શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

માતરં પિતરં ભ્રાતૄન્ પતીન્ પુત્રાન્ સ્વસૄનપિ । યદર્થે જહિમ દાશાર્હ દુસ્ત્યજાન્ સ્વજનાન્ પ્રભો ॥ 10.65.

'હે દાશાર્હ, એના માટે જ તમે, હે પ્રભુ, માતા-પિતા, ભાઈઓ, પતિઓ, પુત્રો અને બહેનો—તમારા પ્રિયજનોને છોડી દીધા?'

તા નઃ સદ્યઃ પરિત્યજ્ય ગતઃ સઞ્છિન્નસૌહૃદઃ । કથં નુ તાદૃશં સ્ત્રીભિર્ન શ્રદ્ધીયેત ભાષિતમ્ ॥ 10.65.

'એ તો અમને અચાનક છોડી ગયો, આપણી મમતા તોડી નાખી. આવી વ્યક્તિના વચન પર સ્ત્રીઓ કેમ વિશ્વાસ કરે?'

કથં નુ ગૃહ્ણન્ત્યનવસ્થિતાત્મનો વચઃ કૃતઘ્નસ્ય બુધાઃ પુરસ્ત્રિયઃ । ગૃહ્ણન્તિ વૈ ચિત્રકથસ્ય સુન્દર સ્મિતાવલોકોચ્છ્વસિતસ્મરાતુરાઃ ॥ 10.65.

'શહેરની સમજદાર સ્ત્રીઓ કેમ આવા અસ્થિર અને ઉપકારવિસર્જકના વચન માને? છતાં કૃષ્ણની મીઠી વાતો, સ્મિત, નજર અને ઉશ્કેરાતા શ્વાસથી મોહાઈને, પ્રેમમાં પાગલ બનીને, એ તો માની લે છે.'

* કિં નસ્તત્કથયા ગોપ્યઃ કથાઃ કથયતાપરાઃ । યાત્યસ્માભિર્વિના કાલો યદિ તસ્ય તથૈવ નઃ ॥ 10.65.

'હે ગોપીઓ, એની વાતો કરીને આપણને શું ફાયદો? ચાલો, બીજું કંઈ વાત કરીએ. એ વગર આપણો સમય તો પસાર થાય છે, જો એનો પણ એ જ રીતે પસાર થતો હોય.'

ઇતિ પ્રહસિતં શૌરેર્જલ્પિતં ચારુવીક્ષિતમ્ । ગતિં પ્રેમપરિષ્વઙ્ગં સ્મરન્ત્યો રુરુદુઃ સ્ત્રિયઃ ॥ 10.65.

શૌરીના રમૂજી વચનો, સુંદર નજરો, ચાલ અને પ્રેમભર્યા આલિંગન યાદ કરીને ગોપીઓ રડી પડ્યાં.

સઙ્કર્ષણસ્તાઃ કૃષ્ણસ્ય સન્દેશૈર્હૃદયંગમૈઃ । સાન્ત્વયામાસ ભગવાન્નાનાનુનયકોવિદઃ ॥ 10.65.

ભગવાન સંકર્ષણ, જે અનેક રીતે મનાવવા જાણે છે, કૃષ્ણના હૃદયસ્પર્શી સંદેશોથી તેમને શાંત કર્યા.

દ્વૌ માસૌ તત્ર ચાવાત્સીન્મધું માધવં એવ ચ । રામઃ ક્ષપાસુ ભગવાન્ ગોપીનાં રતિમાવહન્ ॥ 10.65.

રામજી ત્યાં બે મહિના—મધુ અને માધવ—રહ્યા અને રાત્રે ગોપીઓના હૃદયમાં આનંદ પેદા કર્યો.

પૂર્ણચન્દ્રકલામૃષ્ટે કૌમુદીગન્ધવાયુના । યમુનોપવને રેમે સેવિતે સ્ત્રીગણૈર્વૃતઃ ॥ 10.65.

પૂર્ણચંદ્રની કિરણોમાં, કૌમુદીના સુગંધિત પવનમાં, યમુનાના કિનારેના વનમાં, સ્ત્રીઓની સેવા અને સંગતમાં રામજી આનંદથી વિહાર કરતા.

વરુણપ્રેષિતા દેવી વારુણી વૃક્ષકોટરાત્ । પતન્તી તદ્વનં સર્વં સ્વગન્ધેનાધ્યવાસયત્ ॥ 10.65.

વરुणદેવીએ મોકલેલી વારુણી દેવીએ વૃક્ષના ખોખામાંથી બહાર આવી, જ્યારે એ નીચે ઉતરી ત્યારે એની સુગંધે આખું વન મહેકી ઉઠ્યું.

તં ગન્ધં મધુધારાયા વાયુનોપહૃતં બલઃ । આઘ્રાયોપગતસ્તત્ર લલનાભિઃ સમં પપૌ ॥ 10.65.

પવનથી લવાયેલ મધની સુગંધ બલરામજીએ સૂંઘી અને એ સુગંધને અનુસરીને સ્ત્રીઓ સાથે ત્યાં ગયા અને જીભથી મધ પીધું.

ઉપગીયમાનો ગન્ધર્વૈર્વનિતાશોભિમણ્ડલે । રેમે કરેણુયૂથેશો માહેન્દ્ર ઇવ વારણઃ ॥ 10.65.

ગાંધીર્વો ગીત ગાઈ રહ્યા હતા, સુંદર સ્ત્રીઓની વૃત્તમાં બલરામજી એ રીતે આનંદ માણી રહ્યા હતા જેમ ઇન્દ્ર હાથીઓ વચ્ચે આનંદ કરે છે.

નેદુર્દુન્દુભયો વ્યોમ્નિ વવૃષુઃ કુસુમૈર્મુદા । ગન્ધર્વા મુનયો રામં તદ્વીર્યૈરીડિરે તદા ॥ 10.65.

આકાશમાં ઢોલ વાગ્યા, આનંદથી ફૂલો વરસ્યા અને ગાંધીર્વો તથા ઋષિઓએ બલરામજીના પરાક્રમની પ્રશંસા કરી.

ઉપગીયમાનચરિતો વનિતાભિર્હલાયુધ । વનેષુ વ્યચરત્ક્ષીવો મદવિહ્વલલોચનઃ ॥ 10.65.

સ્ત્રીઓ બલરામજીના વિક્રમના ગીતો ગાઈ રહી હતી અને હલધરી બલરામજી આનંદમાં મસ્ત થઇ, આંખોમાં ખુશીની લહેર સાથે વનમાં ફરતા હતા.

સ્રગ્વ્યેકકુણ્ડલો મત્તો વૈજયન્ત્યા ચ માલયા । બિભ્રત્સ્મિતમુખામ્ભોજં સ્વેદપ્રાલેયભૂષિતમ્ ॥ 10.65.

બલરામજી ગળામાં હાર, એક કાનમાં કુંડળ, વૈજયંતી માળા પહેરી, આનંદમાં મસ્ત, હસતું કમળ જેવું મુખ અને ઘમની બુંદોથી શોભાયમાન લાગતા હતા.

સ આજુહાવ યમુનાં જલક્રીડાર્થમીશ્વરઃ । નિજં વાક્યમનાદૃત્ય મત્ત ઇત્યાપગાં બલઃ ॥ 10.65.

ઈશ્વર બલરામજીએ જળક્રીડા માટે યમુનાને બોલાવી, પોતે મસ્તીમાં પોતાના શબ્દને અવગણીને નદીને બોલાવ્યા.

અનાગતાં હલાગ્રેણ કુપિતો વિચકર્ષ હ । પાપે ત્વં મામવજ્ઞાય યન્નાયાસિ મયાહુતા । નેષ્યે ત્વાં લાઙ્ગલાગ્રેણ શતધા કામચારિણીમ્ ॥ 10.65.

યમુના ન આવી, ત્યારે બલરામજી ગુસ્સે થઈ હલના આગળના ભાગથી એને ખેંચવા લાગ્યા અને કહ્યું: 'હે પાપિ, મેં બોલાવ્યા છતાં તું આવી નથી, હવે હું તને હલના ટોચથી ખેંચી લઈ જઈશ, તું મનમાની ફરતી છે.'

એવં નિર્ભર્ત્સિતા ભીતા યમુના યદુનન્દનમ્ । ઉવાચ ચકિતા વાચં પતિતા પાદયોર્નૃપ ॥ 10.65.

આ રીતે ડાટ પડતાં ડરી ગયેલી યમુના, યદુકુળના દિકરા બલરામજીના પગે પડી, કાંપતાં શબ્દોમાં બોલી.

રામ રામ મહાબાહો ન જાને તવ વિક્રમમ્ । યસ્યૈકાંશેન વિધૃતા જગતી જગતઃ પતે ॥ 10.65.

'હે બલરામ, હે મહાબાહુ, હું તારી શક્તિ જાણતી નથી, હે જગતના સ્વામી, તારા એક અંશથી આખું જગત ટકી રહ્યું છે.'

પરં ભાવં ભગવતો ભગવન્મામજાનતીમ્ । મોક્તુમર્હસિ વિશ્વાત્મન્ પ્રપન્નાં ભક્તવત્સલ ॥ 10.65.

'હે ભગવાન, હું તારી મહિમા જાણતી ન હતી, હે વિશ્વના આત્મા, ભક્તવત્સલ, મેં તારી શરણ લીધી છે, મને માફ કર.'

તતો વ્યમુઞ્ચદ્યમુનાં યાચિતો ભગવાન્ બલઃ । વિજગાહ જલં સ્ત્રીભિઃ કરેણુભિરિવેભરાટ્ ॥ 10.65.

પછી, વિનંતી કરતાં ભગવાન બલરામજીએ યમુનાને મુક્ત કરી અને સ્ત્રીઓ સાથે જળમાં હાથીઓના રાજા જેવી રમ્યા.

કામં વિહૃત્ય સલિલાદુત્તીર્ણાયાસીતામ્બરે । ભૂષણાનિ મહાર્હાણિ દદૌ કાન્તિઃ શુભાં સ્રજમ્ ॥ 10.65.

જળક્રીડા કરીને બલરામજી પાણીમાંથી બહાર આવ્યા, ખુલ્લા આકાશ નીચે સ્ત્રીઓને સુંદર આભૂષણો અને મનોહર હાર આપ્યા.

વસિત્વા વાસસી નીલે માલાં આમુચ્ય કાઞ્ચનીમ્ । રેયે સ્વલઙ્કૃતો લિપ્તો માહેન્દ્ર ઇવ વારણઃ ॥ 10.65.

નિલાંબર પહેરી, સોનાની માળા ગળે પહેરી, સુંદર રીતે શણગાર કરીને બલરામજી સુખથી આરામ કરતા હતા, જેમ ઇન્દ્ર હાથીઓમાં શોભે છે.

અદ્યાપિ દૃશ્યતે રાજન્ યમુનાકૃષ્ટવર્ત્મના । બલસ્યાનન્તવીર્યસ્ય વીર્યં સૂચયતીવ હિ ॥ 10.65.

હે રાજા, આજે પણ યમુનાને બલરામજીએ ખેંચેલી જે પાંખ દેખાય છે, એ બલરામજીની અનંત શક્તિનું સ્મરણ કરાવે છે.

એવં સર્વા નિશા યાતા એકેવ રમતો વ્રજે । રામસ્યાક્ષિપ્તચિત્તસ્ય માધુર્યૈર્વ્રજયોષિતામ્ ॥ 10.65.

આ રીતે આખી રાત બલરામજી વ્રજમાં એકલા આનંદ કરતા વિતાવી, તેમનું મન વ્રજની સ્ત્રીઓની માધુર્યમાં તલ્લીન હતું.

અથ ષટ્ષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ । શ્રીશુક ઉવાચ। નન્દવ્રજં ગતે રામે કરૂષાધિપતિર્નૃપ। વાસુદેવોઽહમિત્યજ્ઞો દૂતં કૃષ્ણાય પ્રાહિણોત્

શ્રીશુકદેવજી બોલ્યા: જયારે બલરામજી નંદવ્રજમાં ગયા, ત્યારે કરૂષ દેશના રાજાએ, 'હું વાસુદેવ છું' એમ કહી, કૃષ્ણજીને પોતાના દૂત દ્વારા સંદેશો મોકલાવ્યો, કારણ કે એ જાણતો નહોતો કે કૃષ્ણજીએ વાસુદેવ સ્વરૂપે અવતાર લીધો છે.

ત્વં વાસુદેવો ભગવાનવતીર્ણો જગત્પતિઃ। ઇતિ પ્રસ્તોભિતો બાલૈર્મેન આત્માનમચ્યુતમ્

મિત્રોએ કૃષ્ણજીને કહ્યું: 'તમે તો વાસુદેવ ભગવાન છો, જગતના સ્વામી તરીકે અવતાર લીધો છો.' એમ સાંભળીને કૃષ્ણજીએ પોતાને અચ્યૂત આત્મા માની લીધા.

દૂતં ચ પ્રાહિણોન્મન્દઃ કૃષ્ણાયાવ્યક્તવર્ત્મને। દ્વારકાયાં યથા બાલો નૃપો બાલકૃતોઽબુધઃ

મૂર્ખ રાજાએ, જાણે કોઈ નાદાન બાળક હોય એમ, દ્વારકામાં રહેલા કૃષ્ણને, જેમના કાર્યો સમજાતાં નથી, એમને દૂત મોકલ્યો.

દૂતસ્તુ દ્વારકામેત્ય સભાયામાસ્થિતં પ્રભુમ્। કૃષ્ણં કમલપત્રાક્ષં રાજસન્દેશમબ્રવીત્

દૂત દ્વારકામાં આવીને સભામાં ગયો અને કમળની પાંખ જેવી આંખો ધરાવતા કૃષ્ણને રાજાનો સંદેશો સંભળાવ્યો.

વાસુદેવોઽવતીર્ણોહમેક એવ ન ચાપરઃ। ભૂતાનામનુકમ્પાર્થં ત્વં તુ મિથ્યાભિધાં ત્યજ

"હું એકલો જ વાસુદેવ રૂપે અવતર્યો છું, બીજું કોઈ નથી. સર્વ જીવો પર દયા રાખીને હું આવ્યો છું. તું ખોટો દાવો કરવો છોડી દે."