક્વચિત્ સમુદ્રમધ્યસ્થો દોર્ભ્યાં ઉત્ક્ષિપ્ય તજ્જલમ્ । દેશાન્ નાગાયુતપ્રાણો વેલાકૂલે ન્યમજ્જયત્

ક્યારેક એ સમુદ્રના મધ્યમાં ઊભો રહી, પોતાના હાથથી પાણી ઉઠાવી, દરિયાકાંઠાના પ્રદેશોને ડૂબાડી નાખતો, અને એમાં દસ હજાર હાથી જેટલી શક્તિ હતી.

આશ્રમાન્ ઋષિમુખ્યાનાં કૃત્વા ભગ્નવનસ્પતીન્ । અદૂષયત્ શકૃત્ મૂત્રૈઃ અગ્નીન્ વૈતાનિકાન્ ખલઃ

એ દુષ્ટ વાનરે મહાન ઋષિઓના આશ્રમમાં વૃક્ષો તોડી, આશ્રમોને નષ્ટ કર્યા, અને શૌચ તથા મૂત્રથી યજ્ઞના અગ્નિને અપવિત્ર કર્યો.

પુરુષાન્ યોષિતો દૃપ્તઃ ક્ષ્માભૃદ્દ્રોણીગુહાસુ સઃ । નિક્ષિપ્ય ચાપ્યધાચ્છૈલૈઃ પેશસ્ક્કાસ્કારીવ કીટકમ્

અહંકારથી, એ પુરુષો અને સ્ત્રીઓને પર્વતની ગુફાઓ અને ખીણોમાં ફેંકી, પછી પથ્થરો વડે એમને પીસી નાખતો, જેમ કારીગર કીટાને પીસે છે.

એવં દેશાન્ વિપ્રકુર્વન્ દૂષયંશ્ચ કુલસ્ત્રિયઃ । શ્રુત્વા સુલલિતં ગીતં ગિરિં રૈવતકં યયૌ

એ રીતે દેશો ઉજાડી, કુળની સ્ત્રીઓનું અપમાન કરતા, એ મીઠું ગીત સાંભળીને રૈવતક પર્વત તરફ ગયો.

તત્રાપશ્યદ્ યદુપતિં રામં પુષ્કરમાલિનમ્ । સુદર્શનીયસર્વાઙ્ગં લલનાયૂથમધ્યગમ્

ત્યાં તેણે યદુઓના સ્વામી રામને, કમળની માળા પહેરેલા, સર્વ અંગે સુંદર, સ્ત્રીઓના સમૂહમાં ઘેરાયેલા, જોયા.

ગાયન્તં વારુણીં પીત્વા મદવિહ્વલલોચનમ્ । વિભ્રાજમાનં વપુષા પ્રભિન્નમિવ વારણમ્

એણે રામને ગીત ગાતા, વારુણી પીવાથી આંખો લડખડાતી, અને દેહમાં તેજસ્વી, મદમાં મસ્ત હાથી જેવો, જોયા.

દુષ્ટઃ શાખામૃગઃ શાખાં આરૂઢઃ કંપયન્ દ્રુમાન્ । ચક્રે કિલકિલાશબ્દં આત્માનં સંપ્રદર્શયન્

એ દુષ્ટ વાનર વૃક્ષ પર ચડી, ડાળીઓ હલાવી, મોટો અવાજ કરી, પોતાનું ધ્યાન ખેંચાવતો.

તસ્ય ધાર્ષ્ટ્યં કપેર્વીક્ષ્ય તરુણ્યો જાતિચાપલાઃ । હાસ્યપ્રિયા વિજહસુઃ બલદેવપરિગ્રહાઃ

એ વાનરની ધૃષ્ટતા જોઈ, બલરામની સંગાતી, યુવાન અને રમૂજી સ્ત્રીઓ, હસવા માંડી.

તા હેલયામાસ કપિઃ ભૂક્ષેપૈઃ સંમુખાદિભિઃ । દર્શયન્ સ્વગુદં તાસાં રામસ્ય ચ નિરીક્ષિતઃ

એ વાનરે એમને મટકાવતો, સામેથી માટી અને અન્ય વસ્તુઓ ફેંકી, પોતાનું પૃષ્ઠ ભાગ બતાવતો, અને રામ એ બધું જોઈ રહ્યો હતો.

તં ગ્રાવ્ણા પ્રાહરત્ ક્રુદ્ધો બલઃ પ્રહરતાં વરઃ । સ વઞ્ચયિત્વા ગ્રાવાણં મદિરાકલશં કપિઃ

પછી, બલરામ ગુસ્સામાં, પથ્થર ફેંકી દીધો; પણ વાંદરાએ પથ્થરને ચૂકી, દારૂનો કળશ ઝટપટ પકડી લીધો.

ગૃહીત્વા હેલયામાસ ધૂર્તસ્તં કોપયન્ હસન્ । નિર્ભિદ્ય કલશં દુષ્ટો વાસાંસ્યાસ્ફાલયદ્ બલમ્

કપટ વાંદરાએ કળશ પકડી, હસીને બલરામને ઉશ્કેર્યો; પછી કળશ ફોડી, બલરામના કપડાં ફેલાવી દીધાં.

કદર્થીકૃત્ય બલવાન્ વિપ્રચક્રે મદોદ્ધતઃ । તં તસ્યાવિનયં દૃષ્ટ્વા દેશાંશ્ચ તદુપદ્રુતાન્

મદમાં ચૂર વાંદરાએ બલરામને હરાવી, બેફામ વર્તન કર્યું; તેની અણગમતી અને આસપાસના વિસ્તારોમાં થયેલી ઉથલપાથલ જોઈ—

ક્રુદ્ધો મુસલમાદત્ત હલં ચારિજિઘાંસયા । દ્વિવિદોઽપિ મહાવીર્યઃ શાલમુદ્યમ્ય પાણિના

બલરામ ગુસ્સે થઈ, દુશ્મનને મારવા માટે મસલ અને હલ ઉઠાવ્યા; દ્વિવિદે પણ પોતાની શક્તિથી હાથમાં મોટું વૃક્ષ ઉંચું કર્યું.

અભ્યેત્ય તરસા તેન બલં મૂર્ધન્યતાડયત્ । તં તુ સઙ્કર્ષણો મૂર્ધ્નિ પતન્તમચલો યથા

દ્વિવિદે ઝડપથી આવી, એ વૃક્ષથી બલરામના માથા પર માર્યો; પણ સંકર્ષણ અડગ રહ્યો, જાણે ઉપરથી પર્વત પર ફટકો પડ્યો હોય.

પ્રતિજગ્રાહ બલવાન્ સુનન્દેનાહનચ્ચ તમ્ । મૂષલાહતમસ્તિષ્કો વિરેજે રક્તધારયા

બલરામે એ વૃક્ષ પકડી, મસલથી દ્વિવિદને માર્યો; એના માથાના હાડકાં તૂટી ગયા અને લોહી વહવા લાગ્યું.

ગિરિર્યથા ગૈરિકયા પ્રહારં નાનુચિન્તયન્ । પુનરન્યં સમુત્ક્ષિપ્ય કૃત્વા નિષ્પત્રમોજસા

પર્વત પર લાલ રંગ લાગ્યો હોય એમ, એ ફટકાને અવગણ્યો; ફરી બીજું વૃક્ષ પકડી, જોરથી એના ડાળ-પાંદડા ઉખાડી નાખ્યા.

તેનાહનત્ સુસઙ્ક્રુદ્ધઃ તં બલઃ શતધાચ્છિનત્ । તતોઽન્યેન રુષા જઘ્ને તં ચાપિ શતધાચ્છિનત્

એ વૃક્ષથી જોરદાર માર્યો, પણ બલરામે એ વૃક્ષને સો ભાગમાં કાપી નાખ્યું; પછી બીજું વૃક્ષ લઈને ગુસ્સામાં હુમલો કર્યો, એ પણ સો ભાગમાં કાપી નાખ્યું.

એવં યુધ્યન્ ભગવતા ભગ્ને ભગ્ને પુનઃ પુનઃ । આકૃષ્ય સર્વતો વૃક્ષાન્ નિર્વૃક્ષં અકરોદ્ વનમ્

આ રીતે ભગવાન સાથે લડતા, દરેક વૃક્ષ ફરી-ફરી તૂટી ગયું; એણે આસપાસના બધા વૃક્ષો ઉખાડી, આખું વન વૃક્ષવિહોણું કરી નાખ્યું.

તતોઽમુઞ્ચચ્છિલાવર્ષં બલસ્યોપર્યમર્ષિતઃ । તત્સર્વં ચૂર્ણયામાસ લીલયા મુસલાયુધઃ

પછી, બલરામ પર ગુસ્સે થઈ, પથ્થરોનો વરસાદ વરસાવ્યો; પણ બલરામે મસલથી સહેલાઈથી બધા પથ્થરો ચૂર્ણ કરી નાખ્યા.

સ બાહૂ તાલસઙ્કાશૌ મુષ્ટીકૃત્ય કપીશ્વરઃ । આસાદ્ય રોહિણીપુત્રં તાભ્યાં વક્ષસ્યરૂરુજત્

વાંદરાના રાજાએ પોતાના હાથ તાડના થડ જેવા કરી, મુઠ્ઠી બાંધીને રોહિણીપુત્ર પાસે ગયો અને બંને હાથથી છાતી પર ફટકો માર્યો.

યાદવેન્દ્રોઽપિ તં દોર્ભ્યાં ત્યક્ત્વા મુસલલાઙ્ગલે । જત્રાવભ્યર્દયત્ક્રુદ્ધઃ સોઽપતદ્ રુધિરં વમન્

યાદવોના મુખ્ય બલરામે મસલ અને હલ છોડીને, ગુસ્સામાં બંને હાથથી એના કાંધ પર દબાવ્યું; એ લોહી ઉલટી પડતો પડી ગયો.

ચકમ્પે તેન પતતા સટઙ્કઃ સવનસ્પતિઃ । પર્વતઃ કુરુશાર્દૂલ વાયુના નૌરિવામ્ભસિ

એ પડતા, ધરતી અને વૃક્ષો ડરીને કાંપ્યા; હે કુરુશાર્દૂલ, જાણે પર્વત પવનથી હલાય, કે નાવ પાણીમાં ડોલે.