શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સાધયિષ્યતિ સઙ્કલ્પમબ્રહ્મણ્યે પ્રયોજિતઃ। ઇત્યાદિષ્ટસ્તથા ચક્રેકૃષ્ણાયાભિચરન્વ્રતી

'અને જ્યારે એ અગ્નિ અધર્મી પર વપરાશે, ત્યારે તે તારો ઈરાદો પૂરું કરશે.' આવું શીખવીને, સુદક્ષિણે કૃષ્ણ સામે અભિચાર વિધિનું વ્રતપૂર્વક આચરણ કર્યું.

તતોઽગ્નિરુત્થિતઃ કુણ્ડાન્મૂર્તિમાનતિભીષણઃ। તપ્તતામ્રશિખાશ્મશ્રુરઙ્ગારોદ્ગારિલોચનઃ

પછી, યજ્ઞકુંડમાંથી એક ભયાનક અગ્નિ રૂપે પ્રગટ થયો, જેના તાંબાની જેમ તેજસ્વી વાળ અને દાઢી હતી, અને આંખોમાંથી અગ્નિની જ્વાળાઓ નીકળી રહી હતી.

દંષ્ટ્રોગ્રભ્રુકુટીદણ્ડ કઠોરાસ્યઃ સ્વજિહ્વયા। આલિહન્સૃક્વણી નગ્નો વિધુન્વંસ્ત્રિશિખં જ્વલત્

તેને ભયાનક દાંત, ભયજનક ભ્રૂભંગ, કઠોર મોઢું, પોતાની જ જીભથી હોઠ ચાટતો, નગ્ન અવસ્થામાં, જ્વલંત ત્રિશૂલ હલાવતો અને ગર્જના કરતો હતો—

પદ્ભ્યાં તાલપ્રમાણાભ્યાં કમ્પયન્નવનીતલમ્। સોઽયધાવદ્વૃતો ભૂતૈર્દ્વારકાં પ્રદહન્દિશઃ

તેના પગ તાડના વૃક્ષ જેટલા મોટા હતા, જમીન ધ્રુજાવી રહ્યો હતો, અને પ્રેતાત્માઓ સાથે ઘેરાઈને, દિશાઓ દહન કરતો દ્વારકા તરફ દોડી ગયો.

તમાભિચારદહનમાયાન્તં દ્વારકૌકસઃ। વિલોક્ય તત્રસુઃ સર્વે વનદાહે મૃગા યથા

એ અભિચાર અગ્નિને દ્વારકા તરફ આવતો જોઈને, દ્વારકાવાસીઓ ડરી ગયા, જેમ જંગલમાં વનદાહે મૃગો ભયભીત થાય.

અક્ષૈઃ સભાયાં ક્રીડન્તં ભગવન્તં ભયાતુરાઃ। ત્રાહિ ત્રાહિ ત્રિલોકેશ વહ્નેઃ પ્રદહતઃ પુરમ્

ભયથી ત્રસ્ત થઈ, લોકો સભામાં પાંસો રમતા ભગવાન પાસે દોડી ગયા અને બોલ્યા, 'ત્રિલોકના સ્વામી, અમને બચાવો! શહેરને અગ્નિ દહન કરી રહ્યો છે!'

શ્રુત્વા તજ્જનવૈક્લવ્યં દૃષ્ટ્વા સ્વાનાં ચ સાધ્વસમ્। શરણ્યઃ સમ્પ્રહસ્યાહ મા ભૈષ્ટેત્યવિતાસ્મ્યહમ્

લોકોની વ્યાકુળતા સાંભળી અને પોતાના પ્રજાજનોને ડરેલા જોઈ, સર્વેના આશ્રયદાતા ભગવાને સ્મિત કરીને કહ્યું, 'ડરો નહીં, હું તમારો રક્ષક છું.'

સર્વસ્યાન્તર્બહિઃસાક્ષી કૃત્યાં માહેશ્વરીં વિભુઃ। વિજ્ઞાય તદ્વિઘાતાર્થં પાર્શ્વસ્થં ચક્રમાદિશત્

સર્વત્ર રહેલા અને સર્વના અંતરબાહ્ય સાક્ષી એવા ભગવાને મહેશ્વરની કૃત્યાને ઓળખી, તેને રોકવા માટે પોતાના બાજુમાં ઊભેલા ચક્રને આજ્ઞા આપી.

તત્સૂર્યકોટિપ્રતિમં સુદર્શનં જાજ્વલ્યમાનં પ્રલયાનલપ્રભમ્। સ્વતેજસા ખં કકુભોઽથ રોદસી ચક્રં મુકુન્દાસ્ત્રં અથાગ્નિમાર્દયત્

સુદર્શન ચક્ર, જે દસ કરોડ સૂર્ય જેટલી તેજસ્વી છે અને પ્રલયના અગ્નિ જેવી ઝળહળતી છે, એ પોતાના પ્રકાશથી આકાશ, દિશાઓ અને પૃથ્વીને ઉજળી નાખ્યું; પછી, મુકુંદનું આ અસ્ત્ર એ અગ્નિ સ્વરૂપને શાંત કરી દીધું.

કૃત્યાનલઃ પ્રતિહતઃ સ રથાન્ગપાણેર્। અસ્ત્રૌજસા સ નૃપ ભગ્નમુખો નિવૃત્તઃ। વારાણસીં પરિસમેત્ય સુદક્ષિણં તં। સર્ત્વિગ્જનં સમદહત્સ્વકૃતોઽભિચારઃ

રાજા, રથાંગપાણીના અસ્ત્રના પ્રભાવે એ યજ્ઞથી ઉત્પન્ન થયેલી અગ્નિ, પરાજિત થઈ, મોઢું ઝૂકી, પાછી વળી ગઈ; પછી, વારાણસીમાં જઈ, સુદક્ષિણ અને તેના યજ્ઞકર્તા બ્રાહ્મણોને ભસ્મ કરી નાખ્યા—એ જ અભિચાર, જે તેમણે કર્યો હતો, હવે એમના પર જ આવી પડ્યો.

ચક્રં ચ વિષ્ણોસ્તદનુપ્રવિષ્ટં વારાણસીં સાટ્ટસભાલયાપણામ્। સગોપુરાટ્ટાલકકોષ્ઠસઙ્કુલાં સકોશહસ્ત્યશ્વરથાન્નશાલિનીમ્

પછી, વિષ્ણુનું ચક્ર વારાણસીમાં પ્રવેશ્યું, જ્યાં મહેલ, સભા, બજાર, દરવાજા, મિનાર, કોષ્ટક, ખજાના, હાથી, ઘોડા, રથ અને અનાજની ભરપૂરતા હતી.

દગ્ધ્વા વારાણસીં સર્વાં વિષ્ણોશ્ચક્રં સુદર્શનમ્। ભૂયઃ પાર્શ્વમુપાતિષ્ઠત્કૃષ્ણસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ

વિષ્ણુનું સુદર્શન ચક્ર, વારાણસીને આખી બળી નાખી, ફરીથી કૃષ્ણના, નિર્દોષ કર્મો કરનારના, બાજુમાં આવી ઊભું રહ્યું.

ય એનં શ્રાવયેન્મર્ત્ય ઉત્તમઃશ્લોકવિક્રમમ્। સમાહિતો વા શૃણુયાત્સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

જે કોઈ મનથી એકાગ્ર થઈ, ઉત્તમશ્લોક ભગવાનના વિક્રમની આ કથા વાંચે કે સાંભળે, તે બધા પાપોથી મુક્ત થઈ જાય છે.

રૈવતકે દ્વિવિદ્વધઃ - શ્રીરાજોવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) ભૂયોઽહં શ્રોતુમિચ્છામિ રામસ્યાદ્ભુતકર્મણઃ । અનન્તસ્યાપ્રમેયસ્ય યદન્યત્ કૃતવાન્ પ્રભુઃ

રાજાએ કહ્યું: હું ફરીથી રામના અદભૂત કાર્યો વિશે સાંભળવા ઈચ્છું છું—અનંત અને અપરિમિત ભગવાને બીજું શું કર્યું?

શ્રીશુક ઉવાચ - નરકસ્ય સખા કશ્ચિદ્ દ્વિવિદો નામ વાનરઃ । સુગ્રીવસચિવઃ સોઽથ ભ્રાતા મૈન્દસ્ય વીર્યવાન્

શુકદેવએ કહ્યું: નરકનો મિત્ર, દ્વિવિદ નામનો વાનર હતો; તે સુગ્રીવનો મંત્રી અને માઇંદનો બહાદુર ભાઈ હતો.

સખ્યુઃ સોઽપચિતિં કુર્વન્ વાનરો રાષ્ટ્રવિપ્લવમ્ । પુરગ્રામાકરાન્ ઘોષાન્ અદહદ્ વહ્નિમુત્સૃજન્

એ વાનરે પોતાના મિત્રની બદલો લેવા માટે દેશમાં વિનાશ મચાવ્યો—શહેરો, ગામો, વસાહતો અને ગૌશાળાઓમાં આગ લગાવી.

ક્વચિત્ સ શૈલાનુત્પાટ્ય તૈર્દેશાન્ સમચૂર્ણયત્ । આનર્તાન્ સુતરામેવ યત્રાસ્તે મિત્રહા હરિઃ

ક્યારેક એ પર્વતો ઉખાડી, એ પર્વતો વડે પ્રદેશોને પીસી નાખતો—ખાસ કરીને અનર્તમાં, જ્યાં તેના મિત્રના હત્યાર, હરિ, રહેતા.

ક્વચિત્ સમુદ્રમધ્યસ્થો દોર્ભ્યાં ઉત્ક્ષિપ્ય તજ્જલમ્ । દેશાન્ નાગાયુતપ્રાણો વેલાકૂલે ન્યમજ્જયત્

ક્યારેક એ સમુદ્રના મધ્યમાં ઊભો રહી, પોતાના હાથથી પાણી ઉઠાવી, દરિયાકાંઠાના પ્રદેશોને ડૂબાડી નાખતો, અને એમાં દસ હજાર હાથી જેટલી શક્તિ હતી.

આશ્રમાન્ ઋષિમુખ્યાનાં કૃત્વા ભગ્નવનસ્પતીન્ । અદૂષયત્ શકૃત્ મૂત્રૈઃ અગ્નીન્ વૈતાનિકાન્ ખલઃ

એ દુષ્ટ વાનરે મહાન ઋષિઓના આશ્રમમાં વૃક્ષો તોડી, આશ્રમોને નષ્ટ કર્યા, અને શૌચ તથા મૂત્રથી યજ્ઞના અગ્નિને અપવિત્ર કર્યો.

પુરુષાન્ યોષિતો દૃપ્તઃ ક્ષ્માભૃદ્દ્રોણીગુહાસુ સઃ । નિક્ષિપ્ય ચાપ્યધાચ્છૈલૈઃ પેશસ્ક્કાસ્કારીવ કીટકમ્

અહંકારથી, એ પુરુષો અને સ્ત્રીઓને પર્વતની ગુફાઓ અને ખીણોમાં ફેંકી, પછી પથ્થરો વડે એમને પીસી નાખતો, જેમ કારીગર કીટાને પીસે છે.

એવં દેશાન્ વિપ્રકુર્વન્ દૂષયંશ્ચ કુલસ્ત્રિયઃ । શ્રુત્વા સુલલિતં ગીતં ગિરિં રૈવતકં યયૌ

એ રીતે દેશો ઉજાડી, કુળની સ્ત્રીઓનું અપમાન કરતા, એ મીઠું ગીત સાંભળીને રૈવતક પર્વત તરફ ગયો.

તત્રાપશ્યદ્ યદુપતિં રામં પુષ્કરમાલિનમ્ । સુદર્શનીયસર્વાઙ્ગં લલનાયૂથમધ્યગમ્

ત્યાં તેણે યદુઓના સ્વામી રામને, કમળની માળા પહેરેલા, સર્વ અંગે સુંદર, સ્ત્રીઓના સમૂહમાં ઘેરાયેલા, જોયા.

ગાયન્તં વારુણીં પીત્વા મદવિહ્વલલોચનમ્ । વિભ્રાજમાનં વપુષા પ્રભિન્નમિવ વારણમ્

એણે રામને ગીત ગાતા, વારુણી પીવાથી આંખો લડખડાતી, અને દેહમાં તેજસ્વી, મદમાં મસ્ત હાથી જેવો, જોયા.

દુષ્ટઃ શાખામૃગઃ શાખાં આરૂઢઃ કંપયન્ દ્રુમાન્ । ચક્રે કિલકિલાશબ્દં આત્માનં સંપ્રદર્શયન્

એ દુષ્ટ વાનર વૃક્ષ પર ચડી, ડાળીઓ હલાવી, મોટો અવાજ કરી, પોતાનું ધ્યાન ખેંચાવતો.

તસ્ય ધાર્ષ્ટ્યં કપેર્વીક્ષ્ય તરુણ્યો જાતિચાપલાઃ । હાસ્યપ્રિયા વિજહસુઃ બલદેવપરિગ્રહાઃ

એ વાનરની ધૃષ્ટતા જોઈ, બલરામની સંગાતી, યુવાન અને રમૂજી સ્ત્રીઓ, હસવા માંડી.

તા હેલયામાસ કપિઃ ભૂક્ષેપૈઃ સંમુખાદિભિઃ । દર્શયન્ સ્વગુદં તાસાં રામસ્ય ચ નિરીક્ષિતઃ

એ વાનરે એમને મટકાવતો, સામેથી માટી અને અન્ય વસ્તુઓ ફેંકી, પોતાનું પૃષ્ઠ ભાગ બતાવતો, અને રામ એ બધું જોઈ રહ્યો હતો.

તં ગ્રાવ્ણા પ્રાહરત્ ક્રુદ્ધો બલઃ પ્રહરતાં વરઃ । સ વઞ્ચયિત્વા ગ્રાવાણં મદિરાકલશં કપિઃ

પછી, બલરામ ગુસ્સામાં, પથ્થર ફેંકી દીધો; પણ વાંદરાએ પથ્થરને ચૂકી, દારૂનો કળશ ઝટપટ પકડી લીધો.

ગૃહીત્વા હેલયામાસ ધૂર્તસ્તં કોપયન્ હસન્ । નિર્ભિદ્ય કલશં દુષ્ટો વાસાંસ્યાસ્ફાલયદ્ બલમ્

કપટ વાંદરાએ કળશ પકડી, હસીને બલરામને ઉશ્કેર્યો; પછી કળશ ફોડી, બલરામના કપડાં ફેલાવી દીધાં.

કદર્થીકૃત્ય બલવાન્ વિપ્રચક્રે મદોદ્ધતઃ । તં તસ્યાવિનયં દૃષ્ટ્વા દેશાંશ્ચ તદુપદ્રુતાન્

મદમાં ચૂર વાંદરાએ બલરામને હરાવી, બેફામ વર્તન કર્યું; તેની અણગમતી અને આસપાસના વિસ્તારોમાં થયેલી ઉથલપાથલ જોઈ—