શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

તસ્યાઃ સ્યુરચ્યુત નૃપા ભવતોપદિષ્ટાઃ। સ્ત્રીણાં ગૃહેષુ ખરગોશ્વવિડાલભૃત્યાઃ। યત્કર્ણમૂલમરિકર્ષણ નોપયાયાદ્। યુષ્મત્કથા મૃડવિરિઞ્ચસભાસુ ગીતા

હે અચ્યૂત, સ્ત્રીઓના ઘરમાં, તમારા ઉપદેશથી ચાલતા પુરુષો, જો તેમના કાન સુધી તમારી કથા—which શિવ અને બ્રહ્માના સભામાં ગવાય છે—ન પહોંચે, તો તેઓ ગધેડા, ગાય, ઘોડા, બિલાડી કે દાસ જેટલા જ છે. એમના જીવનનો શું અર્થ?

ત્વક્શ્મશ્રુરોમનખકેશપિનદ્ધમન્તર્। માંસાસ્થિરક્તકૃમિવિટ્કફપિત્તવાતમ્। જીવચ્છવં ભજતિ કાન્તમતિર્વિમૂઢા। યા તે પદાબ્જમકરન્દમજિઘ્રતી સ્ત્રી

જે સ્ત્રી, તારા પદપદ્મના અમૃત સુગંધને નથી માણતી, એ મૂર્ખ સ્ત્રી, ચામડી, વાળ, નખ, માંસ, હાડકાં, લોહી, કીડા, માટી, કફ, પિત્ત અને વાયુથી ભરેલા જીવતા મૃતદેહ જેવા પતિને પ્રેમ કરે છે.

અસ્ત્વમ્બુજાક્ષ મમ તે ચરણાનુરાગ। આત્મન્રતસ્ય મયિ ચાનતિરિક્તદૃષ્ટેઃ। યર્હ્યસ્ય વૃદ્ધય ઉપાત્તરજોઽતિમાત્રો। મામીક્ષસે તદુ હ નઃ પરમાનુકમ્પા

હે કમળનેત્ર, મારા મનમાં તારા ચરણોમાં અડગ પ્રેમ રહે. તું તો પોતે જ આનંદમાં રહે છે અને બધાને પોતાનો જ ભાગ માને છે. જ્યારે વૃદ્ધાવસ્થાના કારણે કોઈમાં રજોગુણ વધુ થાય અને એ સમયે તું મને તારી કૃપાદૃષ્ટિથી જુએ, એ જ અમારે માટે તારી સર્વોચ્ચ દયા છે.

નૈવાલીકમહં મન્યે વચસ્તે મધુસૂદન। અમ્બાયા એવ હિ પ્રાયઃ કન્યાયાઃ સ્યાદ્રતિઃ ક્વચિત્

હે મધુસૂદન, હું તારા વચનને ખોટું માનતી નથી. કારણ કે, સામાન્ય રીતે કન્યાનું પ્રેમ તો પોતાની માતા માટે જ હોય છે, બીજાં માટે બહુ ઓછું જ હોય છે.

વ્યૂઢાયાશ્ચાપિ પુંશ્ચલ્યા મનોઽભ્યેતિ નવં નવમ્। બુધોઽસતીં ન બિભૃયાત્તાં બિભ્રદુભયચ્યુતઃ

જ્યાં સુધીLoose conductવાળી સ્ત્રીનું મન વારંવાર નવા-નવા પુરુષ તરફ વળે છે. બુદ્ધિશાળી પુરુષે આવી અવિશ્વાસુ સ્ત્રીને ક્યારેય સ્વીકારવી નહીં, નહીં તો એ બંને તરફથી વંચિત થાય છે.

શ્રીભગવાનુવાચ। સાધ્વ્યેતચ્છ્રોતુકામૈસ્ત્વં રાજપુત્રી પ્રલમ્ભિતા। મયોદિતં યદન્વાત્થ સર્વં તત્સત્યમેવ હિ

શ્રીભગવાને કહ્યું: હે પવિત્ર રાજકન્યા, તને જે સાંભળવાની ઈચ્છા હતી એ માટે મેં તને શબ્દોથી પરખી હતી. તું જે પૂછ્યું અને મેં જે કહ્યું એ બધું સાચું જ છે.

યાન્યાન્કામયસે કામાન્મય્યકામાય ભામિનિ। સન્તિ હ્યેકાન્તભક્તાયાસ્તવ કલ્યાણિ નિત્યદ

હે સુંદરિ, તને જે પણ ઈચ્છાઓ હોય, જો તું એકમાત્ર મારી ભક્તિ કરે છે, તો હંમેશા તારી દરેક ઈચ્છા પૂર્ણ થાય છે, હે શુભે, કેમ કે તું મારી એકાંતિક ભક્ત છે.

ઉપલબ્ધં પતિપ્રેમ પાતિવ્રત્યં ચ તેઽનઘે। યદ્વાક્યૈશ્ચાલ્યમાનાયા ન ધીર્મય્યપકર્ષિતા

હે નિર્દોષે, તારો પતિપ્રેમ અને પતિવ્રતાનું વ્રત સાબિત થયું છે. મારી વાતોથી તું ક્યારેક ગભરાઈ પણ, તારો મન કદી પણ મારી તરફથી ડગ્યું નહીં.

યે માં ભજન્તિ દામ્પત્યે તપસા વ્રતચર્યયા। કામાત્માનોઽપવર્ગેશં મોહિતા મમ માયયા

જે લોકો દાંપત્યજીવનમાં, તપ અને વ્રતથી મારી ઉપાસના કરે છે, પણ તેમનું મન કામનામાં જ અટવાયેલું હોય છે, તેઓ મારી માયાથી મોહિત થઈને મને મુક્તિના સ્વામી માને છે.

માં પ્રાપ્ય માનિન્યપવર્ગસમ્પદં। વાઞ્છન્તિ યે સમ્પદ એવ તત્પતિમ્। તે મન્દભાગા નિરયેઽપિ યે નૃણાં। માત્રાત્મકત્વાત્નિરયઃ સુસઙ્ગમઃ

જે ગર્વીલા લોકો મને અને મુક્તિના ધનને પામ્યા પછી પણ, સંસારના સુખ અને પતિની ઈચ્છા રાખે છે, તેઓ દુર્ભાગી છે. એવા લોકો માટે તો નરક પણ પોતાના લોકોના સંગથી મીઠો લાગે છે.

દિષ્ટ્યા ગૃહેશ્વર્યસકૃન્મયિ ત્વયા કૃતાનુવૃત્તિર્ભવમોચની ખલૈઃ। સુદુષ્કરાસૌ સુતરાં દુરાશિષો હ્યસુંભરાયા નિકૃતિં જુષઃ સ્ત્રિયાઃ

હે ગૃહલક્ષ્મી, તારા ઘરમાં તું વારંવાર મારી ઈચ્છા મુજબ વર્તી છે, એ તારો સદભાગ્ય છે. આવી નારીઓ માટે, જેમની ઈચ્છાઓ અઘરી હોય અને જે છેતરપિંડી કરે છે, એમની પણ જન્મમુક્તિ માટે તારો આચરણ દુર્લભ છે.

ન ત્વાદૃશીમ્પ્રણયિનીં ગૃહિણીં ગૃહેષુ। પશ્યામિ માનિનિ યયા સ્વવિવાહકાલે। પ્રાપ્તાન્નૃપાન્ન વિગણય્ય રહોહરો મે। પ્રસ્થાપિતો દ્વિજ ઉપશ્રુતસત્કથસ્ય

હે ગર્વીલી, તારા જેવો પ્રેમાળ અને પતિપ્રેમી ગૃહિણીને હું બીજા કોઈ ઘરમાં જોઉં નથી. તારા લગ્ન સમયે, તું રાજાઓની પરવા કર્યા વિના, મારા ગુણો સાંભળેલા બ્રાહ્મણને ગુપ્ત રીતે મારી પાસે મોકલ્યો હતો.

ભ્રાતુર્વિરૂપકરણં યુધિ નિર્જિતસ્ય। પ્રોદ્વાહપર્વણિ ચ તદ્વધમક્ષગોષ્ઠ્યામ્। દુઃખં સમુત્થમસહોઽસ્મદયોગભીત્યા। નૈવાબ્રવીઃ કિમપિ તેન વયં જિતાસ્તે

જ્યારે તારા ભાઈનું યુદ્ધમાં રૂપ બગાડાયું અને લગ્ન પ્રસંગે જુગારમંડળમાં તેનું મૃત્યુ થયું, ત્યારે એ દુઃખ તું ફક્ત મારી વિયોગની ભયથી સહન કરી, કશું બોલી નહીં. એથી તું અમને જીતે છે.

દૂતસ્ત્વયાત્મલભને સુવિવિક્તમન્ત્રઃ। પ્રસ્થાપિતો મયિ ચિરાયતિ શૂન્યમેતત્। મત્વા જિહાસ ઇદં અઙ્ગમનન્યયોગ્યં। તિષ્ઠેત તત્ત્વયિ વયં પ્રતિનન્દયામઃ

જ્યારે તું મને મેળવવા ગુપ્ત સંદેશાવાહક મોકલ્યો અને વિચાર્યું કે હું આ અયોગ્ય શરીર છોડી દઈશ, ત્યારે પણ તું મારા પર અડગ રહી. એ બદલ અમે પણ તને એ જ રીતે પ્રતિઉત્તર આપીએ છીએ.

શ્રીશુક ઉવાચ। એવં સૌરતસંલાપૈર્ભગવાન્જગદીશ્વરઃ। સ્વરતો રમયા રેમે નરલોકં વિડમ્બયન્

શ્રીશુકદેવે કહ્યું: આ રીતે, જગતના સ્વામી ભગવાને પ્રેમભરી વાતો કરીને રુક્મિણીજીને આનંદ આપ્યો અને મનુષ્યની માફક વર્તન કરીને રમ્યા.

તથાન્યાસામપિ વિભુર્ગૃહેષુ ગૃહવાનિવ। આસ્થિતો ગૃહમેધીયાન્ધર્માંલ્લોકગુરુર્હરિઃ

એ જ રીતે, સર્વવ્યાપી ભગવાન હરિએ દરેક પત્નીના ઘરમાં, ગૃહસ્થના ધર્મોનું પાલન કરતા, જાણે પોતે પણ ગૃહસ્થ હોય એમ રહીને, જગતના ગુરુ તરીકે વર્તન કર્યું.

અથૈકષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ 10.61 શ્રીશુક ઉવાચ। એકૈકશસ્તાઃ કૃષ્ણસ્ય પુત્રાન્દશ દશાબલાઃ। અજીજનન્નનવમાન્પિતુઃ સર્વાત્મસમ્પદા

શ્રીશુકદેવે કહ્યું: પછી, કૃષ્ણજીની દરેક પત્નીએ દસ દસ પુત્રો અને એક નવમ પુત્ર જન્માવ્યો, જે બધા પોતાના પિતાની સમાન શક્તિ અને ગુણોથી યુક્ત હતા.

ગૃહાદનપગં વીક્ષ્ય રાજપુત્ર્યોઽચ્યુતં સ્થિતમ્। પ્રેષ્ઠં ન્યમંસત સ્વં સ્વં ન તત્તત્ત્વવિદઃ સ્ત્રિયઃ

જ્યારે રાજકન્યાઓએ અચ્યૂતને પોતાના ઘરમાં હંમેશા હાજર જોયો, ત્યારે એ સ્ત્રીઓએ તેમને પોતાનો સૌથી પ્રિય માન્યો, ભલે તેઓ ભગવાનનું સાચું સ્વરૂપ જાણતી ન હતી.

ચાર્વબ્જકોશવદનાયતબાહુનેત્ર। સપ્રેમહાસરસવીક્ષિતવલ્ગુજલ્પૈઃ। સમ્મોહિતા ભગવતો ન મનો વિજેતું। સ્વૈર્વિભ્રમૈઃ સમશકન્વનિતા વિભૂમ્નઃ

કમળ જેવા મુખ, લાંબા હાથ અને આંખો, પ્રેમથી ભરેલા દૃષ્ટિ અને મીઠા બોલથી ભગવાને સ્ત્રીઓને મોહિત કરી દીધા, જેથી પોતાનાં સૌંદર્યથી પણ તેઓ ભગવાનની મહિમા સામે પોતાનું મન જીતી શકી નહીં.

સ્માયાવલોકલવદર્શિતભાવહારિ। ભ્રૂમણ્ડલપ્રહિતસૌરતમન્ત્રશૌણ્ડૈઃ। પત્ન્યસ્તુ ષોડશસહસ્રમનઙ્ગબાણૈર્। યસ્યેન્દ્રિયં વિમથિતું કરણૈર્ન શેકુઃ

હળવી સ્મિત અને દૃષ્ટિ, ભ્રૂના ઇશારાથી પ્રેમભરી વાતો અને ભાવ દર્શાવતા હાવભાવથી ભગવાને પોતાની સૌંદર્યથી સ્ત્રીઓને મોહિત કરી દીધા. તેમ છતાં, તેમની સોળ હજાર પત્નીઓએ પણ પોતાના સ્ત્રીસૌંદર્યથી ભગવાનના ઇન્દ્રિયોને કદી હલાવી શક્યા નહીં.

ઇત્થં રમાપતિમવાપ્ય પતિં સ્ત્રિયસ્તા। બ્રહ્માદયોઽપિ ન વિદુઃ પદવીં યદીયામ્। ભેજુર્મુદાવિરતમેધિતયાનુરાગ। હાસાવલોકનવસઙ્ગમલાલસાદ્યમ્

આ રીતે, જ્યારે ભગવાન લક્ષ્મીપતિએ પત્ની રૂપે તેમને પ્રાપ્ત થયા, ત્યારે એ સ્ત્રીઓએ, જેમની મહિમાની ગતિ બ્રહ્મા અને બીજા દેવતાઓ પણ જાણતા નથી, આનંદપૂર્વક સતત પ્રેમથી ભગવાનની સેવા કરી. તેઓ ભગવાનની સ્મિત, નજર, સ્પર્શ અને અંગસંગ માટે હંમેશાં આતુર રહેતા.

પ્રત્યુદ્ગમાસનવરાર્હણપાદશૌચ। તામ્બૂલવિશ્રમણવીજનગન્ધમાલ્યૈઃ। કેશપ્રસારશયનસ્નપનોપહાર્યૈઃ। દાસીશતા અપિ વિભોર્વિદધુઃ સ્મ દાસ્યમ્

સૈકડો દાસીઓએ ભગવાનની સેવા કરી, જેમણે આવકાર, બેઠક, પગધોવા, પાન, આરામ, પંખો, સુગંધિત ફૂલો, વાળ ગોઠવવા, શયન, સ્નાન અને અન્ય સેવાઓ ભક્તિપૂર્વક અર્પણ કરી.

તાસાં યા દશપુત્રાણાં કૃષ્ણસ્ત્રીણાં પુરોદિતાઃ। અષ્ટૌ મહિષ્યસ્તત્પુત્રાન્પ્રદ્યુમ્નાદીન્ગૃણામિ તે

કૃષ્ણજીની પત્નીઓમાંથી, દસ પુત્રોમાંથી જે અગ્રણીઓ છે, એ આઠ મહારાણીઓ છે. હવે હું પ્રદ્યુમ્નથી શરૂ કરીને તેમના પુત્રોના નામ કહું છું.

ચારુદેષ્ણઃ સુદેષ્ણશ્ચ ચારુદેહશ્ચ વીર્યવાન્। સુચારુશ્ચારુગુપ્તશ્ચ ભદ્રચારુસ્તથાપરઃ

તેઓ છે: ચારુદેષ્ણ, સુદેષ્ણ, પરાક્રમી ચારુદેહ, સુચારુ, ચારુગુપ્ત, ભદ્રચારુ અને બીજો એક.

ચારુચન્દ્રો વિચારુશ્ચ ચારુશ્ચ દશમો હરેઃ। પ્રદ્યુમ્નપ્રમુખા જાતા રુક્મિણ્યાં નાવમાઃ પિતુઃ

ચારુચંદ્ર, વિચારુ અને ચારુ—આ દસમા પુત્ર છે. પ્રદ્યુમ્નને મુખ્ય રાખીને, આ બધા પુત્રો રુક્મિણીમાંથી જન્મ્યા, અને તેઓ પિતાથી ઓછા નહોતા.

ભાનુઃ સુભાનુઃ સ્વર્ભાનુઃ પ્રભાનુર્ભાનુમાંસ્તથા। ચન્દ્ર ભાનુર્બૃહદ્ભાનુરતિભાનુસ્તથાષ્ટમઃ

ભાનુ, સુભાનુ, સ્વર્ભાનુ, પ્રભાનુ, ભાનુમાન, ચંદ્રભાનુ, બૃહદ્‌ભાનુ અને રતિભાનુ—આ આઠ પુત્રો છે.

શ્રીભાનુઃ પ્રતિભાનુશ્ચ સત્યભામાત્મજા દશ। સામ્બઃ સુમિત્રઃ પુરુજિચ્છતજિચ્ચ સહસ્રજિત્

શ્રીભાનુ અને પ્રતિભાનુ—આ દસ પુત્રો સત્યભામાના છે. સામ્બ, સુમિત્ર, પુરુજિત, શતજિત અને સહસ્રજિત.

વિજયશ્ચિત્રકેતુશ્ચ વસુમાન્દ્રવિડઃ ક્રતુઃ। જામ્બવત્યાઃ સુતા હ્યેતે સામ્બાદ્યાઃ પિતૃસમ્મતાઃ

વિજય, ચિત્રકેતુ, વસુમાન, દ્રવિડ અને ક્રતુ—આ બધા જામ્બવતીના પુત્રો છે, જેમાં સામ્બ મુખ્ય છે અને પિતાને પ્રિય છે.

વીરશ્ચન્દ્રો ઽશ્વસેનશ્ચ ચિત્રગુર્વેગવાન્વૃષઃ। આમઃ શઙ્કુર્વસુઃ શ્રીમાન્કુન્તિર્નાગ્નજિતેઃ સુતાઃ

વીરચંદ્ર, અશ્વસેન, ચિત્રગુ, વેગવાન, વૃષ, આમ, શંકુ, વસુ, શ્રીમાન અને કુંતિર—આ બધા નાગ્નજિતના પુત્રો છે.