શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ભટા આવેદયાઞ્ચક્રૂ રાજંસ્તે દુહિતુર્વયમ્ । વિચેષ્ટિતં લક્ષયામ કન્યાયાઃ કુલદૂષણમ્

રક્ષકોએ રાજાને જાણ કરી: 'મહારાજ, તમારી પુત્રીના વર્તનમાં અમને શંકાસ્પદ વાતો જણાઈ છે, જે કુળ માટે કલંકરૂપ છે.'

અનપાયિભિરસ્માભિઃ ગુપ્તાયાશ્ચ ગૃહે પ્રભો । કન્યાયા દૂષણં પુમ્ભિઃ દુષ્પ્રેક્ષ્યાયા ન વિદ્મહે

'હું અને મારા સાથીઓ સતત કડક રક્ષા કરતાં છતાં, મહારાજ, અમને ખબર નથી કે, આ અપ્રાપ્ય કન્યાને કોઈ પુરુષે કેવી રીતે ભ્રષ્ટ કરી.'

તતઃ પ્રવ્યથિતો બાણો દુહિતુઃ શ્રુતદૂષણઃ । ત્વરિતઃ કન્યકાગારં પ્રાપ્તોઽદ્રાક્ષીદ્ યદૂદ્વહમ્

પછી, પુત્રીની બદનામી સાંભળી બાણ ખૂબ દુઃખી થયો અને ઝડપથી કન્યાના મહેલમાં ગયો, જ્યાં તેણે યાદવ વંશના વીરને જોયો.

( મિશ્ર ) કામાત્મજં તં ભુવનૈકસુન્દરં શ્યામં પિશઙ્ગામ્બરમમ્બુજેક્ષણમ્ । બૃહદ્‌ભુજં કુણ્ડલકુન્તલત્વિષા સ્મિતાવલોકેન ચ મણ્ડિતાનનમ્

ત્યાં તેણે કામના પુત્ર, જગતમાં સૌથી સુંદર, શ્યામવર્ણ, પીળાં વસ્ત્રો પહેરેલા, કમળ જેવી આંખો, વિશાળ ભુજાઓ, કુંડળ અને વાળથી તેજસ્વી, સ્મિત અને મૃદુ નજરથી શોભતા ચહેરાવાળા અનિરુદ્ધને જોયો.

દીવ્યન્તમક્ષૈઃ પ્રિયયાભિનૃમ્ણયા તદઙ્ગસઙ્ગસ્તનકુઙ્કુમસ્રજમ્ । બાહ્વોર્દધાનં મધુમલ્લિકાશ્રિતાં તસ્યાગ્ર આસીનમવેક્ષ્ય વિસ્મિતઃ

અનિરુદ્ધ પોતાની પ્રિય ઊષા સાથે, જે તેને પામવા આતુર હતી, જૂઆ રમતો હતો; ઊષાના અંગે કુંકુમથી રંગાયેલી ફૂલમાળ, અનિરુદ્ધના હાથમાં મધુમલ્લિકા ફૂલોની વેણી હતી; બાણે બંનેને સાથે બેઠેલા જોઈ આશ્ચર્યચકિત થયો.

સ તં પ્રવિષ્ટં વૃતમાતતાયિભિઃ ભટૈરનીકૈરવલોક્ય માધવઃ । ઉદ્યમ્ય મૌર્વં પરિઘં વ્યવસ્થિતો યથાન્તકો દણ્ડધરો જિઘાંસયા

માધવને આસપાસ શત્રુભર્યા રક્ષકો અને સૈનિકોથી ઘેરાયેલા જોઈ, અનિરુદ્ધે મૌર્વ ગદા ઉંચકી અને મૃત્યુદેવના દંડધારી જેવો યુદ્ધ માટે તૈયાર ઊભો રહ્યો.

જિઘૃક્ષયા તાન્ પરિતઃ પ્રસર્પતઃ શુનો યથા શૂકરયૂથપોઽહનત્ । તે હન્યમાના ભવનાદ્ વિનિર્ગતા નિર્ભિન્નમૂર્ધોરુભુજાઃ પ્રદુદ્રુવુઃ

જેમ શૂકરનો રાજા કૂતરાઓને મારી નાખે છે તેમ, અનિરુદ્ધે તેને પકડવા દોડતા શત્રુઓને માર્યા; માર ખાઈને, માથું, જાંઘ અને હાથ તૂટી ગયેલા, તેઓ મહેલમાંથી ભાગી ગયા.

તં નાગપાશૈર્બલિનન્દનો બલી ઘ્નન્તં સ્વસૈન્યં કુપિતો બબન્ધ હ । ઊષા ભૃશં શોકવિષાદવિહ્વલા બદ્ધં નિશમ્યાશ્રુકલાક્ષ્યરૌદિષીત્

પછી બાણના પુત્રે, સર્પના બંધનથી, ક્રોધિત અનિરુદ્ધને, જે પોતાની સૈન્યને મારી રહ્યો હતો, બાંધી લીધો; ઊષા ભારે દુઃખ અને શોકથી વ્યાકુળ થઈ, બંધાયેલ અનિરુદ્ધને જોઈને, આંખોમાં આંસુ સાથે રડવા લાગી.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે ઉત્તરાર્ધે અનિરુદ્ધબન્ધો નામ દ્વિષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના ઉત્તર ભાગમાં 'અનિરુદ્ધનું બંધન' નામે બાસઠમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

શ્રીકૃષ્ણબાણાસુરસંગ્રામઃ; તત્ર માહેશ્વરજ્વરેણ માહેશ્વરેણ ચ કૃતા ભગવત્ સ્તુતિઃ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) અપશ્યતાં ચાનિરુદ્ધં તદ્‌બન્ધૂનાં ચ ભારત । ચત્વારો વાર્ષિકા માસા વ્યતીયુરનુશોચતામ્

શ્રીશુકદેવજી બોલ્યા: હે ભરતવંશી, અનિરુદ્ધજી અને તેમના સગાંઓ નજરે ન આવતાં, તેઓએ ચારે મહિના ભારે દુઃખમાં વિતાવ્યા.

નારદાત્ તદુપાકર્ણ્ય વાર્તાં બદ્ધસ્ય કર્મ ચ । પ્રયયુઃ શોણિતપુરં વૃષ્ણયઃ કૃષ્ણદૈવતાઃ

નારદજી પાસેથી અનિરુદ્ધજી બાંધી પડ્યા છે અને શું બન્યું તેની ખબર મળતાં, કૃષ્ણને ઈષ્ટ માનનારા વૃષ્ણિવંશીઓએ શોણિતપુર તરફ કૂચ કરી.

પ્રદ્યુમ્નો યુયુધાનશ્ચ ગદઃ સામ્બોઽથ સારણઃ । નન્દોપનન્દભદ્રાદ્યા રામકૃષ્ણાનુવર્તિનઃ

પ્રદ્યુમ્ન, યુયુધાન, ગદ, સાંબ, સારણ, નંદ, ઉપનંદ, ભદ્ર અને બીજા બધા રામ અને કૃષ્ણના અનુયાયીઓ પણ સાથે ગયા.

અક્ષૌહિણીભિર્દ્વાદશભિઃ સમેતાઃ સર્વતો દિશમ્ । રુરુધુર્બાણનગરં સમન્તાત્ સાત્વતર્ષભાઃ

સાત્વત વંશના શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓ બાર અક્ષૌહિણી સેના સાથે બાણાના શહેરને ચારે બાજુથી ઘેરી લીધું.

ભજ્યમાનપુરોદ્યાન પ્રાકારાટ્ટાલગોપુરમ્ । પ્રેક્ષમાણો રુષાવિષ્ટઃ તુલ્યસૈન્યોઽભિનિર્યયૌ

જ્યારે બાણાએ જોયું કે તેના બગીચા, કિલ્લાની દીવાલો, મકાન અને દરવાજા તૂટી રહ્યા છે, ત્યારે તે ગુસ્સે ભરાઈને સમાન સેના સાથે યુદ્ધ માટે બહાર આવ્યો.

બાણાર્થે ભગવાન્ રુદ્રઃ સસુતઃ પ્રમથૈર્વૃતઃ । આરુહ્ય નન્દિવૃષભં યુયુધે રામકૃષ્ણયોઃ

બાણાના પક્ષે ભગવાન રુદ્ર, તેમના પુત્ર અને પ્રમથગણો સાથે નંદી વાછ પર બેસીને રામ અને કૃષ્ણ સામે યુદ્ધ કરવા આવ્યા.

આસીત્ સુતુમુલં યુદ્ધં અદ્‌ભુતં રોમહર્ષણમ્ । કૃષ્ણશઙ્કરયો રાજન્ પ્રદ્યુમ્નગુહયોરપિ

હે રાજા, કૃષ્ણ અને શંકર વચ્ચે તથા પ્રદ્યુમ્ન અને ગુહા વચ્ચે અદ્ભુત, ભયાનક અને રોમાંચક યુદ્ધ શરૂ થયું.

કુમ્ભાણ્ડકૂપકર્ણાભ્યાં બલેન સહ સંયુગઃ । સામ્બસ્ય બાણપુત્રેણ બાણેન સહ સાત્યકેઃ

કુંભાંડ અને કૂપકર્ણએ બલરામ સાથે, સાંબએ બાણાના પુત્ર સાથે અને સાથીકી બાણાના સામે યુદ્ધ કર્યું.

બ્રહ્માદયઃ સુરાધીશા મુનયઃ સિદ્ધચારણાઃ । ગન્ધર્વાપ્સરસો યક્ષા વિમાનૈર્દ્રષ્ટુમાગમન્

બ્રહ્માજી અને બીજા દેવતાઓના રાજા, ઋષિઓ, સિદ્ધો, ચારણો, ગંધર્વો, અપ્સરાઓ અને યક્ષો પોતાના વિમાનોમાં એ યુદ્ધ જોવા આવ્યા.

શઙ્કરાનુચરાન્ શૌરિઃ ભૂતપ્રમથગુહ્યકાન્ । ડાકિનીર્યાતુધાનાંશ્ચ વેતાલાન્ સવિનાયકાન્

કૃષ્ણએ શંકરના અનુયાયી ભૂત, પ્રમથ, ગુહ્યક, ડાકિની, રાક્ષસ અને વિનાયક વગેરેને દૂર હાંકી દીધા.

પ્રેતમાતૃપિશાચાંશ્ચ કુષ્માણ્ડાન્ બ્રહ્મરાક્ષસાન્ । દ્રાવયામાસ તીક્ષ્ણાગ્રૈઃ શરૈઃ શાર્ઙ્ગધનુશ્ચ્યુતૈઃ

તેમજ પ્રેત, માતૃકા, પિશાચ, કુસ્માંડ અને બ્રહ્મરાક્ષસો પર પણ શ્રીકૃષ્ણએ પોતાના શારંગ ધનુષ્યમાંથી તીક્ષ્ણ બાણોથી પ્રહાર કર્યો.

પૃથગ્વિધાનિ પ્રાયુઙ્ક્ત પિણાક્યસ્ત્રાણિ શાઙ્‌ર્ગિણે । પ્રત્યસ્ત્રૈઃ શમયામાસ શાર્ઙ્ગપાણિરવિસ્મિતઃ

પિનાકધારી શિવજીએ કૃષ્ણ પર વિવિધ પ્રકારના અસ્ત્રો ચલાવ્યા, પણ કૃષ્ણએ નિર્ભય રહીને પ્રતિઅસ્ત્રોથી બધું શમાવી દીધું.

બ્રહ્માસ્ત્રસ્ય ચ બ્રહ્માસ્ત્રં વાયવ્યસ્ય ચ પાર્વતમ્ । આગ્નેયસ્ય ચ પાર્જન્યં નૈજં પાશુપતસ્ય ચ

બ્રહ્માસ્ત્ર સામે કૃષ્ણએ પોતાનું બ્રહ્માસ્ત્ર, વાયવ્ય સામે પાર્વતાસ્ત્ર, અગ્નિ સામે પાર્જન્યાસ્ત્ર અને પાશુપત સામે પોતાનું અસ્ત્ર ચલાવ્યું.

મોહયિત્વા તુ ગિરિશં જૃમ્ભણાસ્ત્રેણ જૃમ્ભિતમ્ । બાણસ્ય પૃતનાં શૌરિઃ જઘાનાસિગદેષુભિઃ

પછી કૃષ્ણએ જૃંભણાસ્ત્રથી શિવજીને મોહિત કરી દીધા અને પછી બાણાની સેના પર તલવાર, ગદા અને બાણોથી આક્રમણ કર્યું.

સ્કન્દઃ પ્રદ્યુમ્નબાણૌઘૈઃ અર્દ્યમાનઃ સમન્તતઃ । અસૃગ્ વિમુઞ્ચન્ ગાત્રેભ્યઃ શિખિનાપક્રમદ્ રણાત્

પ્રદ્યુમ્નના બાણોથી ચારે બાજુથી ઘાયલ થયેલા સ્કંદજીના શરીરમાંથી લોહી વહેવા લાગ્યું અને મોરધ્વજધારી સ્કંદ યુદ્ધમથક છોડી ગયા.

કુમ્ભાણ્ડઃ કૂપકર્ણશ્ચ પેતતુર્મુષલાર્દિતૌ । દુદ્રુવુસ્તદનીકનિ હતનાથાનિ સર્વતઃ

કુંભાંડ અને કૂપકર્ણ બલરામના મુષળના પ્રહારે પડી ગયા અને તેમના સેનાપતિઓના મરણથી બાકી સેનાઓ ચારે તરફ ભાગી ગઈ.

વિશીર્યમાણં સ્વબલં દૃષ્ટ્વા બાણોઽત્યમર્ષણઃ । કૃષ્ણં અભ્યદ્રવત્ સંખ્યે રથી હિત્વૈવ સાત્યકિમ્

જ્યારે બાણાએ પોતાની સેના તૂટી રહી છે એવું જોયું, ત્યારે તે ભારે ગુસ્સે થઈને સાથીકીને છોડી કૃષ્ણ સામે યુદ્ધ કરવા દોડી ગયો.

ધનૂંષ્યાકૃષ્ય યુગપદ્ બાણઃ પઞ્ચશતાનિ વૈ । એકૈકસ્મિન્ શરૌ દ્વૌ દ્વૌ સન્દધે રણદુર્મદઃ

બાણાએ એક સાથે પાંચસો ધનુષ્ય ખેંચ્યા અને યુદ્ધના ઉન્માદમાં દરેક ધનુષ્ય પર બે બાણ ચડાવીને એકસાથે છોડ્યા.

તાનિ ચિચ્છેદ ભગવાન્ ધનૂંસિ યુગપદ્ધરિઃ । સારથિં રથમશ્વાંશ્ચ હત્વા શઙ્ખમપૂરયત્

ભગવાન હરિએ એક સાથે બધા ધનુષ્ય તોડી નાખ્યા, રથચાલક, રથ અને ઘોડાઓને મારી નાખ્યા, અને પછી પોતાના શંખનો ઘોંઘાટ કર્યો.

તન્માતા કોટરા નામ નગ્ના મક્તશિરોરુહા । પુરોઽવતસ્થે કૃષ્ણસ્ય પુત્રપ્રાણરિરક્ષયા

કોટેરા નામની તેની માતા, વાળ વિખેરેલા અને કપડાં વિના, પોતાના પુત્રના જીવને બચાવવા કૃષ્ણજી સામે ઊભી રહી.