શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

નૈવાક્ષકોવિદા યૂયં ગોપાલા વનગોચરાઃ। અક્ષૈર્દીવ્યન્તિ રાજાનો બાણૈશ્ચ ન ભવાદૃશાઃ

'તમને જૂવાની સમજ નથી, તમે તો ગોપાળ છો, જંગલમાં ચરાવો છો; રાજાઓ જૂવું રમે છે અને તીરો ચલાવે છે, તમારા જેવા લોકો નહીં.'

રુક્મિણૈવમધિક્ષિપ્તો રાજભિશ્ચોપહાસિતઃ। ક્રુદ્ધઃ પરિઘમુદ્યમ્ય જઘ્ને તં નૃમ્ણસંસદિ

આ રીતે રાજાઓ અને રુક્મી દ્વારા અપમાનિત થતાં, બલરામ ગુસ્સે ભરાઈ ગયો અને સભામાં પોતાનો ગદો ઉંચકી રુક્મીને માર્યો.

કલિઙ્ગરાજં તરસા ગૃહીત્વા દશમે પદે। દન્તાનપાતયત્ક્રુદ્ધો યોઽહસદ્વિવૃતૈર્દ્વિજૈઃ

કાળિંગના રાજાને બલરામે ઝડપથી પકડીને દસમા પગલે ખેંચી લીધો અને ગુસ્સાથી તેના દાંત તોડી નાખ્યા—એ જ રાજા, જે ખુલ્લા દાંતથી હસ્યો હતો.

અન્યે નિર્ભિન્નબાહૂરુ શિરસો રુધિરોક્ષિતાઃ। રાજાનો દુદ્રવુર્ભીતા બલેન પરિઘાર્દિતાઃ

બીજા રાજાઓ, જેમના હાથ, પગ અને માથા તૂટી ગયા અને લોહીથી લથબથ થઈ ગયા, બલરામના ગદાના ઘા ખાઈને ડરીને ભાગી ગયા.

નિહતે રુક્મિણિ શ્યાલે નાબ્રવીત્સાધ્વસાધુ વા। રક્મિણીબલયો રાજન્સ્નેહભઙ્ગભયાદ્ધરિઃ

જ્યારે રુક્મી, રુક્મિણીનો ભાઈ, માર્યો ગયો, ત્યારે હરીએ રુક્મિણી અને બલરામ વચ્ચેના પ્રેમ તૂટી ન જાય એ ભયથી એ કૃત્યને ન તો સારું કહ્યું, ન તો ખરાબ.

તતોઽનિરુદ્ધં સહ સૂર્યયા વરં રથં સમારોપ્ય યયુઃ કુશસ્થલીમ્। રામાદયો ભોજકટાદ્દશાર્હાઃ સિદ્ધાખિલાર્થા મધુસૂદનાશ્રયાઃ

પછી અનિરુદ્ધ અને તેની પત્નીને સુંદર રથમાં બેસાડી, રામ અને દશાર્હો ભોજકટમાંથી કુશસ્થળી તરફ ચાલ્યા, અને બધા કામ પૂર્ણ કરીને મધુસૂદનના આશ્રયમાં રહ્યા.

ઊષા-અનિરુદ્ધ સમાગમઃ; અનિરુદ્ધસ્ય બંધનં ચ - શ્રીરાજોવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) બાણસ્ય તનયાં ઊષાં ઉપયેમે યદૂત્તમઃ । તત્ર યુદ્ધમભૂદ્ ઘોરં હરિશઙ્કરયોર્મહત્ । એતત્સર્વં મહાયોગિન્ સમાખ્યાતું ત્વમર્હસિ

રાજાએ પૂછ્યું: યદુવંશના શ્રેષ્ઠ અનિરુદ્ધએ બાણની દીકરી ઊષાને વિવાહ કરી હતી. ત્યારે હરિ અને શંકર વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ થયું હતું. હે મહાયોગી, આ બધું તમે મને વિગતે કહો.

શ્રીશુક ઉવાચ - બાણઃ પુત્રશતજ્યેષ્ઠો બલેરાસીન્ મહાત્મનઃ । યેન વામનરૂપાય હરયેઽદાયિ મેદિની

શ્રીશુકદેવજી બોલ્યા: મહાત્મા બલિના સૈકડા પુત્રોમાં સૌથી મોટો પુત્ર બાણ હતો, એ જ બલિ જેણે વામનરૂપધારી હરિને પૃથ્વી દાનમાં આપી હતી.

તસ્યૌરસઃ સુતો બાનઃ શિવભક્તિરતઃ સદા । માન્યો વદાન્યો ધીમાંશ્ચ સત્યસન્ધો દૃઢવ્રતઃ

બાણ એ તેનો પોતાનો પુત્ર હતો, જે હંમેશા શિવભક્તિમાં તત્પર રહેતો, સૌનું માન પામતો, દયાળુ, બુદ્ધિશાળી, સત્યનિષ્ઠ અને દૃઢવ્રતી હતો.

શોણિતાખ્યે પુરે રમ્યે સ રાજ્યં અકરોત્પુરા । તસ્ય શમ્ભોઃ પ્રસાદેન કિઙ્કરા ઇવ તેઽમરાઃ । સહસ્રબાહુર્વાદ્યેન તાણ્ડવેઽતોષયન્મૃડમ્

સુંદર શોણિતપુરમાં એ પહેલાં રાજા હતો. શંભુના આશીર્વાદથી તેના સેવકો દેવતાઓ જેવાં જ હતા. પોતાના હજાર હાથથી તે તાંડવના વાદ્ય વગાડી રુદ્રને પ્રસન્ન કરતો.

ભગવાન્ સર્વભૂતેશઃ શરણ્યો ભક્તવત્સલઃ । વરેણ છન્દયામાસ સ તં વવ્રે પુરાધિપમ્

સર્વભૂતોના સ્વામી, શરણાગતને આશ્રય આપનારા અને ભક્તોને પ્રેમ કરનારા ભગવાને તેને મનગમતો વર માંગવાનો કહ્યું. ત્યારે એણે પોતાના શહેરનું રક્ષણ કરવા શિવને પસંદ કર્યો.

સ એકદાઽઽહ ગિરિશં પાર્શ્વસ્થં વીર્યદુર્મદઃ । કિરીટેનાર્કવર્ણેન સંસ્પૃશન્ તત્પદામ્બુજમ્

એક દિવસ બાણે પોતાના બળના ઘમંડમાં, નજીક બેઠેલા ગિરિશ પાસે ગયો અને સૂર્ય જેવી તેજસ્વી મુગટથી તેમના કમળ જેવા પગ સ્પર્શ્યા.

નમસ્યે ત્વાં મહાદેવ લોકાનાં ગુરુમીશ્વરમ્ । પુંસાં અપૂર્ણકામાનાં કામપૂરામરાઙ્‌ઘ્રિપમ્

હું તમને નમસ્કાર કરું છું, હે મહાદેવ, તમે લોકોના ગુરુ અને ઈશ્વર છો. પુરુષોના અધૂરા ઇચ્છાઓ પૂરી કરનારા અને દેવતાઓ પણ જેમના પગ પકડે છે એવા છો.

દોઃસહસ્રં ત્વયા દત્તં પરં ભારાય મેઽભવત્ । ત્રિલોક્યાં પ્રતિયોદ્ધારં ન લભે ત્વદૃતે સમમ્

તમે મને હજાર હાથ આપ્યા, પણ હવે એ મારા માટે ભારે બોજ બની ગયા છે. ત્રણેય લોકમાં તમારાથી સિવાય મારા સમોવડો લડવૈયો ક્યાંય મળતો નથી.

કણ્ડૂત્યા નિભૃતૈર્દોર્ભિઃ યુયુત્સુર્દિગ્ગજાનહમ્ । આદ્યાયાં ચૂર્ણયન્નદ્રીન્ ભીતાસ્તેઽપિ પ્રદુદ્રુવુઃ

યુદ્ધની ઈચ્છાથી હું મારા હાથથી પોતાને ખંજવાળતો અને દિશાના હાથીઓ સાથે લડતો, શરૂઆતમાં પર્વતોને પણ ચૂર્ણ કરી નાખતો. પણ એ હાથીઓ પણ ડરીને ભાગી ગયા.

તત્ શ્રુત્વા ભગવાન્ ક્રુદ્ધઃ કેતુસ્તે ભજ્યતે યદા । ત્વદ્દર્પઘ્નં ભવેન્મૂઢ સંયુગં મત્સમેન તે

આ સાંભળીને ભગવાન ક્રોધિત થયા અને કહ્યું: હે મૂર્ખ, જ્યારે તારો ધ્વજ તૂટી જશે ત્યારે તને તારી સમકક્ષ યુદ્ધકર્તા મળશે, જે તારો ઘમંડ તોડી નાખશે.

ઇત્યુક્તઃ કુમતિર્હૃષ્ટઃ સ્વગૃહં પ્રાવિશન્નૃપ । પ્રતીક્ષન્ ગિરિશાદેશં સ્વવીર્યનશનં કુધીઃ

આવી રીતે કહ્યા પછી, એ ખોટા વિચારોવાળો ખુશખુશાલ પોતાના ઘરે ગયો અને ગિરિશના આદેશની રાહ જોતા, મૂર્ખાઈથી પોતાના બળના વિનાશની અપેક્ષા કરતો રહ્યો.

તસ્યોષા નામ દુહિતા સ્વપ્ને પ્રાદ્યુમ્નિના રતિમ્ । કન્યાલભત કાન્તેન પ્રાગ્ અદૃષ્ટશ્રુતેન સા

તેને ઊષા નામની એક દીકરી હતી, જેને સ્વપ્નમાં પ્રદ્યુમ્નના પુત્ર સાથે previously અજાણ્યા અને અદેખા સુંદર યુવાન સાથે મિલનનો અનુભવ થયો.

સા તત્ર તમપશ્યન્તી ક્વાસિ કાન્તેતિ વાદિની । સખીનાં મધ્ય ઉત્તસ્થૌ વિહ્વલા વ્રીડિતા ભૃશમ્

એ યુવક ત્યાં ન દેખાતા, ઊષા પોતાના સખીઓ વચ્ચે ઊભી રહી, ઘબડાયેલી અને ખૂબ શરમાઈને બોલી: 'તમે ક્યાં છો, પ્રિય?'

બાણસ્ય મંત્રી કુમ્ભાણ્ડઃ ચિત્રલેખા ચ તત્સુતા । સખ્યપૃચ્છત્ સખીં ઊષાં કૌતૂહલસમન્વિતા

બાણનો મંત્રી કુંભાંડા હતો અને તેની દીકરી ચિત્રલેખા ઊષાની સખી હતી. એ સખી ચિત્રલેખાએ ઉત્સુકતાથી ઊષાને પૂછ્યું.

કં ત્વં મૃગયસે સુભ્રુ કીદૃશસ્તે મનોરથઃ । હસ્તગ્રાહં ન તેઽદ્યાપિ રાજપુત્ર્યુપલક્ષયે

'હે સુંદર ભ્રૂવાળી, તું કોને શોધે છે? તારા મનમાં કયો પુરુષ છે? રાજકન્યા, હજુ સુધી કોઈએ તારો હાથ પકડી લીધો નથી.'

દૃષ્ટઃ કશ્ચિન્નરઃ સ્વપ્ને શ્યામઃ કમલલોચનઃ । પીતવાસા બૃહદ્ બાહુઃ યોષિતાં હૃદયંગમઃ

'મને સ્વપ્નમાં એક પુરુષ દેખાયો, શ્યામવર્ણનો, કમળની આંખોવાળો, પીળા વસ્ત્રો પહેરેલો, વિશાળ ભુજાવાળો અને સ્ત્રીઓના હૃદયને આકર્ષી લે એવો.'

તમહં મૃગયે કાન્તં પાયયિત્વાધરં મધુ । ક્વાપિ યાતઃ સ્પૃહયતીં ક્ષિપ્ત્વા માં વૃજિનાર્ણવે

'હું એ પ્રિયજનને શોધું છું, જેમણે મને પોતાના હોઠોથી અમૃત પીવડાવ્યું, પણ પછી મને તરસતી છોડી ક્યાંક અદૃશ્ય થઈ ગયા અને દુઃખના દરિયામાં ફેંકી દીધી.'

ચિત્રલેખોવાચ - વ્યસનં તેઽપકર્ષામિ ત્રિલોક્યાં યદિ ભાવ્યતે । તં આનેષ્યે વરં યસ્તે મનોહર્તા તમાદિશ

ચિત્રલેખાએ કહ્યું: 'ત્રણે લોકમાં તારી આ પીડા લખાયેલી હોય તો પણ હું દૂર કરી દઈશ. જે તારો મનહર છે એનું નામ કહે, હું એને તારા માટે લાવી દઈશ.'

ઇત્યુક્ત્વા દેવગન્ધર્વ સિદ્ધચારણપન્નગાન્ । દૈત્યવિદ્યાધરાન્ યક્ષાન્ મનુજાંશ્ચ યથાલિખત્

આ રીતે કહીને, તેણે દેવો, ગંધર્વો, સિદ્ધો, ચારણો, સાપો, દૈત્યો, વિદ્યા ધરાવનારાઓ, યક્ષો અને મનુષ્યોના રૂપો જેમ હતાં તેમ દોર્યા.

મનુજેષુ ચ સા વૃષ્નીન્ શૂરં આનકદુન્દુભિમ્ । વ્યલિખદ્ રામકૃષ્ણૌ ચ પ્રદ્યુમ્નં વીક્ષ્ય લજ્જિતા

મનુષ્યોમાં તેણે વૃષ્ણિઓ, શૂરને, અનકદુંદુભિને દોર્યા અને પ્રદ્યુમ્નને જોઈને, રામ અને કૃષ્ણને દોરતી વખતે તે શરમાઈ ગઈ.

અનિરુદ્ધં વિલિખિતં વીક્ષ્યોષાવાઙ્‌મુખી હ્રિયા । સોઽસાવસાવિતિ પ્રાહ સ્મયમાના મહીપતે

અનિરુદ્ધને દોરેલો જોઈ, તે લજ્જાથી માથું નીચે કરી બેઠી; હળવી સ્મિત સાથે રાજાને કહ્યું: 'આ જ, આ જ છે.'

ચિત્રલેખા તમાજ્ઞાય પૌત્રં કૃષ્ણસ્ય યોગિની । યયૌ વિહાયસા રાજન્ દ્વારકાં કૃષ્ણપાલિતામ્

આ વાત સમજીને, યોગશક્તિ ધરાવતી ચિત્રલેખા, કૃષ્ણની પૌત્રી, હે રાજા, આકાશમાર્ગે કૃષ્ણ દ્વારા રક્ષાતી દ્વારકામાં પહોંચી.

તત્ર સુપ્તં સુપર્યઙ્કે પ્રાદ્યુમ્નિં યોગમાસ્થિતા । ગૃહીત્વા શોણિતપુરં સખ્યૈ પ્રિયમદર્શયત્

ત્યાં, યોગબળથી, તેણે સુંદર શય્યામાં સુતા પ્રદ્યુમ્નપુત્ર અનિરુદ્ધને પકડી લીધો અને પોતાના મિત્રને બતાવવા માટે શોણિતપુર લઈ ગઈ.