શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ઇતિ તદ્‌વાક્યમાકર્ણ્ય ગોકર્ણો વિસ્મયં ગતઃ । શતશ્રાદ્ધૈર્ન મુક્તિશ્ચેત્ અસાધ્યં મોચનં તવ

આવું વચન સાંભળીને ગોકર્ણે આશ્ચર્ય માન્યું: જો સો શ્રાદ્ધથી પણ મુક્તિ મળતી નથી, તો તારી મુક્તિ તો બહુ જ મુશ્કેલ છે.

ઇદાનીં તુ નિજં સ્થાનં આતિષ્ઠ પ્રેત નિર્ભયઃ । ત્વન્મુક્તિસાધકં કિંચિત્ આચરિષ્યે વિચાર્ય ચ

હવે તું નિર્ભય થઈને તારી જગ્યા પર રહેજે. હું વિચાર કરીને તારી મુક્તિ માટે કોઈ ઉપાય જરૂર કરીશ.

ધુન્ધુકારી નિજસ્થાનં તેનાદિષ્ટસ્તતો ગતઃ । ગોકર્ણશ્ચિન્તયામાસ તાં રાત્રિં ન તદધ્યગાત્

ગોકર્ણે એમ કહ્યું પછી ધુંધુકારી પોતાના સ્થાને ગયો. ગોકર્ણ આખી રાત એ વિચારોમાં જાગતો રહ્યો, ઊંઘી શક્યો નહીં.

પ્રાતસ્તં આગતં દૃષ્ટ્વા લોકાઃ પ્રીત્યાઃ સમાગતાઃ । તત્સર્વં કથિતં તેન યત્ જાતં ચ યથા નિશિ

સવારે તેને આવતો જોઈને લોકો આનંદથી ભેગા થયા. ગોકર્ણે રાતે જે થયું એ બધું તેમને કહી સંભળાવ્યું.

વિદ્વાંસો યોગનિષ્ઠાશ્ચ જ્ઞાનિનો બ્રહ્મવાદિનઃ । તન્મુક્તિં નૈવ તેઽપશ્યન્ પશ્યન્તઃ શાસ્ત્રસંચયાન્

પંડિતો, યોગમાં સ્થિર રહેનારા, જ્ઞાનીઓ અને બ્રહ્મના ઉપદેશકો — બધા શાસ્ત્રો જોઈને પણ તેની મુક્તિ માટે કોઈ ઉપાય શોધી શક્યા નહીં.

તતઃ સર્વૈઃ સૂર્યવાક્યં તન્મુક્તૌ સ્થાપિતં પરમ્ । ગોકર્ણઃ સ્તમ્ભનં ચક્રે સૂર્યવેગસ્ય વૈ તદા

પછી સૌએ સૂર્યદેવના વચનને મુક્તિ માટે શ્રેષ્ઠ માન્યું. એ સમયે ગોકર્ણે સૂર્યના ગતિને રોકી દીધો.

તુભ્યં નમો જગત્ સાક્ષિન્ બ્રૂહિ મે મુક્તિહેતુકમ્ । તત્ શ્રુત્વા દૂરતઃ સૂર્યઃ સ્ફુટમિત્યભ્યભાષત

હે જગતના સાક્ષી, તમને વંદન કરું છું. મને મુક્તિનો ઉપાય કહો. દૂરથી આ સાંભળીને સૂર્યદેવે સ્પષ્ટ રીતે કહ્યું:

શ્રીમદ્‌ભાગવતાન્ મુક્તિઃ સપ્તાહં વાચનં કુરુ । ઇતિ સૂર્યવચઃ સર્વૈઃ ધર્મરૂપં તુ વિશ્રુતમ્

શ્રીમદ ભાગવતનું સાત દિવસ વાંચન કર — એથી મુક્તિ મળે છે. સૂર્યદેવના આ વચનને સૌએ સાચો ધર્મ સ્વીકાર્યો.

સર્વેઽબ્રુવન્ પ્રયત્નેન કર્તવ્યં સુકરં ત્વિદમ્ । ગોકર્ણો નિશ્ચયં કૃત્વા વાચનાર્થં પ્રવર્તિતઃ

બધાએ કહ્યું: આ કામ મન લગાડી કરીને કરવું જોઈએ, કારણ કે એ સહેલું છે. ગોકર્ણે પક્કો નિશ્ચય કરીને ભાગવતનું વાંચન શરૂ કર્યું.

તત્ર સંશ્રવણાર્થાય દેશગ્રામાજ્જના યયુઃ । પઙ્‌ગ્વન્ધ વૃદ્ધમન્દાશ્ચ તેઽપિ પાપક્ષયાય વૈ

આ સાંભળવા માટે ગામડાં અને પ્રદેશોમાંથી લોકો આવ્યા — લંગડા, અંધ, વૃદ્ધ અને ધીમા પણ પાપના નાશ માટે ત્યાં પહોંચ્યા.

સમાજસ્તુ મહાઞ્જાતો દેવવિસ્મયકારકઃ । યદૈવાસનમાસ્થાય ગોકર્ણોઽકથયત્કથામ્

મહાન સભા ભેગી થઈ, જે દેવતાઓને પણ આશ્ચર્યમાં મૂકે એવી હતી. ગોકર્ણે આસન પર બેસીને ભાગવતકથા કહેવાનું શરૂ કર્યું.

સ પ્રેતોઽપિ તદાઽઽયાતઃ સ્થાનં પશ્યન્ ઇતસ્તતઃ । સપ્તગ્રન્થિયુતં તત્ર અપશ્યત્ કીચકમુછ્રિતમ્

એ સમયે પ્રેત પણ ત્યાં આવ્યો, આસપાસ સ્થાન શોધતો રહ્યો. ત્યાં તેણે સાત ગાંઠવાળો ઊભો વાંસ જોઈયો.

તન્મૂલચ્છિદ્રમાવિશ્ય શ્રવણાર્થં સ્થિતૌ હ્યસૌ । વાતરૂપી સ્થિતિં કર્તું અશક્તો વંશમાવિશત્

તે વાંસની જડમાં છિદ્રમાં જઈને સાંભળવા ઊભો રહ્યો. પવનરૂપે રહેવું શક્ય ન હતું, એટલે વાંસમાં પ્રવેશ્યો.

વૈષ્ણવં બ્રાહ્મણં મુખ્યં શ્રોતારં પરિકલ્પ્ય સઃ । પ્રથમસ્કન્ધતઃ સ્પષ્ટં આખ્યાનં ધેનુજોઽકરત્

મુખ્ય વૈષ્ણવ બ્રાહ્મણને શ્રોતાનું સ્થાન માની, ધેનુપુત્ર ગોકર્ણે પ્રથમ સ્કંધથી સ્પષ્ટ રીતે ભાગવતકથા કહેવાનું શરૂ કર્યું.

દિનાન્તે રક્ષિતા ગાથા તદા ચિત્રં બભૂવ હ । વંશૈકગ્રન્થિભેદોઽભૂત્ સશબ્દં પશ્યતાં સતામ્

દિવસના અંતે જ્યારે ગાથા બોલવામાં આવી, ત્યારે એક અદ્ભુત ઘટના બની; બાંસની ગાંઠ ફાટી ગઈ અને એ અવાજ સર્વે સજ્જનોની સામે થયો.

દ્વિતીયેઽહ્નિ તથા સાયં દ્વિતીયગ્રન્થિભેદનમ્ । તૃતીયેઽહ્નિ તથા સાયં તૃતીયગ્રન્થિભેદનમ્

બીજા દિવસે સાંજે બીજી ગાંઠ તૂટી, અને ત્રીજા દિવસે પણ એ જ રીતે ત્રીજી ગાંઠ તૂટી.

એવં સપ્તદિનૈશ્ચૈવ સપ્તગ્રન્થિવિભેદનમ્ । કૃત્વા સ દ્વાદશસ્કન્ધ શ્રવણાત્ પ્રેતતાં જહૌ

આ રીતે સાત દિવસમાં બધી સાત ગાંઠો તૂટી ગઈ; બાર સ્કંધ સાંભળ્યા પછી તે પ્રેત અવસ્થાથી મુક્ત થયો.

દિવ્યરૂપધરો જાતઃ તુલસીદામમંડિતઃ । પીતવાસા ઘનશ્યમો મુકુટી કુણ્ડલાન્વિતઃ

તેને દિવ્ય રૂપ મળ્યું, તુલસીની માળા પહેરી, પીળા વસ્ત્રો ધારણ કર્યા, ઘનઘોર મેઘ જેવો શ્યામ વર્ણ, માથા પર મુગટ અને કાનમાં કુંડળ પહેર્યા.

નનામ ભ્રાતરં સદ્યો ગોકર્ણં ઇતિ ચાબ્રવીત્ । ત્વયાહં મોચિતો બન્ધો કૃપયા પ્રેતકશ્મલાત્

તે તરત જ પોતાના ભાઈ ગોકર્ણને વંદન કરીને બોલ્યો: 'તમારી દયા વડે હું બંધન અને પ્રેત અવસ્થાની અશુદ્ધિમાંથી મુક્ત થયો છું.'

ધન્યા ભાગવતી વાર્તા પ્રેતપીડાવિનાશિની । સપ્તાહોઽપિ તથા ધન્યઃ કૃષ્ણલોકફલપ્રદઃ

ભગવતની વાતો ધન્ય છે, જે પ્રેત પીડા દૂર કરે છે; અને સાત દિવસનું શ્રવણ પણ ધન્ય છે, જે કૃષ્ણના લોકનું ફળ આપે છે.

કમ્પન્તે સર્વપાપાનિ સપ્તાહશ્રવણે સ્થિતે । અસ્માકં પ્રલયં સદ્યઃ કથા ચેયં કરિષ્યતિ

જ્યારે સાત દિવસનું શ્રવણ થાય છે ત્યારે બધા પાપો કાંપે છે; આ કથા તરત જ આપણું ઉદ્ધાર કરશે.

આર્દ્રં શુષ્કં લઘુ સ્થૂલં વાઙ્‌મનઃ કર્મભિઃ કૃતમ્ । શ્રવણં વિદહેત્પાપં પાવકં સમિધો યથા

ભલે પાપ ભીનું હોય કે સૂકું, હલકું હોય કે ભારે, વાણી, મન કે કર્મથી થયેલું હોય; શ્રવણ એ બધું પાપ બળી જાય છે, જેમ અગ્નિ ઇંધણને ભસ્મ કરી નાખે છે.

અસ્મિન્ વૈ ભારતે વર્ષે સૂરિભિઃ દેવસંસદિ । અકથાશ્રાવિણાં પુંસાં નિષ્ફલં જન્મ કીર્તિતમ્

આ ભારતભૂમિમાં, વિદ્વાનો અને દેવોની સભામાં, જે લોકો કથા નથી સાંભળતા, તેમનું જન્મ નિષ્ફળ ગણાય છે.

કિં મોહતો રક્ષિતેન સુપુષ્ટેન બલીયસા । અધ્રુવેણ શરીરેણ શુકશાસ્ત્રકથાં વિના

મોહથી સાચવેલા, સારી રીતે પોષેલા અને મજબૂત પણ અસ્થિર શરીરનું શું કામ, જો શુકદેવની કથા સાંભળવામાં ન આવે?

અસ્થિસ્તમ્ભં સ્નાયુબદ્ધં માંસશોણિતલેપિતમ્ । ચર્માવનદ્ધં દુર્ગન્ધં પાત્રં મૂત્રપુરીષયોઃ

આ શરીર હાડકાંનો થાંભલો છે, નસોથી બંધાયેલું છે, માંસ અને લોહીથી લપેટાયેલું છે, ચામડીથી ઢાંકાયેલું છે, દુર્ગંધયુક્ત છે અને મૂત્ર-મલનું પાત્ર છે.

જરાશોકવિપાકાર્તં રોગમન્દિરમાતુરમ્ । દૂષ્પૂરં દુર્ધરં દુષ્ટં સદોષં ક્ષણભંગુરમ્

આ શરીર વૃદ્ધતા, દુઃખ અને કર્મફળથી પીડાય છે, રોગનું ઘર છે, દુર્લભે ભરાય છે, સહન કરવું મુશ્કેલ છે, દોષયુક્ત છે અને ક્ષણમાં નાશ પામે છે.

કૃમિવિડ્ ભસ્મ સંજ્ઞાન્તં શરીરં ઇતિ વર્ણિતમ્ । અસ્થિરેણ સ્થિરં કર્મ કુતોઽયં સાધયેત્ ન હિ

આ શરીર અંતે કીડા, ગંદકી અને ભસ્મમાં परिणમતું છે; તો આવું અસ્થિર શરીર રાખીને ક્યારેય કાયમી ફળ કેવી રીતે મળી શકે?

યત્પ્રાતઃ સંસ્કૃતં ચાન્નં સાયં તચ્ચ વિનશ્યતિ । તદીયરસસમ્પુષ્ટે કાયે કા નામ નિત્યતા

સવારમાં બનાવેલું અન્ન સાંજ સુધી નાશ પામે છે; તો આવું અન્ન જે શરીરને પોષે છે, તેમાં કઈ કાયમियत રહી શકે?

સપ્તાહશ્રવણાત્ લોકે પ્રાપ્યતે નિકટે હરિઃ । અતો દોષનિવૃત્ત્યર્થં એતદ્ એવ હિ સાધનમ્

સાત દિવસ શ્રવણથી જગતમાં હરિ પ્રાપ્ત થાય છે; તેથી દોષો દૂર કરવા માટે એ જ સાચું સાધન છે.