શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

દૂતસ્તુ દ્વારકામેત્ય સભાયામાસ્થિતં પ્રભુમ્। કૃષ્ણં કમલપત્રાક્ષં રાજસન્દેશમબ્રવીત્

દૂત દ્વારકામાં આવીને સભામાં ગયો અને કમળની પાંખ જેવી આંખો ધરાવતા કૃષ્ણને રાજાનો સંદેશો સંભળાવ્યો.

વાસુદેવોઽવતીર્ણોહમેક એવ ન ચાપરઃ। ભૂતાનામનુકમ્પાર્થં ત્વં તુ મિથ્યાભિધાં ત્યજ

"હું એકલો જ વાસુદેવ રૂપે અવતર્યો છું, બીજું કોઈ નથી. સર્વ જીવો પર દયા રાખીને હું આવ્યો છું. તું ખોટો દાવો કરવો છોડી દે."

યાનિ ત્વમસ્મચ્ચિહ્નાનિ મૌઢ્યાદ્બિભર્ષિ સાત્વત। ત્યક્ત્વૈહિ માં ત્વં શરણં નો ચેદ્દેહિ મમાહવમ્

"સાત્વત, તું મારી ઓળખના ચિહ્નો અજ્ઞાનવશ ધારણ કરે છે. એ બધું છોડી દે અને મારી શરણે આવ, નહિ તો મને યુદ્ધ આપ."

શ્રીશુક ઉવાચ। કત્થનં તદુપાકર્ણ્ય પૌણ્ડ્રકસ્યાલ્પમેધસઃ। ઉગ્રસેનાદયઃ સભ્યા ઉચ્ચકૈર્જહસુસ્તદા

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: પૌંડ્રકના આ ડંકોના શબ્દો સાંભળી, ઓછા બુદ્ધિવાળા પૌંડ્રક પર ઉગ્રસેન અને સભાના બધા સભ્યો જોરથી હસી પડ્યા.

ઉવાચ દૂતં ભગવાન્પરિહાસકથામનુ। ઉત્સ્રક્ષ્યે મૂઢ ચિહ્નાનિ યૈસ્ત્વમેવં વિકત્થસે

ભગવાને મજાકભરી વાત પછી દૂતને કહ્યું: "મૂર્ખ, તું જે ચિહ્નો પર ગર્વ કરે છે, એ હું ખરેખર તજી દઈશ."

મુખં તદપિધાયાજ્ઞ કઙ્કગૃધ્રવટૈર્વૃતઃ। શયિષ્યસે હતસ્તત્ર ભવિતા શરણં શુનામ્

"તારો ચહેરો ઢાંકી, કાગડા, ગિધ અને શિયાળોથી ઘેરાઈને, તું ત્યાં મારો પડીશ, પછી તારી શરણ માત્ર કૂતરાઓ જ રહેશે."

ઇતિ દૂતસ્તમાક્ષેપં સ્વામિને સર્વમાહરત્। કૃષ્ણોઽપિ રથમાસ્થાય કાશીમુપજગામ હ

એ રીતે દૂતે બધા અપમાનજનક વચનો પોતાના સ્વામીને કહ્યા અને કૃષ્ણ પણ રથ પર ચડીને કાશી તરફ નીકળી પડ્યા.

પૌણ્ડ્રકોઽપિ તદુદ્યોગમુપલભ્ય મહારથઃ। અક્ષૌહિણીભ્યાં સંયુક્તો નિશ્ચક્રામ પુરાદ્દ્રુતમ્

પૌંડ્રક મહાન રથયોધ્ધા હતો. કૃષ્ણના આવવાના સમાચાર મળતાં જ, એ બે મોટી સેના સાથે ઝડપથી શહેરમાંથી બહાર નીકળી ગયો.

તસ્ય કાશીપતિર્મિત્રં પાર્ષ્ણિગ્રાહોઽન્વયાન્નૃપ। અક્ષૌહિણીભિસ્તિસૃભિરપશ્યત્પૌણ્ડ્રકં હઇઃ!

કાશીના રાજા, પૌંડ્રકના મિત્ર, ત્રણ મોટી સેનાઓ સાથે તેની પાછળ ગયા અને, રાજન, પૌંડ્રકને જોયો.

શઙ્ખાર્યસિગદાશાર્ઙ્ગ શ્રીવત્સાદ્યુપલક્ષિતમ્। બિભ્રાણં કૌસ્તુભમણિં વનમાલાવિભૂષિતમ્

એના શરીરે શંખ, ચક્ર, ગદા, ધનુષ્ય, શ્રીવત્સનું ચિહ્ન, કૌસ્તુભ મણિ અને વનમાળા શોભી રહી હતી.

કૌશેયવાસસી પીતે વસાનં ગરુડધ્વજમ્। અમૂલ્યમૌલ્યાભરણં સ્ફુરન્મકરકુણ્ડલમ્

એ પીળા રેશમી વસ્ત્ર પહેરેલો, ગરૂડધ્વજ ધારણ કરેલો, અમૂલ્ય મૌળી અને આભૂષણોથી સજ્જ, ઝળહળતાં મકરાકૃતિ કુંડળ પહેરેલો હતો.

દૃષ્ટ્વા તમાત્મનસ્તુલ્યં વેષં કૃત્રિમમાસ્થિતમ્। યથા નટં રઙ્ગગતં વિજહાસ ભૃશં હરીઃ

પૌંડ્રકને પોતાને જેવો વેશ ધારણ કરેલો જોઈ, જાણે રંગમંચ પર નટ હોય એમ, હરિ ખૂબ હસી પડ્યા.

શૂલૈર્ગદાભિઃ પરિઘૈઃ શક્ત્યૃષ્ટિપ્રાસતોમરૈઃ। અસિભિઃ પટ્ટિશૈર્બાણૈઃ પ્રાહરન્નરયો હરિમ્

શત્રુ રાજાઓએ શૂળ, ગદા, પરિઘ, શક્તિ, ઋષ્ટિ, પ્રાસ, તોમર, તલવાર, પટ્ટિશ અને બાણોથી હરિ પર હુમલો કર્યો.

કૃષ્ણસ્તુ તત્પૌણ્ડ્રકકાશિરાજયોર્। બલં ગજસ્યન્દનવાજિપત્તિમત્। ગદાસિચક્રેષુભિરાર્દયદ્ભૃશં। યથા યુગાન્તે હુતભુક્પૃથક્પ્રજાઃ

પણ કૃષ્ણે પૌંડ્રક અને કાશીના રાજાની હાથી, રથ, ઘોડા અને પગદળવાળી સેનાને ગદા, તલવાર, ચક્ર અને બાણોથી ભારે પરાસ્ત કરી, જેમ યુગના અંતે અગ્નિ સર્વ પ્રજાઓને ભસ્મ કરે છે.

આયોધનં તદ્ર થવાજિકુઞ્જર દ્વિપત્ખરોષ્ટ્રૈરરિણાવખણ્ડિતૈઃ। બભૌ ચિતં મોદવહં મનસ્વિનામાક્રીડનં ભૂતપતેરિવોલ્બણમ્

યુદ્ધભૂમિ પર હાથી, ઘોડા, ઊંટ, ગધેડા અને મનુષ્યોના મૃતદેહો છવાઈ ગયા હતા. એ रणભૂમિ મનવાંછિતોને આનંદ આપતી, જાણે ભૂતપતિનું ભયાનક રમણસ્થળ હોય તેમ દેખાતી હતી.

અથાહ પૌણ્ડ્રકં શૌરિર્ભો ભો પૌણ્ડ્રક યદ્ભવાન્। દૂતવાક્યેન મામાહ તાન્યસ્ત્રાણ્યુત્સૃજામિ તે

પછી શૌરીએ પૌંડ્રકને કહ્યું: "એ પૌંડ્રક! તું દૂત મારફતે જે કહ્યું છે, એ ચિહ્નો હવે હું તારી પાસે ત્યજી દઈશ."

ત્યાજયિષ્યેઽભિધાનં મે યત્ત્વયાજ્ઞ મૃષા ધૃતમ્। વ્રજામિ શરણં તેઽદ્ય યદિ નેચ્છામિ સંયુગમ્

"હું જે નામ તું ખોટું ધારણ કર્યું છે, એ ત્યજી દઈશ, હે મૂર્ખ. આજે જો મને યુદ્ધ ઇચ્છા ન હોય તો હું તારી શરણે જઈશ."

ઇતિ ક્ષિપ્ત્વા શિતૈર્બાણૈર્વિરથીકૃત્ય પૌણ્ડ્રકમ્। શિરોઽવૃશ્ચદ્રથાઙ્ગેન વજ્રેણેન્દ્રો યથા ગિરેઃ

એવી રીતે તીક્ષ્ણ બાણો વડે પૌંડ્રકને રથમાંથી નીચે ઉતારી દીધો અને પછી રથનું ચક્ર લઈને તેનું માથું કપાઈ નાખ્યું, જેમ ઇન્દ્રે પોતાના વજ્રથી પર્વતને ચીરી નાખે.

તથા કાશીપતેઃ કાયાચ્છિર ઉત્કૃત્ય પત્રિભિઃ। ન્યપાતયત્કાશીપુર્યાં પદ્મકોશમિવાનિલઃ

એ જ રીતે કાશીના રાજાનું પણ શરીરથી માથું તીક્ષ્ણ બાણોથી અલગ કરી દીધું અને કાશી નગરમાં એ માથું ફેંકી દીધું, જેમ પવન કમળની કળીને જમીન પર પાડી દે.

એવં મત્સરિણમ્હત્વા પૌણ્ડ્રકં સસખં હરિઃ। દ્વારકામાવિશત્સિદ્ધૈર્ગીયમાનકથામૃતઃ

આ રીતે ઈર્ષ્યાવાન પૌંડ્રક અને તેના મિત્રને સંહાર્યા પછી હરિ દ્વારકા તરફ ગયા, જ્યાં સિદ્ધજનોએ અમૃત જેવી કથાઓ ગાઈ રહી હતી.

સ નિત્યં ભગવદ્ધ્યાન પ્રધ્વસ્તાખિલબન્ધનઃ। બિભ્રાણશ્ચ હરે રાજન્સ્વરૂપં તન્મયોઽભવત્

જે મનુષ્ય સતત ભગવાનનું ધ્યાન કરતો હતો, બધાં બંધનોથી મુક્ત થયો અને હરિનું સ્વરૂપ ધારણ કરીને, રાજા, આખો હરિમય બની ગયો.

શિરઃ પતિતમાલોક્ય રાજદ્વારે સકુણ્ડલમ્। કિમિદં કસ્ય વા વક્ત્રમિતિ સંશિશિરે જનાઃ

રાજમહેલના દરવાજે કુંડળવાળું કપાયેલું માથું જોઈને લોકો આશ્ચર્યમાં પડી ગયા—'આ શું છે? અને આનું ચહેરું કોનું હશે?' એમ વિચારવા લાગ્યા.

રાજ્ઞઃ કાશીપતેર્જ્ઞાત્વા મહિષ્યઃ પુત્રબાન્ધવાઃ। પૌરાશ્ચ હા હતા રાજન્નાથ નાથેતિ પ્રારુદન્

જ્યારે બધાએ જાણી લીધું કે એ માથું કાશીના રાજાનું છે, ત્યારે તેની રાણીઓ, પુત્રો, સંબંધીઓ અને નગરવાસીઓ—all 'હાય! રાજા માર્યા ગયા! અમારા રક્ષક હવે નથી!' એમ રડવા લાગ્યા.

સુદક્ષિણસ્તસ્ય સુતઃ કૃત્વા સંસ્થાવિધિં પતેઃ। નિહત્ય પિતૃહન્તારં યાસ્યામ્યપચિતિં પિતુઃ

સુદક્ષિણ, જે રાજાનો પુત્ર હતો, તેણે પિતાના અંત્યવિધિ કરી અને મનમાં નક્કી કર્યું—'હું પિતાના હંતારાને મારીને પિતાનું માન વધારીશ.'

ઇત્યાત્મનાભિસન્ધાય સોપાધ્યાયો મહેશ્વરમ્। સુદક્ષિણોઽર્ચયામાસ પરમેણ સમાધિના

આવી પ્રતિજ્ઞા કરીને, સુદક્ષિણે પોતાના પુરોહિત સાથે મહાદેવની પરમ એકાગ્રતાથી પૂજા કરી.

પ્રીતોઽવિમુક્તે ભગવાંસ્તસ્મૈ વરમદાદ્વિભુઃ। પિતૃહન્તૃવધોપાયં સ વવ્રે વરમીપ્સિતમ્

અવિમુક્તમાં પ્રસન્ન થયેલા ભગવાને તેને વરદાન આપ્યું; સુદક્ષિણે મનગમતું વર માંગ્યું—પિતાના હંતારાને મારવાનો ઉપાય.

દક્ષિણાગ્નિં પરિચર બ્રાહ્મણૈઃ સમમૃત્વિજમ્। અભિચારવિધાનેન સ ચાગ્નિઃ પ્રમથૈર્વૃતઃ

'બ્રાહ્મણો અને ઋત્વિજ સાથે દક્ષિણ અગ્નિની પૂજા કર, અને અભિચાર વિધિ પ્રમાણે યજ્ઞ કર; એ અગ્નિ પ્રેતાત્માઓથી ઘેરાયેલો રહેશે—'

સાધયિષ્યતિ સઙ્કલ્પમબ્રહ્મણ્યે પ્રયોજિતઃ। ઇત્યાદિષ્ટસ્તથા ચક્રેકૃષ્ણાયાભિચરન્વ્રતી

'અને જ્યારે એ અગ્નિ અધર્મી પર વપરાશે, ત્યારે તે તારો ઈરાદો પૂરું કરશે.' આવું શીખવીને, સુદક્ષિણે કૃષ્ણ સામે અભિચાર વિધિનું વ્રતપૂર્વક આચરણ કર્યું.

તતોઽગ્નિરુત્થિતઃ કુણ્ડાન્મૂર્તિમાનતિભીષણઃ। તપ્તતામ્રશિખાશ્મશ્રુરઙ્ગારોદ્ગારિલોચનઃ

પછી, યજ્ઞકુંડમાંથી એક ભયાનક અગ્નિ રૂપે પ્રગટ થયો, જેના તાંબાની જેમ તેજસ્વી વાળ અને દાઢી હતી, અને આંખોમાંથી અગ્નિની જ્વાળાઓ નીકળી રહી હતી.