શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ઇતિ ક્ષિપ્ત્વા શિતૈર્બાણૈર્વિરથીકૃત્ય પૌણ્ડ્રકમ્। શિરોઽવૃશ્ચદ્રથાઙ્ગેન વજ્રેણેન્દ્રો યથા ગિરેઃ

એવી રીતે તીક્ષ્ણ બાણો વડે પૌંડ્રકને રથમાંથી નીચે ઉતારી દીધો અને પછી રથનું ચક્ર લઈને તેનું માથું કપાઈ નાખ્યું, જેમ ઇન્દ્રે પોતાના વજ્રથી પર્વતને ચીરી નાખે.

તથા કાશીપતેઃ કાયાચ્છિર ઉત્કૃત્ય પત્રિભિઃ। ન્યપાતયત્કાશીપુર્યાં પદ્મકોશમિવાનિલઃ

એ જ રીતે કાશીના રાજાનું પણ શરીરથી માથું તીક્ષ્ણ બાણોથી અલગ કરી દીધું અને કાશી નગરમાં એ માથું ફેંકી દીધું, જેમ પવન કમળની કળીને જમીન પર પાડી દે.

એવં મત્સરિણમ્હત્વા પૌણ્ડ્રકં સસખં હરિઃ। દ્વારકામાવિશત્સિદ્ધૈર્ગીયમાનકથામૃતઃ

આ રીતે ઈર્ષ્યાવાન પૌંડ્રક અને તેના મિત્રને સંહાર્યા પછી હરિ દ્વારકા તરફ ગયા, જ્યાં સિદ્ધજનોએ અમૃત જેવી કથાઓ ગાઈ રહી હતી.

સ નિત્યં ભગવદ્ધ્યાન પ્રધ્વસ્તાખિલબન્ધનઃ। બિભ્રાણશ્ચ હરે રાજન્સ્વરૂપં તન્મયોઽભવત્

જે મનુષ્ય સતત ભગવાનનું ધ્યાન કરતો હતો, બધાં બંધનોથી મુક્ત થયો અને હરિનું સ્વરૂપ ધારણ કરીને, રાજા, આખો હરિમય બની ગયો.

શિરઃ પતિતમાલોક્ય રાજદ્વારે સકુણ્ડલમ્। કિમિદં કસ્ય વા વક્ત્રમિતિ સંશિશિરે જનાઃ

રાજમહેલના દરવાજે કુંડળવાળું કપાયેલું માથું જોઈને લોકો આશ્ચર્યમાં પડી ગયા—'આ શું છે? અને આનું ચહેરું કોનું હશે?' એમ વિચારવા લાગ્યા.

રાજ્ઞઃ કાશીપતેર્જ્ઞાત્વા મહિષ્યઃ પુત્રબાન્ધવાઃ। પૌરાશ્ચ હા હતા રાજન્નાથ નાથેતિ પ્રારુદન્

જ્યારે બધાએ જાણી લીધું કે એ માથું કાશીના રાજાનું છે, ત્યારે તેની રાણીઓ, પુત્રો, સંબંધીઓ અને નગરવાસીઓ—all 'હાય! રાજા માર્યા ગયા! અમારા રક્ષક હવે નથી!' એમ રડવા લાગ્યા.

સુદક્ષિણસ્તસ્ય સુતઃ કૃત્વા સંસ્થાવિધિં પતેઃ। નિહત્ય પિતૃહન્તારં યાસ્યામ્યપચિતિં પિતુઃ

સુદક્ષિણ, જે રાજાનો પુત્ર હતો, તેણે પિતાના અંત્યવિધિ કરી અને મનમાં નક્કી કર્યું—'હું પિતાના હંતારાને મારીને પિતાનું માન વધારીશ.'

ઇત્યાત્મનાભિસન્ધાય સોપાધ્યાયો મહેશ્વરમ્। સુદક્ષિણોઽર્ચયામાસ પરમેણ સમાધિના

આવી પ્રતિજ્ઞા કરીને, સુદક્ષિણે પોતાના પુરોહિત સાથે મહાદેવની પરમ એકાગ્રતાથી પૂજા કરી.

પ્રીતોઽવિમુક્તે ભગવાંસ્તસ્મૈ વરમદાદ્વિભુઃ। પિતૃહન્તૃવધોપાયં સ વવ્રે વરમીપ્સિતમ્

અવિમુક્તમાં પ્રસન્ન થયેલા ભગવાને તેને વરદાન આપ્યું; સુદક્ષિણે મનગમતું વર માંગ્યું—પિતાના હંતારાને મારવાનો ઉપાય.

દક્ષિણાગ્નિં પરિચર બ્રાહ્મણૈઃ સમમૃત્વિજમ્। અભિચારવિધાનેન સ ચાગ્નિઃ પ્રમથૈર્વૃતઃ

'બ્રાહ્મણો અને ઋત્વિજ સાથે દક્ષિણ અગ્નિની પૂજા કર, અને અભિચાર વિધિ પ્રમાણે યજ્ઞ કર; એ અગ્નિ પ્રેતાત્માઓથી ઘેરાયેલો રહેશે—'

સાધયિષ્યતિ સઙ્કલ્પમબ્રહ્મણ્યે પ્રયોજિતઃ। ઇત્યાદિષ્ટસ્તથા ચક્રેકૃષ્ણાયાભિચરન્વ્રતી

'અને જ્યારે એ અગ્નિ અધર્મી પર વપરાશે, ત્યારે તે તારો ઈરાદો પૂરું કરશે.' આવું શીખવીને, સુદક્ષિણે કૃષ્ણ સામે અભિચાર વિધિનું વ્રતપૂર્વક આચરણ કર્યું.

તતોઽગ્નિરુત્થિતઃ કુણ્ડાન્મૂર્તિમાનતિભીષણઃ। તપ્તતામ્રશિખાશ્મશ્રુરઙ્ગારોદ્ગારિલોચનઃ

પછી, યજ્ઞકુંડમાંથી એક ભયાનક અગ્નિ રૂપે પ્રગટ થયો, જેના તાંબાની જેમ તેજસ્વી વાળ અને દાઢી હતી, અને આંખોમાંથી અગ્નિની જ્વાળાઓ નીકળી રહી હતી.

દંષ્ટ્રોગ્રભ્રુકુટીદણ્ડ કઠોરાસ્યઃ સ્વજિહ્વયા। આલિહન્સૃક્વણી નગ્નો વિધુન્વંસ્ત્રિશિખં જ્વલત્

તેને ભયાનક દાંત, ભયજનક ભ્રૂભંગ, કઠોર મોઢું, પોતાની જ જીભથી હોઠ ચાટતો, નગ્ન અવસ્થામાં, જ્વલંત ત્રિશૂલ હલાવતો અને ગર્જના કરતો હતો—

પદ્ભ્યાં તાલપ્રમાણાભ્યાં કમ્પયન્નવનીતલમ્। સોઽયધાવદ્વૃતો ભૂતૈર્દ્વારકાં પ્રદહન્દિશઃ

તેના પગ તાડના વૃક્ષ જેટલા મોટા હતા, જમીન ધ્રુજાવી રહ્યો હતો, અને પ્રેતાત્માઓ સાથે ઘેરાઈને, દિશાઓ દહન કરતો દ્વારકા તરફ દોડી ગયો.

તમાભિચારદહનમાયાન્તં દ્વારકૌકસઃ। વિલોક્ય તત્રસુઃ સર્વે વનદાહે મૃગા યથા

એ અભિચાર અગ્નિને દ્વારકા તરફ આવતો જોઈને, દ્વારકાવાસીઓ ડરી ગયા, જેમ જંગલમાં વનદાહે મૃગો ભયભીત થાય.

અક્ષૈઃ સભાયાં ક્રીડન્તં ભગવન્તં ભયાતુરાઃ। ત્રાહિ ત્રાહિ ત્રિલોકેશ વહ્નેઃ પ્રદહતઃ પુરમ્

ભયથી ત્રસ્ત થઈ, લોકો સભામાં પાંસો રમતા ભગવાન પાસે દોડી ગયા અને બોલ્યા, 'ત્રિલોકના સ્વામી, અમને બચાવો! શહેરને અગ્નિ દહન કરી રહ્યો છે!'

શ્રુત્વા તજ્જનવૈક્લવ્યં દૃષ્ટ્વા સ્વાનાં ચ સાધ્વસમ્। શરણ્યઃ સમ્પ્રહસ્યાહ મા ભૈષ્ટેત્યવિતાસ્મ્યહમ્

લોકોની વ્યાકુળતા સાંભળી અને પોતાના પ્રજાજનોને ડરેલા જોઈ, સર્વેના આશ્રયદાતા ભગવાને સ્મિત કરીને કહ્યું, 'ડરો નહીં, હું તમારો રક્ષક છું.'

સર્વસ્યાન્તર્બહિઃસાક્ષી કૃત્યાં માહેશ્વરીં વિભુઃ। વિજ્ઞાય તદ્વિઘાતાર્થં પાર્શ્વસ્થં ચક્રમાદિશત્

સર્વત્ર રહેલા અને સર્વના અંતરબાહ્ય સાક્ષી એવા ભગવાને મહેશ્વરની કૃત્યાને ઓળખી, તેને રોકવા માટે પોતાના બાજુમાં ઊભેલા ચક્રને આજ્ઞા આપી.

તત્સૂર્યકોટિપ્રતિમં સુદર્શનં જાજ્વલ્યમાનં પ્રલયાનલપ્રભમ્। સ્વતેજસા ખં કકુભોઽથ રોદસી ચક્રં મુકુન્દાસ્ત્રં અથાગ્નિમાર્દયત્

સુદર્શન ચક્ર, જે દસ કરોડ સૂર્ય જેટલી તેજસ્વી છે અને પ્રલયના અગ્નિ જેવી ઝળહળતી છે, એ પોતાના પ્રકાશથી આકાશ, દિશાઓ અને પૃથ્વીને ઉજળી નાખ્યું; પછી, મુકુંદનું આ અસ્ત્ર એ અગ્નિ સ્વરૂપને શાંત કરી દીધું.

કૃત્યાનલઃ પ્રતિહતઃ સ રથાન્ગપાણેર્। અસ્ત્રૌજસા સ નૃપ ભગ્નમુખો નિવૃત્તઃ। વારાણસીં પરિસમેત્ય સુદક્ષિણં તં। સર્ત્વિગ્જનં સમદહત્સ્વકૃતોઽભિચારઃ

રાજા, રથાંગપાણીના અસ્ત્રના પ્રભાવે એ યજ્ઞથી ઉત્પન્ન થયેલી અગ્નિ, પરાજિત થઈ, મોઢું ઝૂકી, પાછી વળી ગઈ; પછી, વારાણસીમાં જઈ, સુદક્ષિણ અને તેના યજ્ઞકર્તા બ્રાહ્મણોને ભસ્મ કરી નાખ્યા—એ જ અભિચાર, જે તેમણે કર્યો હતો, હવે એમના પર જ આવી પડ્યો.

ચક્રં ચ વિષ્ણોસ્તદનુપ્રવિષ્ટં વારાણસીં સાટ્ટસભાલયાપણામ્। સગોપુરાટ્ટાલકકોષ્ઠસઙ્કુલાં સકોશહસ્ત્યશ્વરથાન્નશાલિનીમ્

પછી, વિષ્ણુનું ચક્ર વારાણસીમાં પ્રવેશ્યું, જ્યાં મહેલ, સભા, બજાર, દરવાજા, મિનાર, કોષ્ટક, ખજાના, હાથી, ઘોડા, રથ અને અનાજની ભરપૂરતા હતી.

દગ્ધ્વા વારાણસીં સર્વાં વિષ્ણોશ્ચક્રં સુદર્શનમ્। ભૂયઃ પાર્શ્વમુપાતિષ્ઠત્કૃષ્ણસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ

વિષ્ણુનું સુદર્શન ચક્ર, વારાણસીને આખી બળી નાખી, ફરીથી કૃષ્ણના, નિર્દોષ કર્મો કરનારના, બાજુમાં આવી ઊભું રહ્યું.

ય એનં શ્રાવયેન્મર્ત્ય ઉત્તમઃશ્લોકવિક્રમમ્। સમાહિતો વા શૃણુયાત્સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

જે કોઈ મનથી એકાગ્ર થઈ, ઉત્તમશ્લોક ભગવાનના વિક્રમની આ કથા વાંચે કે સાંભળે, તે બધા પાપોથી મુક્ત થઈ જાય છે.

રૈવતકે દ્વિવિદ્વધઃ - શ્રીરાજોવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) ભૂયોઽહં શ્રોતુમિચ્છામિ રામસ્યાદ્ભુતકર્મણઃ । અનન્તસ્યાપ્રમેયસ્ય યદન્યત્ કૃતવાન્ પ્રભુઃ

રાજાએ કહ્યું: હું ફરીથી રામના અદભૂત કાર્યો વિશે સાંભળવા ઈચ્છું છું—અનંત અને અપરિમિત ભગવાને બીજું શું કર્યું?

શ્રીશુક ઉવાચ - નરકસ્ય સખા કશ્ચિદ્ દ્વિવિદો નામ વાનરઃ । સુગ્રીવસચિવઃ સોઽથ ભ્રાતા મૈન્દસ્ય વીર્યવાન્

શુકદેવએ કહ્યું: નરકનો મિત્ર, દ્વિવિદ નામનો વાનર હતો; તે સુગ્રીવનો મંત્રી અને માઇંદનો બહાદુર ભાઈ હતો.

સખ્યુઃ સોઽપચિતિં કુર્વન્ વાનરો રાષ્ટ્રવિપ્લવમ્ । પુરગ્રામાકરાન્ ઘોષાન્ અદહદ્ વહ્નિમુત્સૃજન્

એ વાનરે પોતાના મિત્રની બદલો લેવા માટે દેશમાં વિનાશ મચાવ્યો—શહેરો, ગામો, વસાહતો અને ગૌશાળાઓમાં આગ લગાવી.

ક્વચિત્ સ શૈલાનુત્પાટ્ય તૈર્દેશાન્ સમચૂર્ણયત્ । આનર્તાન્ સુતરામેવ યત્રાસ્તે મિત્રહા હરિઃ

ક્યારેક એ પર્વતો ઉખાડી, એ પર્વતો વડે પ્રદેશોને પીસી નાખતો—ખાસ કરીને અનર્તમાં, જ્યાં તેના મિત્રના હત્યાર, હરિ, રહેતા.

ક્વચિત્ સમુદ્રમધ્યસ્થો દોર્ભ્યાં ઉત્ક્ષિપ્ય તજ્જલમ્ । દેશાન્ નાગાયુતપ્રાણો વેલાકૂલે ન્યમજ્જયત્

ક્યારેક એ સમુદ્રના મધ્યમાં ઊભો રહી, પોતાના હાથથી પાણી ઉઠાવી, દરિયાકાંઠાના પ્રદેશોને ડૂબાડી નાખતો, અને એમાં દસ હજાર હાથી જેટલી શક્તિ હતી.

આશ્રમાન્ ઋષિમુખ્યાનાં કૃત્વા ભગ્નવનસ્પતીન્ । અદૂષયત્ શકૃત્ મૂત્રૈઃ અગ્નીન્ વૈતાનિકાન્ ખલઃ

એ દુષ્ટ વાનરે મહાન ઋષિઓના આશ્રમમાં વૃક્ષો તોડી, આશ્રમોને નષ્ટ કર્યા, અને શૌચ તથા મૂત્રથી યજ્ઞના અગ્નિને અપવિત્ર કર્યો.