શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સમાજસ્તુ મહાઞ્જાતો દેવવિસ્મયકારકઃ । યદૈવાસનમાસ્થાય ગોકર્ણોઽકથયત્કથામ્

મહાન સભા ભેગી થઈ, જે દેવતાઓને પણ આશ્ચર્યમાં મૂકે એવી હતી. ગોકર્ણે આસન પર બેસીને ભાગવતકથા કહેવાનું શરૂ કર્યું.

સ પ્રેતોઽપિ તદાઽઽયાતઃ સ્થાનં પશ્યન્ ઇતસ્તતઃ । સપ્તગ્રન્થિયુતં તત્ર અપશ્યત્ કીચકમુછ્રિતમ્

એ સમયે પ્રેત પણ ત્યાં આવ્યો, આસપાસ સ્થાન શોધતો રહ્યો. ત્યાં તેણે સાત ગાંઠવાળો ઊભો વાંસ જોઈયો.

તન્મૂલચ્છિદ્રમાવિશ્ય શ્રવણાર્થં સ્થિતૌ હ્યસૌ । વાતરૂપી સ્થિતિં કર્તું અશક્તો વંશમાવિશત્

તે વાંસની જડમાં છિદ્રમાં જઈને સાંભળવા ઊભો રહ્યો. પવનરૂપે રહેવું શક્ય ન હતું, એટલે વાંસમાં પ્રવેશ્યો.

વૈષ્ણવં બ્રાહ્મણં મુખ્યં શ્રોતારં પરિકલ્પ્ય સઃ । પ્રથમસ્કન્ધતઃ સ્પષ્ટં આખ્યાનં ધેનુજોઽકરત્

મુખ્ય વૈષ્ણવ બ્રાહ્મણને શ્રોતાનું સ્થાન માની, ધેનુપુત્ર ગોકર્ણે પ્રથમ સ્કંધથી સ્પષ્ટ રીતે ભાગવતકથા કહેવાનું શરૂ કર્યું.

દિનાન્તે રક્ષિતા ગાથા તદા ચિત્રં બભૂવ હ । વંશૈકગ્રન્થિભેદોઽભૂત્ સશબ્દં પશ્યતાં સતામ્

દિવસના અંતે જ્યારે ગાથા બોલવામાં આવી, ત્યારે એક અદ્ભુત ઘટના બની; બાંસની ગાંઠ ફાટી ગઈ અને એ અવાજ સર્વે સજ્જનોની સામે થયો.

દ્વિતીયેઽહ્નિ તથા સાયં દ્વિતીયગ્રન્થિભેદનમ્ । તૃતીયેઽહ્નિ તથા સાયં તૃતીયગ્રન્થિભેદનમ્

બીજા દિવસે સાંજે બીજી ગાંઠ તૂટી, અને ત્રીજા દિવસે પણ એ જ રીતે ત્રીજી ગાંઠ તૂટી.

એવં સપ્તદિનૈશ્ચૈવ સપ્તગ્રન્થિવિભેદનમ્ । કૃત્વા સ દ્વાદશસ્કન્ધ શ્રવણાત્ પ્રેતતાં જહૌ

આ રીતે સાત દિવસમાં બધી સાત ગાંઠો તૂટી ગઈ; બાર સ્કંધ સાંભળ્યા પછી તે પ્રેત અવસ્થાથી મુક્ત થયો.

દિવ્યરૂપધરો જાતઃ તુલસીદામમંડિતઃ । પીતવાસા ઘનશ્યમો મુકુટી કુણ્ડલાન્વિતઃ

તેને દિવ્ય રૂપ મળ્યું, તુલસીની માળા પહેરી, પીળા વસ્ત્રો ધારણ કર્યા, ઘનઘોર મેઘ જેવો શ્યામ વર્ણ, માથા પર મુગટ અને કાનમાં કુંડળ પહેર્યા.

નનામ ભ્રાતરં સદ્યો ગોકર્ણં ઇતિ ચાબ્રવીત્ । ત્વયાહં મોચિતો બન્ધો કૃપયા પ્રેતકશ્મલાત્

તે તરત જ પોતાના ભાઈ ગોકર્ણને વંદન કરીને બોલ્યો: 'તમારી દયા વડે હું બંધન અને પ્રેત અવસ્થાની અશુદ્ધિમાંથી મુક્ત થયો છું.'

ધન્યા ભાગવતી વાર્તા પ્રેતપીડાવિનાશિની । સપ્તાહોઽપિ તથા ધન્યઃ કૃષ્ણલોકફલપ્રદઃ

ભગવતની વાતો ધન્ય છે, જે પ્રેત પીડા દૂર કરે છે; અને સાત દિવસનું શ્રવણ પણ ધન્ય છે, જે કૃષ્ણના લોકનું ફળ આપે છે.

કમ્પન્તે સર્વપાપાનિ સપ્તાહશ્રવણે સ્થિતે । અસ્માકં પ્રલયં સદ્યઃ કથા ચેયં કરિષ્યતિ

જ્યારે સાત દિવસનું શ્રવણ થાય છે ત્યારે બધા પાપો કાંપે છે; આ કથા તરત જ આપણું ઉદ્ધાર કરશે.

આર્દ્રં શુષ્કં લઘુ સ્થૂલં વાઙ્‌મનઃ કર્મભિઃ કૃતમ્ । શ્રવણં વિદહેત્પાપં પાવકં સમિધો યથા

ભલે પાપ ભીનું હોય કે સૂકું, હલકું હોય કે ભારે, વાણી, મન કે કર્મથી થયેલું હોય; શ્રવણ એ બધું પાપ બળી જાય છે, જેમ અગ્નિ ઇંધણને ભસ્મ કરી નાખે છે.

અસ્મિન્ વૈ ભારતે વર્ષે સૂરિભિઃ દેવસંસદિ । અકથાશ્રાવિણાં પુંસાં નિષ્ફલં જન્મ કીર્તિતમ્

આ ભારતભૂમિમાં, વિદ્વાનો અને દેવોની સભામાં, જે લોકો કથા નથી સાંભળતા, તેમનું જન્મ નિષ્ફળ ગણાય છે.

કિં મોહતો રક્ષિતેન સુપુષ્ટેન બલીયસા । અધ્રુવેણ શરીરેણ શુકશાસ્ત્રકથાં વિના

મોહથી સાચવેલા, સારી રીતે પોષેલા અને મજબૂત પણ અસ્થિર શરીરનું શું કામ, જો શુકદેવની કથા સાંભળવામાં ન આવે?

અસ્થિસ્તમ્ભં સ્નાયુબદ્ધં માંસશોણિતલેપિતમ્ । ચર્માવનદ્ધં દુર્ગન્ધં પાત્રં મૂત્રપુરીષયોઃ

આ શરીર હાડકાંનો થાંભલો છે, નસોથી બંધાયેલું છે, માંસ અને લોહીથી લપેટાયેલું છે, ચામડીથી ઢાંકાયેલું છે, દુર્ગંધયુક્ત છે અને મૂત્ર-મલનું પાત્ર છે.

જરાશોકવિપાકાર્તં રોગમન્દિરમાતુરમ્ । દૂષ્પૂરં દુર્ધરં દુષ્ટં સદોષં ક્ષણભંગુરમ્

આ શરીર વૃદ્ધતા, દુઃખ અને કર્મફળથી પીડાય છે, રોગનું ઘર છે, દુર્લભે ભરાય છે, સહન કરવું મુશ્કેલ છે, દોષયુક્ત છે અને ક્ષણમાં નાશ પામે છે.

કૃમિવિડ્ ભસ્મ સંજ્ઞાન્તં શરીરં ઇતિ વર્ણિતમ્ । અસ્થિરેણ સ્થિરં કર્મ કુતોઽયં સાધયેત્ ન હિ

આ શરીર અંતે કીડા, ગંદકી અને ભસ્મમાં परिणમતું છે; તો આવું અસ્થિર શરીર રાખીને ક્યારેય કાયમી ફળ કેવી રીતે મળી શકે?

યત્પ્રાતઃ સંસ્કૃતં ચાન્નં સાયં તચ્ચ વિનશ્યતિ । તદીયરસસમ્પુષ્ટે કાયે કા નામ નિત્યતા

સવારમાં બનાવેલું અન્ન સાંજ સુધી નાશ પામે છે; તો આવું અન્ન જે શરીરને પોષે છે, તેમાં કઈ કાયમियत રહી શકે?

સપ્તાહશ્રવણાત્ લોકે પ્રાપ્યતે નિકટે હરિઃ । અતો દોષનિવૃત્ત્યર્થં એતદ્ એવ હિ સાધનમ્

સાત દિવસ શ્રવણથી જગતમાં હરિ પ્રાપ્ત થાય છે; તેથી દોષો દૂર કરવા માટે એ જ સાચું સાધન છે.

બુદ્‌બુદા ઇવ તોયેષુ મશકા ઇવ જન્તુષુ । જાયન્તે મરણાયૈવ કથાશ્રવણવર્જિતાઃ

જેમ પાણીમાં ફૂલો અને જીવોમાં મચ્છરો માત્ર મરવા માટે જન્મે છે, તેમ કથા શ્રવણ વગરના લોકો પણ જન્મે છે માત્ર મરવા માટે.

જડસ્ય શુષ્કવંશસ્ય યત્ર ગ્રન્થિવિભેદનમ્ । ચિત્રં કિમુ તદા ચિત્ત ગ્રન્થિભેદઃ કથાશ્રવાત્

સૂકા બાંસની ગાંઠ તૂટવી તો અદ્ભુત છે, પણ કથા સાંભળવાથી મનની ગાંઠ તૂટે એ તો કેટલું વધુ અદ્ભુત છે!

ભિદ્યતે હૃદયગ્રન્થિઃ છિદ્યન્તે સર્વસંશયાઃ । ક્ષીયન્તે ચાસ્ય કર્માણિ સપ્તાહશ્રવણે કૃતે

સાત દિવસ શ્રવણથી હૃદયની ગાંઠ તૂટી જાય છે, બધા સંશયો દૂર થાય છે અને તેના કર્મો ક્ષય પામે છે.

સંસારકર્દમાલેપ પ્રક્ષાલનપટીયસિ । કથાતીર્થે સ્થિતે ચિત્તે મુક્તિરેવ બુધૈઃ સ્મૃતા

જ્યારે મન ભગવાનની કથા રૂપ પવિત્ર તીર્થમાં સ્થિર થાય છે, જે સંસારની માટીની ગંદકી ધોઈ નાખવામાં સૌથી વધુ શક્તિશાળી છે, ત્યારે જ જ્ઞાની લોકો મુક્તિ માન્ય કરે છે.

એવં બ્રુવતિ વૈ તસ્મિન્ વિમાનં આગમત્ તદા । વૈકુણ્ઠવાસિભિર્યુક્તં પ્રસ્ફુરત્ દીપ્તિમણ્ડલમ્

જ્યારે એ વાતો ચાલી રહી હતી, એ સમયે જ એક દિવ્ય રથ આવી પહોંચ્યું, જે વૈકુંઠના વાસીઓથી ઘેરાયેલું અને તેજથી ચમકતું હતું.

સર્વેષાં પશ્યતાં ભેજે વિમાનં ધુન્ધુલીસુતઃ । વિમાને વૈષ્ણવાન્ વીક્શ્ય ગોકર્ણો વાક્યમબ્રવીત્

બધા લોકો જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે ધુંધળીપુત્ર એ રથમાં ચઢી ગયો; અને જ્યારે ગોકર્ણે એ રથમાં વૈષ્ણવોને જોયા, ત્યારે તેણે એમ કહ્યું.

ગોકર્ણ ઉવાચ - અત્રૈવ બહવઃ સન્તિ શ્રોતારો મમ નિર્મલાઃ । આનીતાનિ વિમાનાનિ ન તેષાં યુગપત્કુતઃ

ગોકર્ણે કહ્યું: અહીં મારા ઘણા શુદ્ધ શ્રોતાઓ બેઠા છે; તો બધાને એકસાથે રથ કેમ આવ્યા નથી?

શ્રવણં સમભાગેન સર્વેષામિહ દૃશ્યતે । ફલભેદઃ કુતો જાતઃ પ્રબ્રુવન્તુ હરિપ્રિયાઃ

અહીં બધા શ્રોતાઓએ બરાબર શ્રવણ કર્યું છે; તો પછી ફળમાં ભેદ કેમ આવ્યો? હરિભક્તો એનું કારણ કહો.

હરિદાસા ઊચુઃ - શ્રવણસ્ય વિભેદેન ફલભેદોઽત્ર સંસ્થિતઃ । શ્રવણં તુ કૃતં સર્વૈઃ ન તથા મનનં કૃતમ્ । ફલભેદોસ્તતો જાતો ભજનાદપિ માનદ

હરિદાસોએ કહ્યું: શ્રવણમાં જે ભેદ છે, એથી ફળમાં પણ ભેદ આવે છે; બધાએ સાંભળ્યું તો છે, પણ બધાએ મનન એટલું કર્યું નથી. એથી ભજનમાં પણ ફળમાં ફરક પડે છે, હે માન્યવર.

સપ્તરાત્રં ઉપોષૈવ પ્રેતેન શ્રવણં કૃતમ્ । મનનાદિ તથા તેન સ્થિરચિત્તે કૃતં ભૃશમ્

પ્રેતએ સાત રાત ઉપવાસ કરીને શ્રવણ કર્યું હતું અને એણે મનન તથા મનને એકાગ્ર રાખીને ખૂબ ધ્યાન પણ કર્યું હતું.