શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ભગવાન્ સર્વભૂતેશઃ શરણ્યો ભક્તવત્સલઃ । વરેણ છન્દયામાસ સ તં વવ્રે પુરાધિપમ્

સર્વભૂતોના સ્વામી, શરણાગતને આશ્રય આપનારા અને ભક્તોને પ્રેમ કરનારા ભગવાને તેને મનગમતો વર માંગવાનો કહ્યું. ત્યારે એણે પોતાના શહેરનું રક્ષણ કરવા શિવને પસંદ કર્યો.

સ એકદાઽઽહ ગિરિશં પાર્શ્વસ્થં વીર્યદુર્મદઃ । કિરીટેનાર્કવર્ણેન સંસ્પૃશન્ તત્પદામ્બુજમ્

એક દિવસ બાણે પોતાના બળના ઘમંડમાં, નજીક બેઠેલા ગિરિશ પાસે ગયો અને સૂર્ય જેવી તેજસ્વી મુગટથી તેમના કમળ જેવા પગ સ્પર્શ્યા.

નમસ્યે ત્વાં મહાદેવ લોકાનાં ગુરુમીશ્વરમ્ । પુંસાં અપૂર્ણકામાનાં કામપૂરામરાઙ્‌ઘ્રિપમ્

હું તમને નમસ્કાર કરું છું, હે મહાદેવ, તમે લોકોના ગુરુ અને ઈશ્વર છો. પુરુષોના અધૂરા ઇચ્છાઓ પૂરી કરનારા અને દેવતાઓ પણ જેમના પગ પકડે છે એવા છો.

દોઃસહસ્રં ત્વયા દત્તં પરં ભારાય મેઽભવત્ । ત્રિલોક્યાં પ્રતિયોદ્ધારં ન લભે ત્વદૃતે સમમ્

તમે મને હજાર હાથ આપ્યા, પણ હવે એ મારા માટે ભારે બોજ બની ગયા છે. ત્રણેય લોકમાં તમારાથી સિવાય મારા સમોવડો લડવૈયો ક્યાંય મળતો નથી.

કણ્ડૂત્યા નિભૃતૈર્દોર્ભિઃ યુયુત્સુર્દિગ્ગજાનહમ્ । આદ્યાયાં ચૂર્ણયન્નદ્રીન્ ભીતાસ્તેઽપિ પ્રદુદ્રુવુઃ

યુદ્ધની ઈચ્છાથી હું મારા હાથથી પોતાને ખંજવાળતો અને દિશાના હાથીઓ સાથે લડતો, શરૂઆતમાં પર્વતોને પણ ચૂર્ણ કરી નાખતો. પણ એ હાથીઓ પણ ડરીને ભાગી ગયા.

તત્ શ્રુત્વા ભગવાન્ ક્રુદ્ધઃ કેતુસ્તે ભજ્યતે યદા । ત્વદ્દર્પઘ્નં ભવેન્મૂઢ સંયુગં મત્સમેન તે

આ સાંભળીને ભગવાન ક્રોધિત થયા અને કહ્યું: હે મૂર્ખ, જ્યારે તારો ધ્વજ તૂટી જશે ત્યારે તને તારી સમકક્ષ યુદ્ધકર્તા મળશે, જે તારો ઘમંડ તોડી નાખશે.

ઇત્યુક્તઃ કુમતિર્હૃષ્ટઃ સ્વગૃહં પ્રાવિશન્નૃપ । પ્રતીક્ષન્ ગિરિશાદેશં સ્વવીર્યનશનં કુધીઃ

આવી રીતે કહ્યા પછી, એ ખોટા વિચારોવાળો ખુશખુશાલ પોતાના ઘરે ગયો અને ગિરિશના આદેશની રાહ જોતા, મૂર્ખાઈથી પોતાના બળના વિનાશની અપેક્ષા કરતો રહ્યો.

તસ્યોષા નામ દુહિતા સ્વપ્ને પ્રાદ્યુમ્નિના રતિમ્ । કન્યાલભત કાન્તેન પ્રાગ્ અદૃષ્ટશ્રુતેન સા

તેને ઊષા નામની એક દીકરી હતી, જેને સ્વપ્નમાં પ્રદ્યુમ્નના પુત્ર સાથે previously અજાણ્યા અને અદેખા સુંદર યુવાન સાથે મિલનનો અનુભવ થયો.

સા તત્ર તમપશ્યન્તી ક્વાસિ કાન્તેતિ વાદિની । સખીનાં મધ્ય ઉત્તસ્થૌ વિહ્વલા વ્રીડિતા ભૃશમ્

એ યુવક ત્યાં ન દેખાતા, ઊષા પોતાના સખીઓ વચ્ચે ઊભી રહી, ઘબડાયેલી અને ખૂબ શરમાઈને બોલી: 'તમે ક્યાં છો, પ્રિય?'

બાણસ્ય મંત્રી કુમ્ભાણ્ડઃ ચિત્રલેખા ચ તત્સુતા । સખ્યપૃચ્છત્ સખીં ઊષાં કૌતૂહલસમન્વિતા

બાણનો મંત્રી કુંભાંડા હતો અને તેની દીકરી ચિત્રલેખા ઊષાની સખી હતી. એ સખી ચિત્રલેખાએ ઉત્સુકતાથી ઊષાને પૂછ્યું.

કં ત્વં મૃગયસે સુભ્રુ કીદૃશસ્તે મનોરથઃ । હસ્તગ્રાહં ન તેઽદ્યાપિ રાજપુત્ર્યુપલક્ષયે

'હે સુંદર ભ્રૂવાળી, તું કોને શોધે છે? તારા મનમાં કયો પુરુષ છે? રાજકન્યા, હજુ સુધી કોઈએ તારો હાથ પકડી લીધો નથી.'

દૃષ્ટઃ કશ્ચિન્નરઃ સ્વપ્ને શ્યામઃ કમલલોચનઃ । પીતવાસા બૃહદ્ બાહુઃ યોષિતાં હૃદયંગમઃ

'મને સ્વપ્નમાં એક પુરુષ દેખાયો, શ્યામવર્ણનો, કમળની આંખોવાળો, પીળા વસ્ત્રો પહેરેલો, વિશાળ ભુજાવાળો અને સ્ત્રીઓના હૃદયને આકર્ષી લે એવો.'

તમહં મૃગયે કાન્તં પાયયિત્વાધરં મધુ । ક્વાપિ યાતઃ સ્પૃહયતીં ક્ષિપ્ત્વા માં વૃજિનાર્ણવે

'હું એ પ્રિયજનને શોધું છું, જેમણે મને પોતાના હોઠોથી અમૃત પીવડાવ્યું, પણ પછી મને તરસતી છોડી ક્યાંક અદૃશ્ય થઈ ગયા અને દુઃખના દરિયામાં ફેંકી દીધી.'

ચિત્રલેખોવાચ - વ્યસનં તેઽપકર્ષામિ ત્રિલોક્યાં યદિ ભાવ્યતે । તં આનેષ્યે વરં યસ્તે મનોહર્તા તમાદિશ

ચિત્રલેખાએ કહ્યું: 'ત્રણે લોકમાં તારી આ પીડા લખાયેલી હોય તો પણ હું દૂર કરી દઈશ. જે તારો મનહર છે એનું નામ કહે, હું એને તારા માટે લાવી દઈશ.'

ઇત્યુક્ત્વા દેવગન્ધર્વ સિદ્ધચારણપન્નગાન્ । દૈત્યવિદ્યાધરાન્ યક્ષાન્ મનુજાંશ્ચ યથાલિખત્

આ રીતે કહીને, તેણે દેવો, ગંધર્વો, સિદ્ધો, ચારણો, સાપો, દૈત્યો, વિદ્યા ધરાવનારાઓ, યક્ષો અને મનુષ્યોના રૂપો જેમ હતાં તેમ દોર્યા.

મનુજેષુ ચ સા વૃષ્નીન્ શૂરં આનકદુન્દુભિમ્ । વ્યલિખદ્ રામકૃષ્ણૌ ચ પ્રદ્યુમ્નં વીક્ષ્ય લજ્જિતા

મનુષ્યોમાં તેણે વૃષ્ણિઓ, શૂરને, અનકદુંદુભિને દોર્યા અને પ્રદ્યુમ્નને જોઈને, રામ અને કૃષ્ણને દોરતી વખતે તે શરમાઈ ગઈ.

અનિરુદ્ધં વિલિખિતં વીક્ષ્યોષાવાઙ્‌મુખી હ્રિયા । સોઽસાવસાવિતિ પ્રાહ સ્મયમાના મહીપતે

અનિરુદ્ધને દોરેલો જોઈ, તે લજ્જાથી માથું નીચે કરી બેઠી; હળવી સ્મિત સાથે રાજાને કહ્યું: 'આ જ, આ જ છે.'

ચિત્રલેખા તમાજ્ઞાય પૌત્રં કૃષ્ણસ્ય યોગિની । યયૌ વિહાયસા રાજન્ દ્વારકાં કૃષ્ણપાલિતામ્

આ વાત સમજીને, યોગશક્તિ ધરાવતી ચિત્રલેખા, કૃષ્ણની પૌત્રી, હે રાજા, આકાશમાર્ગે કૃષ્ણ દ્વારા રક્ષાતી દ્વારકામાં પહોંચી.

તત્ર સુપ્તં સુપર્યઙ્કે પ્રાદ્યુમ્નિં યોગમાસ્થિતા । ગૃહીત્વા શોણિતપુરં સખ્યૈ પ્રિયમદર્શયત્

ત્યાં, યોગબળથી, તેણે સુંદર શય્યામાં સુતા પ્રદ્યુમ્નપુત્ર અનિરુદ્ધને પકડી લીધો અને પોતાના મિત્રને બતાવવા માટે શોણિતપુર લઈ ગઈ.

સા ચ તં સુન્દરવરં વિલોક્ય મુદિતાનના । દુષ્પ્રેક્ષ્યે સ્વગૃહે પુમ્ભી રેમે પ્રાદ્યુમ્નિના સમમ્

તે સુંદર વીરને જોઈ, ઊષા આનંદિત ચહેરે, પોતાના ઘરમાં, જ્યાં બીજાને જવું અઘરું હતું, અનિરુદ્ધ સાથે આનંદ માણવા લાગી.

પરાર્ધ્યવાસઃસ્રગ્ગન્ધ ધૂપદીપાસનાદિભિઃ । પાનભોજન ભક્ષ્યૈશ્ચ વાક્યૈઃ શુશ્રૂષણાર્ચિતઃ

તેણે ઉત્તમ વસ્ત્રો, ફૂલોની વેણીઓ, સુગંધો, ધૂપ, દીવો, આસન, પીણું, ભોજન, મીઠાઈઓ અને પ્રેમભરી વાતોથી તેની સેવા કરી.

ગૂઢઃ કન્યાપુરે શશ્વત્ પ્રવૃદ્ધસ્નેહયા તયા । નાહર્ગણાન્ સ બુબુધે ઊષયાપહૃતેન્દ્રિયઃ

કન્યાના મહેલમાં છુપાયેલો રહી, ઊષાની વધતી લાગણીથી ઘેરાયેલો અનિરુદ્ધ, જેના ઇન્દ્રિયો ઊષા દ્વારા મોહિત થઈ ગયા હતા, દિવસો કેવી રીતે પસાર થયા એ જાણ્યો જ નહીં.

તાં તથા યદુવીરેણ ભુજ્યમાનાં હતવ્રતામ્ । હેતુભિર્લક્ષયાઞ્ચક્રુઃ આપ્રીતાં દુરવચ્છદૈઃ

યાદવ વીર સાથે એ રીતે આનંદ માણતી, અને વર્તમાન વ્રત તૂટેલી ઊષાને, રક્ષકો સુક્ષ્મ સંકેતો દ્વારા જોઈને ખુશ થયા.

ભટા આવેદયાઞ્ચક્રૂ રાજંસ્તે દુહિતુર્વયમ્ । વિચેષ્ટિતં લક્ષયામ કન્યાયાઃ કુલદૂષણમ્

રક્ષકોએ રાજાને જાણ કરી: 'મહારાજ, તમારી પુત્રીના વર્તનમાં અમને શંકાસ્પદ વાતો જણાઈ છે, જે કુળ માટે કલંકરૂપ છે.'

અનપાયિભિરસ્માભિઃ ગુપ્તાયાશ્ચ ગૃહે પ્રભો । કન્યાયા દૂષણં પુમ્ભિઃ દુષ્પ્રેક્ષ્યાયા ન વિદ્મહે

'હું અને મારા સાથીઓ સતત કડક રક્ષા કરતાં છતાં, મહારાજ, અમને ખબર નથી કે, આ અપ્રાપ્ય કન્યાને કોઈ પુરુષે કેવી રીતે ભ્રષ્ટ કરી.'

તતઃ પ્રવ્યથિતો બાણો દુહિતુઃ શ્રુતદૂષણઃ । ત્વરિતઃ કન્યકાગારં પ્રાપ્તોઽદ્રાક્ષીદ્ યદૂદ્વહમ્

પછી, પુત્રીની બદનામી સાંભળી બાણ ખૂબ દુઃખી થયો અને ઝડપથી કન્યાના મહેલમાં ગયો, જ્યાં તેણે યાદવ વંશના વીરને જોયો.

( મિશ્ર ) કામાત્મજં તં ભુવનૈકસુન્દરં શ્યામં પિશઙ્ગામ્બરમમ્બુજેક્ષણમ્ । બૃહદ્‌ભુજં કુણ્ડલકુન્તલત્વિષા સ્મિતાવલોકેન ચ મણ્ડિતાનનમ્

ત્યાં તેણે કામના પુત્ર, જગતમાં સૌથી સુંદર, શ્યામવર્ણ, પીળાં વસ્ત્રો પહેરેલા, કમળ જેવી આંખો, વિશાળ ભુજાઓ, કુંડળ અને વાળથી તેજસ્વી, સ્મિત અને મૃદુ નજરથી શોભતા ચહેરાવાળા અનિરુદ્ધને જોયો.

દીવ્યન્તમક્ષૈઃ પ્રિયયાભિનૃમ્ણયા તદઙ્ગસઙ્ગસ્તનકુઙ્કુમસ્રજમ્ । બાહ્વોર્દધાનં મધુમલ્લિકાશ્રિતાં તસ્યાગ્ર આસીનમવેક્ષ્ય વિસ્મિતઃ

અનિરુદ્ધ પોતાની પ્રિય ઊષા સાથે, જે તેને પામવા આતુર હતી, જૂઆ રમતો હતો; ઊષાના અંગે કુંકુમથી રંગાયેલી ફૂલમાળ, અનિરુદ્ધના હાથમાં મધુમલ્લિકા ફૂલોની વેણી હતી; બાણે બંનેને સાથે બેઠેલા જોઈ આશ્ચર્યચકિત થયો.

સ તં પ્રવિષ્ટં વૃતમાતતાયિભિઃ ભટૈરનીકૈરવલોક્ય માધવઃ । ઉદ્યમ્ય મૌર્વં પરિઘં વ્યવસ્થિતો યથાન્તકો દણ્ડધરો જિઘાંસયા

માધવને આસપાસ શત્રુભર્યા રક્ષકો અને સૈનિકોથી ઘેરાયેલા જોઈ, અનિરુદ્ધે મૌર્વ ગદા ઉંચકી અને મૃત્યુદેવના દંડધારી જેવો યુદ્ધ માટે તૈયાર ઊભો રહ્યો.