શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

દૂતસ્ત્વયાત્મલભને સુવિવિક્તમન્ત્રઃ। પ્રસ્થાપિતો મયિ ચિરાયતિ શૂન્યમેતત્। મત્વા જિહાસ ઇદં અઙ્ગમનન્યયોગ્યં। તિષ્ઠેત તત્ત્વયિ વયં પ્રતિનન્દયામઃ

જ્યારે તું મને મેળવવા ગુપ્ત સંદેશાવાહક મોકલ્યો અને વિચાર્યું કે હું આ અયોગ્ય શરીર છોડી દઈશ, ત્યારે પણ તું મારા પર અડગ રહી. એ બદલ અમે પણ તને એ જ રીતે પ્રતિઉત્તર આપીએ છીએ.

શ્રીશુક ઉવાચ। એવં સૌરતસંલાપૈર્ભગવાન્જગદીશ્વરઃ। સ્વરતો રમયા રેમે નરલોકં વિડમ્બયન્

શ્રીશુકદેવે કહ્યું: આ રીતે, જગતના સ્વામી ભગવાને પ્રેમભરી વાતો કરીને રુક્મિણીજીને આનંદ આપ્યો અને મનુષ્યની માફક વર્તન કરીને રમ્યા.

તથાન્યાસામપિ વિભુર્ગૃહેષુ ગૃહવાનિવ। આસ્થિતો ગૃહમેધીયાન્ધર્માંલ્લોકગુરુર્હરિઃ

એ જ રીતે, સર્વવ્યાપી ભગવાન હરિએ દરેક પત્નીના ઘરમાં, ગૃહસ્થના ધર્મોનું પાલન કરતા, જાણે પોતે પણ ગૃહસ્થ હોય એમ રહીને, જગતના ગુરુ તરીકે વર્તન કર્યું.

અથૈકષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ 10.61 શ્રીશુક ઉવાચ। એકૈકશસ્તાઃ કૃષ્ણસ્ય પુત્રાન્દશ દશાબલાઃ। અજીજનન્નનવમાન્પિતુઃ સર્વાત્મસમ્પદા

શ્રીશુકદેવે કહ્યું: પછી, કૃષ્ણજીની દરેક પત્નીએ દસ દસ પુત્રો અને એક નવમ પુત્ર જન્માવ્યો, જે બધા પોતાના પિતાની સમાન શક્તિ અને ગુણોથી યુક્ત હતા.

ગૃહાદનપગં વીક્ષ્ય રાજપુત્ર્યોઽચ્યુતં સ્થિતમ્। પ્રેષ્ઠં ન્યમંસત સ્વં સ્વં ન તત્તત્ત્વવિદઃ સ્ત્રિયઃ

જ્યારે રાજકન્યાઓએ અચ્યૂતને પોતાના ઘરમાં હંમેશા હાજર જોયો, ત્યારે એ સ્ત્રીઓએ તેમને પોતાનો સૌથી પ્રિય માન્યો, ભલે તેઓ ભગવાનનું સાચું સ્વરૂપ જાણતી ન હતી.

ચાર્વબ્જકોશવદનાયતબાહુનેત્ર। સપ્રેમહાસરસવીક્ષિતવલ્ગુજલ્પૈઃ। સમ્મોહિતા ભગવતો ન મનો વિજેતું। સ્વૈર્વિભ્રમૈઃ સમશકન્વનિતા વિભૂમ્નઃ

કમળ જેવા મુખ, લાંબા હાથ અને આંખો, પ્રેમથી ભરેલા દૃષ્ટિ અને મીઠા બોલથી ભગવાને સ્ત્રીઓને મોહિત કરી દીધા, જેથી પોતાનાં સૌંદર્યથી પણ તેઓ ભગવાનની મહિમા સામે પોતાનું મન જીતી શકી નહીં.

સ્માયાવલોકલવદર્શિતભાવહારિ। ભ્રૂમણ્ડલપ્રહિતસૌરતમન્ત્રશૌણ્ડૈઃ। પત્ન્યસ્તુ ષોડશસહસ્રમનઙ્ગબાણૈર્। યસ્યેન્દ્રિયં વિમથિતું કરણૈર્ન શેકુઃ

હળવી સ્મિત અને દૃષ્ટિ, ભ્રૂના ઇશારાથી પ્રેમભરી વાતો અને ભાવ દર્શાવતા હાવભાવથી ભગવાને પોતાની સૌંદર્યથી સ્ત્રીઓને મોહિત કરી દીધા. તેમ છતાં, તેમની સોળ હજાર પત્નીઓએ પણ પોતાના સ્ત્રીસૌંદર્યથી ભગવાનના ઇન્દ્રિયોને કદી હલાવી શક્યા નહીં.

ઇત્થં રમાપતિમવાપ્ય પતિં સ્ત્રિયસ્તા। બ્રહ્માદયોઽપિ ન વિદુઃ પદવીં યદીયામ્। ભેજુર્મુદાવિરતમેધિતયાનુરાગ। હાસાવલોકનવસઙ્ગમલાલસાદ્યમ્

આ રીતે, જ્યારે ભગવાન લક્ષ્મીપતિએ પત્ની રૂપે તેમને પ્રાપ્ત થયા, ત્યારે એ સ્ત્રીઓએ, જેમની મહિમાની ગતિ બ્રહ્મા અને બીજા દેવતાઓ પણ જાણતા નથી, આનંદપૂર્વક સતત પ્રેમથી ભગવાનની સેવા કરી. તેઓ ભગવાનની સ્મિત, નજર, સ્પર્શ અને અંગસંગ માટે હંમેશાં આતુર રહેતા.

પ્રત્યુદ્ગમાસનવરાર્હણપાદશૌચ। તામ્બૂલવિશ્રમણવીજનગન્ધમાલ્યૈઃ। કેશપ્રસારશયનસ્નપનોપહાર્યૈઃ। દાસીશતા અપિ વિભોર્વિદધુઃ સ્મ દાસ્યમ્

સૈકડો દાસીઓએ ભગવાનની સેવા કરી, જેમણે આવકાર, બેઠક, પગધોવા, પાન, આરામ, પંખો, સુગંધિત ફૂલો, વાળ ગોઠવવા, શયન, સ્નાન અને અન્ય સેવાઓ ભક્તિપૂર્વક અર્પણ કરી.

તાસાં યા દશપુત્રાણાં કૃષ્ણસ્ત્રીણાં પુરોદિતાઃ। અષ્ટૌ મહિષ્યસ્તત્પુત્રાન્પ્રદ્યુમ્નાદીન્ગૃણામિ તે

કૃષ્ણજીની પત્નીઓમાંથી, દસ પુત્રોમાંથી જે અગ્રણીઓ છે, એ આઠ મહારાણીઓ છે. હવે હું પ્રદ્યુમ્નથી શરૂ કરીને તેમના પુત્રોના નામ કહું છું.

ચારુદેષ્ણઃ સુદેષ્ણશ્ચ ચારુદેહશ્ચ વીર્યવાન્। સુચારુશ્ચારુગુપ્તશ્ચ ભદ્રચારુસ્તથાપરઃ

તેઓ છે: ચારુદેષ્ણ, સુદેષ્ણ, પરાક્રમી ચારુદેહ, સુચારુ, ચારુગુપ્ત, ભદ્રચારુ અને બીજો એક.

ચારુચન્દ્રો વિચારુશ્ચ ચારુશ્ચ દશમો હરેઃ। પ્રદ્યુમ્નપ્રમુખા જાતા રુક્મિણ્યાં નાવમાઃ પિતુઃ

ચારુચંદ્ર, વિચારુ અને ચારુ—આ દસમા પુત્ર છે. પ્રદ્યુમ્નને મુખ્ય રાખીને, આ બધા પુત્રો રુક્મિણીમાંથી જન્મ્યા, અને તેઓ પિતાથી ઓછા નહોતા.

ભાનુઃ સુભાનુઃ સ્વર્ભાનુઃ પ્રભાનુર્ભાનુમાંસ્તથા। ચન્દ્ર ભાનુર્બૃહદ્ભાનુરતિભાનુસ્તથાષ્ટમઃ

ભાનુ, સુભાનુ, સ્વર્ભાનુ, પ્રભાનુ, ભાનુમાન, ચંદ્રભાનુ, બૃહદ્‌ભાનુ અને રતિભાનુ—આ આઠ પુત્રો છે.

શ્રીભાનુઃ પ્રતિભાનુશ્ચ સત્યભામાત્મજા દશ। સામ્બઃ સુમિત્રઃ પુરુજિચ્છતજિચ્ચ સહસ્રજિત્

શ્રીભાનુ અને પ્રતિભાનુ—આ દસ પુત્રો સત્યભામાના છે. સામ્બ, સુમિત્ર, પુરુજિત, શતજિત અને સહસ્રજિત.

વિજયશ્ચિત્રકેતુશ્ચ વસુમાન્દ્રવિડઃ ક્રતુઃ। જામ્બવત્યાઃ સુતા હ્યેતે સામ્બાદ્યાઃ પિતૃસમ્મતાઃ

વિજય, ચિત્રકેતુ, વસુમાન, દ્રવિડ અને ક્રતુ—આ બધા જામ્બવતીના પુત્રો છે, જેમાં સામ્બ મુખ્ય છે અને પિતાને પ્રિય છે.

વીરશ્ચન્દ્રો ઽશ્વસેનશ્ચ ચિત્રગુર્વેગવાન્વૃષઃ। આમઃ શઙ્કુર્વસુઃ શ્રીમાન્કુન્તિર્નાગ્નજિતેઃ સુતાઃ

વીરચંદ્ર, અશ્વસેન, ચિત્રગુ, વેગવાન, વૃષ, આમ, શંકુ, વસુ, શ્રીમાન અને કુંતિર—આ બધા નાગ્નજિતના પુત્રો છે.

શ્રુતઃ કવિર્વૃષો વીરઃ સુબાહુર્ભદ્ર એકલઃ। શાન્તિર્દર્શઃ પૂર્ણમાસઃ કાલિન્દ્યાઃ સોમકોઽવરઃ

શ્રુત, કવિ, વૃષ, વીર, સુબાહુ, ભદ્ર, એકલ, શાંતિ, દર્શ અને પૂર્ણિમાસ—આ બધા કાલિન્દીના પુત્રો છે; અને સોમક સૌથી નાનો છે.

પ્રઘોષો ગાત્રવાન્સિંહો બલઃ પ્રબલ ઊર્ધ્વગઃ। માદ્ર્યાઃ પુત્રા મહાશક્તિઃ સહ ઓજોઽપરાજિતઃ

પ્રઘોષ, ગાત્રવાન, સિંહ, બલ, પ્રબલ, ઊર્ધ્વગ, મહાશક્તિ, સહ, ઓજ અને અપરાજિત—આ બધા માદ્રીના પુત્રો છે.

વૃકો હર્ષોઽનિલો ગૃધ્રો વર્ધનોઽન્નાદ એવ ચ। મહાશઃ પાવનો વહ્નિર્મિત્રવિન્દાત્મજાઃ ક્ષુધિઃ

વૃક, હર્ષ, અનિલ, ગૃધ્ર, વર્ધન, અન્નાદ, મહાશ, પાવન અને વહ્નિ—આ બધા મિત્રવિંદાના પુત્રો છે, અને ક્ષુધિ પણ તેમના સાથે છે.

સઙ્ગ્રામજિદ્બૃહત્સેનઃ શૂરઃ પ્રહરણોઽરિજિત્। જયઃ સુભદ્રો ભદ્રાયા વામ આયુશ્ચ સત્યકઃ

સંગ્રામજિત, બૃહત્સેન, શૂર, પ્રહરણ, અર્જિત, જય, સુભદ્ર, વામાયુ અને સત્યક—આ બધા ભદ્રાના પુત્રો છે.

દીપ્તિમાંસ્તામ્રતપ્તાદ્યા રોહિણ્યાસ્તનયા હરેઃ। પ્રદ્યુમ્નાચ્ચાનિરુદ્ધોઽભૂદ્રુક્મવત્યાં મહાબલઃ । પુત્ર્યાં તુ રુક્મિણો રાજન્નામ્ના ભોજકટે પુરે

દીપ્તિમાન, તામ્ર, તપ્તા અને બીજા ઘણા રોહિણીના પુત્રો છે. પ્રદ્યુમ્નમાંથી અનિરુદ્ધ જન્મ્યો, જે રુક્મિનીના ભાઈ રુક્મિની પુત્રી રુક્મવતીના પુત્ર છે અને મહાબળવાન છે. તેનો જન્મ ભોજકટા શહેરમાં થયો હતો.

એતેષાં પુત્રપૌત્રાશ્ચ બભૂવુઃ કોટિશો નૃપ। માતરઃ કૃષ્ણજાતીનાં સહસ્રાણિ ચ ષોડશ

હે રાજા, તેમના પુત્રો અને પૌત્રોની સંખ્યા કરોડોમાં હતી. અને કૃષ્ણજીના સંતાનોની માતાઓ પણ સોળ હજાર હતી.

શ્રીરાજોવાચ। કથં રુક્મ્યરિપુત્રાય પ્રાદાદ્દુહિતરં યુધિ। કૃષ્ણેન પરિભૂતસ્તં હન્તું રન્ધ્રં પ્રતીક્ષતે। એતદાખ્યાહિ મે વિદ્વન્દ્વિષોર્વૈવાહિકં મિથઃ

રાજાએ પૂછ્યું: કૃષ્ણે રુક્મિને અપમાન આપ્યો હતો અને રુક્મિ તો તેમને મારવાની તાકમાં હતો, તો પણ તેણે પોતાની દીકરીનું વિવાહ યુદ્ધમાં કૃષ્ણના પુત્રને કેમ આપ્યું? હે વિદ્વાન, આ શત્રુઓ વચ્ચેના લગ્નની કથા મને કહો.

અનાગતમતીતં ચ વર્તમાનમતીન્દ્રિયમ્। વિપ્રકૃષ્ટં વ્યવહિતં સમ્યક્પશ્યન્તિ યોગિનઃ

યોગીઓ ભૂતકાળ, ભવિષ્ય, વર્તમાન, ઇન્દ્રિયોથી પર, દૂર અને છુપાયેલું બધું સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકે છે.

શ્રીશુક ઉવાચ। વૃતઃ સ્વયંવરે સાક્ષાદનઙ્ગોઽઙ્ગયુતસ્તયા। રાજ્ઞઃ સમેતાન્નિર્જિત્ય જહારૈકરથો યુધિ

શુકદેવે કહ્યું: સ્વયંવર વખતે, એ કન્યાએ કામદેવ જેવા રૂપાળાને પસંદ કર્યો. એકલાએ જ રથમાં બેસી, યુદ્ધમાં એકઠા થયેલા રાજાઓને હરાવીને, તે કન્યાને લઈ ગયો.

યદ્યપ્યનુસ્મરન્વૈરં રુક્મી કૃષ્ણાવમાનિતઃ। વ્યતરદ્ભાગિનેયાય સુતાં કુર્વન્સ્વસુઃ પ્રિયમ્

જ્યાં સુધી રુક્મી કૃષ્ણ દ્વારા અપમાનિત થયો હતો અને મનમાં વેર રાખતો હતો, છતાં તેણે પોતાની બહેનને ખુશ કરવા માટે પોતાની દીકરીનો લગ્ન પોતાની બહેનપુત્ર સાથે કરાવ્યો.

રુક્મિણ્યાસ્તનયાં રાજન્કૃતવર્મસુતો બલી। ઉપયેમે વિશાલાક્ષીં કન્યાં ચારુમતીં કિલ

રાજા, કૃતવર્માનો શક્તિશાળી પુત્ર, રૂપાળી અને વિશાળ આંખો ધરાવતી રુક્મિણીની દીકરી સાથે લગ્ન કરી બેઠો.

દૌહિત્રાયાનિરુદ્ધાય પૌત્રીં રુક્મ્યાદદાદ્ધરેઃ। રોચનાં બદ્ધવૈરોઽપિ સ્વસુઃ પ્રિયચિકીર્ષયા । જાનન્નધર્મં તદ્યૌનં સ્નેહપાશાનુબન્ધનઃ

રુક્મીએ પોતાના હૃદયમાં વેર હોવા છતાં, બહેનને પ્રસન્ન કરવા માટે પોતાની પૌત્રી રોચનાનું અનિરુદ્ધ સાથે વિવાહ કરાવ્યું. તેને ખબર હતી કે આ સંબંધ યોગ્ય નથી, પણ લાગણીના બંધનથી બંધાઈ ગયો હતો.

તસ્મિન્નભ્યુદયે રાજન્રુક્મિણી રામકેશવૌ। પુરં ભોજકટં જગ્મુઃ સામ્બપ્રદ્યુમ્નકાદયઃ

એ શુભ પ્રસંગે, રાજા, રુક્મિણી, રામ અને કૃષ્ણ, સાથે સાથે સામ્બ, પ્રદ્યુમ્ન અને બીજા બધા ભોજકટ શહેરમાં ગયા.