શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ચિત્રલેખોવાચ - વ્યસનં તેઽપકર્ષામિ ત્રિલોક્યાં યદિ ભાવ્યતે । તં આનેષ્યે વરં યસ્તે મનોહર્તા તમાદિશ

ચિત્રલેખાએ કહ્યું: 'ત્રણે લોકમાં તારી આ પીડા લખાયેલી હોય તો પણ હું દૂર કરી દઈશ. જે તારો મનહર છે એનું નામ કહે, હું એને તારા માટે લાવી દઈશ.'

ઇત્યુક્ત્વા દેવગન્ધર્વ સિદ્ધચારણપન્નગાન્ । દૈત્યવિદ્યાધરાન્ યક્ષાન્ મનુજાંશ્ચ યથાલિખત્

આ રીતે કહીને, તેણે દેવો, ગંધર્વો, સિદ્ધો, ચારણો, સાપો, દૈત્યો, વિદ્યા ધરાવનારાઓ, યક્ષો અને મનુષ્યોના રૂપો જેમ હતાં તેમ દોર્યા.

મનુજેષુ ચ સા વૃષ્નીન્ શૂરં આનકદુન્દુભિમ્ । વ્યલિખદ્ રામકૃષ્ણૌ ચ પ્રદ્યુમ્નં વીક્ષ્ય લજ્જિતા

મનુષ્યોમાં તેણે વૃષ્ણિઓ, શૂરને, અનકદુંદુભિને દોર્યા અને પ્રદ્યુમ્નને જોઈને, રામ અને કૃષ્ણને દોરતી વખતે તે શરમાઈ ગઈ.

અનિરુદ્ધં વિલિખિતં વીક્ષ્યોષાવાઙ્‌મુખી હ્રિયા । સોઽસાવસાવિતિ પ્રાહ સ્મયમાના મહીપતે

અનિરુદ્ધને દોરેલો જોઈ, તે લજ્જાથી માથું નીચે કરી બેઠી; હળવી સ્મિત સાથે રાજાને કહ્યું: 'આ જ, આ જ છે.'

ચિત્રલેખા તમાજ્ઞાય પૌત્રં કૃષ્ણસ્ય યોગિની । યયૌ વિહાયસા રાજન્ દ્વારકાં કૃષ્ણપાલિતામ્

આ વાત સમજીને, યોગશક્તિ ધરાવતી ચિત્રલેખા, કૃષ્ણની પૌત્રી, હે રાજા, આકાશમાર્ગે કૃષ્ણ દ્વારા રક્ષાતી દ્વારકામાં પહોંચી.

તત્ર સુપ્તં સુપર્યઙ્કે પ્રાદ્યુમ્નિં યોગમાસ્થિતા । ગૃહીત્વા શોણિતપુરં સખ્યૈ પ્રિયમદર્શયત્

ત્યાં, યોગબળથી, તેણે સુંદર શય્યામાં સુતા પ્રદ્યુમ્નપુત્ર અનિરુદ્ધને પકડી લીધો અને પોતાના મિત્રને બતાવવા માટે શોણિતપુર લઈ ગઈ.

સા ચ તં સુન્દરવરં વિલોક્ય મુદિતાનના । દુષ્પ્રેક્ષ્યે સ્વગૃહે પુમ્ભી રેમે પ્રાદ્યુમ્નિના સમમ્

તે સુંદર વીરને જોઈ, ઊષા આનંદિત ચહેરે, પોતાના ઘરમાં, જ્યાં બીજાને જવું અઘરું હતું, અનિરુદ્ધ સાથે આનંદ માણવા લાગી.

પરાર્ધ્યવાસઃસ્રગ્ગન્ધ ધૂપદીપાસનાદિભિઃ । પાનભોજન ભક્ષ્યૈશ્ચ વાક્યૈઃ શુશ્રૂષણાર્ચિતઃ

તેણે ઉત્તમ વસ્ત્રો, ફૂલોની વેણીઓ, સુગંધો, ધૂપ, દીવો, આસન, પીણું, ભોજન, મીઠાઈઓ અને પ્રેમભરી વાતોથી તેની સેવા કરી.

ગૂઢઃ કન્યાપુરે શશ્વત્ પ્રવૃદ્ધસ્નેહયા તયા । નાહર્ગણાન્ સ બુબુધે ઊષયાપહૃતેન્દ્રિયઃ

કન્યાના મહેલમાં છુપાયેલો રહી, ઊષાની વધતી લાગણીથી ઘેરાયેલો અનિરુદ્ધ, જેના ઇન્દ્રિયો ઊષા દ્વારા મોહિત થઈ ગયા હતા, દિવસો કેવી રીતે પસાર થયા એ જાણ્યો જ નહીં.

તાં તથા યદુવીરેણ ભુજ્યમાનાં હતવ્રતામ્ । હેતુભિર્લક્ષયાઞ્ચક્રુઃ આપ્રીતાં દુરવચ્છદૈઃ

યાદવ વીર સાથે એ રીતે આનંદ માણતી, અને વર્તમાન વ્રત તૂટેલી ઊષાને, રક્ષકો સુક્ષ્મ સંકેતો દ્વારા જોઈને ખુશ થયા.

ભટા આવેદયાઞ્ચક્રૂ રાજંસ્તે દુહિતુર્વયમ્ । વિચેષ્ટિતં લક્ષયામ કન્યાયાઃ કુલદૂષણમ્

રક્ષકોએ રાજાને જાણ કરી: 'મહારાજ, તમારી પુત્રીના વર્તનમાં અમને શંકાસ્પદ વાતો જણાઈ છે, જે કુળ માટે કલંકરૂપ છે.'

અનપાયિભિરસ્માભિઃ ગુપ્તાયાશ્ચ ગૃહે પ્રભો । કન્યાયા દૂષણં પુમ્ભિઃ દુષ્પ્રેક્ષ્યાયા ન વિદ્મહે

'હું અને મારા સાથીઓ સતત કડક રક્ષા કરતાં છતાં, મહારાજ, અમને ખબર નથી કે, આ અપ્રાપ્ય કન્યાને કોઈ પુરુષે કેવી રીતે ભ્રષ્ટ કરી.'

તતઃ પ્રવ્યથિતો બાણો દુહિતુઃ શ્રુતદૂષણઃ । ત્વરિતઃ કન્યકાગારં પ્રાપ્તોઽદ્રાક્ષીદ્ યદૂદ્વહમ્

પછી, પુત્રીની બદનામી સાંભળી બાણ ખૂબ દુઃખી થયો અને ઝડપથી કન્યાના મહેલમાં ગયો, જ્યાં તેણે યાદવ વંશના વીરને જોયો.

( મિશ્ર ) કામાત્મજં તં ભુવનૈકસુન્દરં શ્યામં પિશઙ્ગામ્બરમમ્બુજેક્ષણમ્ । બૃહદ્‌ભુજં કુણ્ડલકુન્તલત્વિષા સ્મિતાવલોકેન ચ મણ્ડિતાનનમ્

ત્યાં તેણે કામના પુત્ર, જગતમાં સૌથી સુંદર, શ્યામવર્ણ, પીળાં વસ્ત્રો પહેરેલા, કમળ જેવી આંખો, વિશાળ ભુજાઓ, કુંડળ અને વાળથી તેજસ્વી, સ્મિત અને મૃદુ નજરથી શોભતા ચહેરાવાળા અનિરુદ્ધને જોયો.

દીવ્યન્તમક્ષૈઃ પ્રિયયાભિનૃમ્ણયા તદઙ્ગસઙ્ગસ્તનકુઙ્કુમસ્રજમ્ । બાહ્વોર્દધાનં મધુમલ્લિકાશ્રિતાં તસ્યાગ્ર આસીનમવેક્ષ્ય વિસ્મિતઃ

અનિરુદ્ધ પોતાની પ્રિય ઊષા સાથે, જે તેને પામવા આતુર હતી, જૂઆ રમતો હતો; ઊષાના અંગે કુંકુમથી રંગાયેલી ફૂલમાળ, અનિરુદ્ધના હાથમાં મધુમલ્લિકા ફૂલોની વેણી હતી; બાણે બંનેને સાથે બેઠેલા જોઈ આશ્ચર્યચકિત થયો.

સ તં પ્રવિષ્ટં વૃતમાતતાયિભિઃ ભટૈરનીકૈરવલોક્ય માધવઃ । ઉદ્યમ્ય મૌર્વં પરિઘં વ્યવસ્થિતો યથાન્તકો દણ્ડધરો જિઘાંસયા

માધવને આસપાસ શત્રુભર્યા રક્ષકો અને સૈનિકોથી ઘેરાયેલા જોઈ, અનિરુદ્ધે મૌર્વ ગદા ઉંચકી અને મૃત્યુદેવના દંડધારી જેવો યુદ્ધ માટે તૈયાર ઊભો રહ્યો.

જિઘૃક્ષયા તાન્ પરિતઃ પ્રસર્પતઃ શુનો યથા શૂકરયૂથપોઽહનત્ । તે હન્યમાના ભવનાદ્ વિનિર્ગતા નિર્ભિન્નમૂર્ધોરુભુજાઃ પ્રદુદ્રુવુઃ

જેમ શૂકરનો રાજા કૂતરાઓને મારી નાખે છે તેમ, અનિરુદ્ધે તેને પકડવા દોડતા શત્રુઓને માર્યા; માર ખાઈને, માથું, જાંઘ અને હાથ તૂટી ગયેલા, તેઓ મહેલમાંથી ભાગી ગયા.

તં નાગપાશૈર્બલિનન્દનો બલી ઘ્નન્તં સ્વસૈન્યં કુપિતો બબન્ધ હ । ઊષા ભૃશં શોકવિષાદવિહ્વલા બદ્ધં નિશમ્યાશ્રુકલાક્ષ્યરૌદિષીત્

પછી બાણના પુત્રે, સર્પના બંધનથી, ક્રોધિત અનિરુદ્ધને, જે પોતાની સૈન્યને મારી રહ્યો હતો, બાંધી લીધો; ઊષા ભારે દુઃખ અને શોકથી વ્યાકુળ થઈ, બંધાયેલ અનિરુદ્ધને જોઈને, આંખોમાં આંસુ સાથે રડવા લાગી.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે ઉત્તરાર્ધે અનિરુદ્ધબન્ધો નામ દ્વિષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના ઉત્તર ભાગમાં 'અનિરુદ્ધનું બંધન' નામે બાસઠમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

શ્રીકૃષ્ણબાણાસુરસંગ્રામઃ; તત્ર માહેશ્વરજ્વરેણ માહેશ્વરેણ ચ કૃતા ભગવત્ સ્તુતિઃ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) અપશ્યતાં ચાનિરુદ્ધં તદ્‌બન્ધૂનાં ચ ભારત । ચત્વારો વાર્ષિકા માસા વ્યતીયુરનુશોચતામ્

શ્રીશુકદેવજી બોલ્યા: હે ભરતવંશી, અનિરુદ્ધજી અને તેમના સગાંઓ નજરે ન આવતાં, તેઓએ ચારે મહિના ભારે દુઃખમાં વિતાવ્યા.

નારદાત્ તદુપાકર્ણ્ય વાર્તાં બદ્ધસ્ય કર્મ ચ । પ્રયયુઃ શોણિતપુરં વૃષ્ણયઃ કૃષ્ણદૈવતાઃ

નારદજી પાસેથી અનિરુદ્ધજી બાંધી પડ્યા છે અને શું બન્યું તેની ખબર મળતાં, કૃષ્ણને ઈષ્ટ માનનારા વૃષ્ણિવંશીઓએ શોણિતપુર તરફ કૂચ કરી.

પ્રદ્યુમ્નો યુયુધાનશ્ચ ગદઃ સામ્બોઽથ સારણઃ । નન્દોપનન્દભદ્રાદ્યા રામકૃષ્ણાનુવર્તિનઃ

પ્રદ્યુમ્ન, યુયુધાન, ગદ, સાંબ, સારણ, નંદ, ઉપનંદ, ભદ્ર અને બીજા બધા રામ અને કૃષ્ણના અનુયાયીઓ પણ સાથે ગયા.

અક્ષૌહિણીભિર્દ્વાદશભિઃ સમેતાઃ સર્વતો દિશમ્ । રુરુધુર્બાણનગરં સમન્તાત્ સાત્વતર્ષભાઃ

સાત્વત વંશના શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓ બાર અક્ષૌહિણી સેના સાથે બાણાના શહેરને ચારે બાજુથી ઘેરી લીધું.

ભજ્યમાનપુરોદ્યાન પ્રાકારાટ્ટાલગોપુરમ્ । પ્રેક્ષમાણો રુષાવિષ્ટઃ તુલ્યસૈન્યોઽભિનિર્યયૌ

જ્યારે બાણાએ જોયું કે તેના બગીચા, કિલ્લાની દીવાલો, મકાન અને દરવાજા તૂટી રહ્યા છે, ત્યારે તે ગુસ્સે ભરાઈને સમાન સેના સાથે યુદ્ધ માટે બહાર આવ્યો.

બાણાર્થે ભગવાન્ રુદ્રઃ સસુતઃ પ્રમથૈર્વૃતઃ । આરુહ્ય નન્દિવૃષભં યુયુધે રામકૃષ્ણયોઃ

બાણાના પક્ષે ભગવાન રુદ્ર, તેમના પુત્ર અને પ્રમથગણો સાથે નંદી વાછ પર બેસીને રામ અને કૃષ્ણ સામે યુદ્ધ કરવા આવ્યા.

આસીત્ સુતુમુલં યુદ્ધં અદ્‌ભુતં રોમહર્ષણમ્ । કૃષ્ણશઙ્કરયો રાજન્ પ્રદ્યુમ્નગુહયોરપિ

હે રાજા, કૃષ્ણ અને શંકર વચ્ચે તથા પ્રદ્યુમ્ન અને ગુહા વચ્ચે અદ્ભુત, ભયાનક અને રોમાંચક યુદ્ધ શરૂ થયું.

કુમ્ભાણ્ડકૂપકર્ણાભ્યાં બલેન સહ સંયુગઃ । સામ્બસ્ય બાણપુત્રેણ બાણેન સહ સાત્યકેઃ

કુંભાંડ અને કૂપકર્ણએ બલરામ સાથે, સાંબએ બાણાના પુત્ર સાથે અને સાથીકી બાણાના સામે યુદ્ધ કર્યું.

બ્રહ્માદયઃ સુરાધીશા મુનયઃ સિદ્ધચારણાઃ । ગન્ધર્વાપ્સરસો યક્ષા વિમાનૈર્દ્રષ્ટુમાગમન્

બ્રહ્માજી અને બીજા દેવતાઓના રાજા, ઋષિઓ, સિદ્ધો, ચારણો, ગંધર્વો, અપ્સરાઓ અને યક્ષો પોતાના વિમાનોમાં એ યુદ્ધ જોવા આવ્યા.

શઙ્કરાનુચરાન્ શૌરિઃ ભૂતપ્રમથગુહ્યકાન્ । ડાકિનીર્યાતુધાનાંશ્ચ વેતાલાન્ સવિનાયકાન્

કૃષ્ણએ શંકરના અનુયાયી ભૂત, પ્રમથ, ગુહ્યક, ડાકિની, રાક્ષસ અને વિનાયક વગેરેને દૂર હાંકી દીધા.