શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સ આજુહાવ યમુનાં જલક્રીડાર્થમીશ્વરઃ । નિજં વાક્યમનાદૃત્ય મત્ત ઇત્યાપગાં બલઃ ॥ 10.65.

ઈશ્વર બલરામજીએ જળક્રીડા માટે યમુનાને બોલાવી, પોતે મસ્તીમાં પોતાના શબ્દને અવગણીને નદીને બોલાવ્યા.

અનાગતાં હલાગ્રેણ કુપિતો વિચકર્ષ હ । પાપે ત્વં મામવજ્ઞાય યન્નાયાસિ મયાહુતા । નેષ્યે ત્વાં લાઙ્ગલાગ્રેણ શતધા કામચારિણીમ્ ॥ 10.65.

યમુના ન આવી, ત્યારે બલરામજી ગુસ્સે થઈ હલના આગળના ભાગથી એને ખેંચવા લાગ્યા અને કહ્યું: 'હે પાપિ, મેં બોલાવ્યા છતાં તું આવી નથી, હવે હું તને હલના ટોચથી ખેંચી લઈ જઈશ, તું મનમાની ફરતી છે.'

એવં નિર્ભર્ત્સિતા ભીતા યમુના યદુનન્દનમ્ । ઉવાચ ચકિતા વાચં પતિતા પાદયોર્નૃપ ॥ 10.65.

આ રીતે ડાટ પડતાં ડરી ગયેલી યમુના, યદુકુળના દિકરા બલરામજીના પગે પડી, કાંપતાં શબ્દોમાં બોલી.

રામ રામ મહાબાહો ન જાને તવ વિક્રમમ્ । યસ્યૈકાંશેન વિધૃતા જગતી જગતઃ પતે ॥ 10.65.

'હે બલરામ, હે મહાબાહુ, હું તારી શક્તિ જાણતી નથી, હે જગતના સ્વામી, તારા એક અંશથી આખું જગત ટકી રહ્યું છે.'

પરં ભાવં ભગવતો ભગવન્મામજાનતીમ્ । મોક્તુમર્હસિ વિશ્વાત્મન્ પ્રપન્નાં ભક્તવત્સલ ॥ 10.65.

'હે ભગવાન, હું તારી મહિમા જાણતી ન હતી, હે વિશ્વના આત્મા, ભક્તવત્સલ, મેં તારી શરણ લીધી છે, મને માફ કર.'

તતો વ્યમુઞ્ચદ્યમુનાં યાચિતો ભગવાન્ બલઃ । વિજગાહ જલં સ્ત્રીભિઃ કરેણુભિરિવેભરાટ્ ॥ 10.65.

પછી, વિનંતી કરતાં ભગવાન બલરામજીએ યમુનાને મુક્ત કરી અને સ્ત્રીઓ સાથે જળમાં હાથીઓના રાજા જેવી રમ્યા.

કામં વિહૃત્ય સલિલાદુત્તીર્ણાયાસીતામ્બરે । ભૂષણાનિ મહાર્હાણિ દદૌ કાન્તિઃ શુભાં સ્રજમ્ ॥ 10.65.

જળક્રીડા કરીને બલરામજી પાણીમાંથી બહાર આવ્યા, ખુલ્લા આકાશ નીચે સ્ત્રીઓને સુંદર આભૂષણો અને મનોહર હાર આપ્યા.

વસિત્વા વાસસી નીલે માલાં આમુચ્ય કાઞ્ચનીમ્ । રેયે સ્વલઙ્કૃતો લિપ્તો માહેન્દ્ર ઇવ વારણઃ ॥ 10.65.

નિલાંબર પહેરી, સોનાની માળા ગળે પહેરી, સુંદર રીતે શણગાર કરીને બલરામજી સુખથી આરામ કરતા હતા, જેમ ઇન્દ્ર હાથીઓમાં શોભે છે.

અદ્યાપિ દૃશ્યતે રાજન્ યમુનાકૃષ્ટવર્ત્મના । બલસ્યાનન્તવીર્યસ્ય વીર્યં સૂચયતીવ હિ ॥ 10.65.

હે રાજા, આજે પણ યમુનાને બલરામજીએ ખેંચેલી જે પાંખ દેખાય છે, એ બલરામજીની અનંત શક્તિનું સ્મરણ કરાવે છે.

એવં સર્વા નિશા યાતા એકેવ રમતો વ્રજે । રામસ્યાક્ષિપ્તચિત્તસ્ય માધુર્યૈર્વ્રજયોષિતામ્ ॥ 10.65.

આ રીતે આખી રાત બલરામજી વ્રજમાં એકલા આનંદ કરતા વિતાવી, તેમનું મન વ્રજની સ્ત્રીઓની માધુર્યમાં તલ્લીન હતું.

અથ ષટ્ષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ । શ્રીશુક ઉવાચ। નન્દવ્રજં ગતે રામે કરૂષાધિપતિર્નૃપ। વાસુદેવોઽહમિત્યજ્ઞો દૂતં કૃષ્ણાય પ્રાહિણોત્

શ્રીશુકદેવજી બોલ્યા: જયારે બલરામજી નંદવ્રજમાં ગયા, ત્યારે કરૂષ દેશના રાજાએ, 'હું વાસુદેવ છું' એમ કહી, કૃષ્ણજીને પોતાના દૂત દ્વારા સંદેશો મોકલાવ્યો, કારણ કે એ જાણતો નહોતો કે કૃષ્ણજીએ વાસુદેવ સ્વરૂપે અવતાર લીધો છે.

ત્વં વાસુદેવો ભગવાનવતીર્ણો જગત્પતિઃ। ઇતિ પ્રસ્તોભિતો બાલૈર્મેન આત્માનમચ્યુતમ્

મિત્રોએ કૃષ્ણજીને કહ્યું: 'તમે તો વાસુદેવ ભગવાન છો, જગતના સ્વામી તરીકે અવતાર લીધો છો.' એમ સાંભળીને કૃષ્ણજીએ પોતાને અચ્યૂત આત્મા માની લીધા.

દૂતં ચ પ્રાહિણોન્મન્દઃ કૃષ્ણાયાવ્યક્તવર્ત્મને। દ્વારકાયાં યથા બાલો નૃપો બાલકૃતોઽબુધઃ

મૂર્ખ રાજાએ, જાણે કોઈ નાદાન બાળક હોય એમ, દ્વારકામાં રહેલા કૃષ્ણને, જેમના કાર્યો સમજાતાં નથી, એમને દૂત મોકલ્યો.

દૂતસ્તુ દ્વારકામેત્ય સભાયામાસ્થિતં પ્રભુમ્। કૃષ્ણં કમલપત્રાક્ષં રાજસન્દેશમબ્રવીત્

દૂત દ્વારકામાં આવીને સભામાં ગયો અને કમળની પાંખ જેવી આંખો ધરાવતા કૃષ્ણને રાજાનો સંદેશો સંભળાવ્યો.

વાસુદેવોઽવતીર્ણોહમેક એવ ન ચાપરઃ। ભૂતાનામનુકમ્પાર્થં ત્વં તુ મિથ્યાભિધાં ત્યજ

"હું એકલો જ વાસુદેવ રૂપે અવતર્યો છું, બીજું કોઈ નથી. સર્વ જીવો પર દયા રાખીને હું આવ્યો છું. તું ખોટો દાવો કરવો છોડી દે."

યાનિ ત્વમસ્મચ્ચિહ્નાનિ મૌઢ્યાદ્બિભર્ષિ સાત્વત। ત્યક્ત્વૈહિ માં ત્વં શરણં નો ચેદ્દેહિ મમાહવમ્

"સાત્વત, તું મારી ઓળખના ચિહ્નો અજ્ઞાનવશ ધારણ કરે છે. એ બધું છોડી દે અને મારી શરણે આવ, નહિ તો મને યુદ્ધ આપ."

શ્રીશુક ઉવાચ। કત્થનં તદુપાકર્ણ્ય પૌણ્ડ્રકસ્યાલ્પમેધસઃ। ઉગ્રસેનાદયઃ સભ્યા ઉચ્ચકૈર્જહસુસ્તદા

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: પૌંડ્રકના આ ડંકોના શબ્દો સાંભળી, ઓછા બુદ્ધિવાળા પૌંડ્રક પર ઉગ્રસેન અને સભાના બધા સભ્યો જોરથી હસી પડ્યા.

ઉવાચ દૂતં ભગવાન્પરિહાસકથામનુ। ઉત્સ્રક્ષ્યે મૂઢ ચિહ્નાનિ યૈસ્ત્વમેવં વિકત્થસે

ભગવાને મજાકભરી વાત પછી દૂતને કહ્યું: "મૂર્ખ, તું જે ચિહ્નો પર ગર્વ કરે છે, એ હું ખરેખર તજી દઈશ."

મુખં તદપિધાયાજ્ઞ કઙ્કગૃધ્રવટૈર્વૃતઃ। શયિષ્યસે હતસ્તત્ર ભવિતા શરણં શુનામ્

"તારો ચહેરો ઢાંકી, કાગડા, ગિધ અને શિયાળોથી ઘેરાઈને, તું ત્યાં મારો પડીશ, પછી તારી શરણ માત્ર કૂતરાઓ જ રહેશે."

ઇતિ દૂતસ્તમાક્ષેપં સ્વામિને સર્વમાહરત્। કૃષ્ણોઽપિ રથમાસ્થાય કાશીમુપજગામ હ

એ રીતે દૂતે બધા અપમાનજનક વચનો પોતાના સ્વામીને કહ્યા અને કૃષ્ણ પણ રથ પર ચડીને કાશી તરફ નીકળી પડ્યા.

પૌણ્ડ્રકોઽપિ તદુદ્યોગમુપલભ્ય મહારથઃ। અક્ષૌહિણીભ્યાં સંયુક્તો નિશ્ચક્રામ પુરાદ્દ્રુતમ્

પૌંડ્રક મહાન રથયોધ્ધા હતો. કૃષ્ણના આવવાના સમાચાર મળતાં જ, એ બે મોટી સેના સાથે ઝડપથી શહેરમાંથી બહાર નીકળી ગયો.

તસ્ય કાશીપતિર્મિત્રં પાર્ષ્ણિગ્રાહોઽન્વયાન્નૃપ। અક્ષૌહિણીભિસ્તિસૃભિરપશ્યત્પૌણ્ડ્રકં હઇઃ!

કાશીના રાજા, પૌંડ્રકના મિત્ર, ત્રણ મોટી સેનાઓ સાથે તેની પાછળ ગયા અને, રાજન, પૌંડ્રકને જોયો.

શઙ્ખાર્યસિગદાશાર્ઙ્ગ શ્રીવત્સાદ્યુપલક્ષિતમ્। બિભ્રાણં કૌસ્તુભમણિં વનમાલાવિભૂષિતમ્

એના શરીરે શંખ, ચક્ર, ગદા, ધનુષ્ય, શ્રીવત્સનું ચિહ્ન, કૌસ્તુભ મણિ અને વનમાળા શોભી રહી હતી.

કૌશેયવાસસી પીતે વસાનં ગરુડધ્વજમ્। અમૂલ્યમૌલ્યાભરણં સ્ફુરન્મકરકુણ્ડલમ્

એ પીળા રેશમી વસ્ત્ર પહેરેલો, ગરૂડધ્વજ ધારણ કરેલો, અમૂલ્ય મૌળી અને આભૂષણોથી સજ્જ, ઝળહળતાં મકરાકૃતિ કુંડળ પહેરેલો હતો.

દૃષ્ટ્વા તમાત્મનસ્તુલ્યં વેષં કૃત્રિમમાસ્થિતમ્। યથા નટં રઙ્ગગતં વિજહાસ ભૃશં હરીઃ

પૌંડ્રકને પોતાને જેવો વેશ ધારણ કરેલો જોઈ, જાણે રંગમંચ પર નટ હોય એમ, હરિ ખૂબ હસી પડ્યા.

શૂલૈર્ગદાભિઃ પરિઘૈઃ શક્ત્યૃષ્ટિપ્રાસતોમરૈઃ। અસિભિઃ પટ્ટિશૈર્બાણૈઃ પ્રાહરન્નરયો હરિમ્

શત્રુ રાજાઓએ શૂળ, ગદા, પરિઘ, શક્તિ, ઋષ્ટિ, પ્રાસ, તોમર, તલવાર, પટ્ટિશ અને બાણોથી હરિ પર હુમલો કર્યો.

કૃષ્ણસ્તુ તત્પૌણ્ડ્રકકાશિરાજયોર્। બલં ગજસ્યન્દનવાજિપત્તિમત્। ગદાસિચક્રેષુભિરાર્દયદ્ભૃશં। યથા યુગાન્તે હુતભુક્પૃથક્પ્રજાઃ

પણ કૃષ્ણે પૌંડ્રક અને કાશીના રાજાની હાથી, રથ, ઘોડા અને પગદળવાળી સેનાને ગદા, તલવાર, ચક્ર અને બાણોથી ભારે પરાસ્ત કરી, જેમ યુગના અંતે અગ્નિ સર્વ પ્રજાઓને ભસ્મ કરે છે.

આયોધનં તદ્ર થવાજિકુઞ્જર દ્વિપત્ખરોષ્ટ્રૈરરિણાવખણ્ડિતૈઃ। બભૌ ચિતં મોદવહં મનસ્વિનામાક્રીડનં ભૂતપતેરિવોલ્બણમ્

યુદ્ધભૂમિ પર હાથી, ઘોડા, ઊંટ, ગધેડા અને મનુષ્યોના મૃતદેહો છવાઈ ગયા હતા. એ रणભૂમિ મનવાંછિતોને આનંદ આપતી, જાણે ભૂતપતિનું ભયાનક રમણસ્થળ હોય તેમ દેખાતી હતી.

અથાહ પૌણ્ડ્રકં શૌરિર્ભો ભો પૌણ્ડ્રક યદ્ભવાન્। દૂતવાક્યેન મામાહ તાન્યસ્ત્રાણ્યુત્સૃજામિ તે

પછી શૌરીએ પૌંડ્રકને કહ્યું: "એ પૌંડ્રક! તું દૂત મારફતે જે કહ્યું છે, એ ચિહ્નો હવે હું તારી પાસે ત્યજી દઈશ."