શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ગોકર્ણ ઉવાચ - કસ્ત્વં ઉગ્રતરો રાત્રૌ કુતો યાતો દશાં ઇમામ્ । કિંવા પ્રેતઃ પિશાચો વા રાક્ષસોઽસીતિ શંસ નઃ

ગોકર્ણે પૂછ્યું: 'તુ કોણ છે, રાત્રે આવું ભયાનક રૂપ ધારણ કરનાર? ક્યાંથી આવી આ હાલતમાં પડ્યો? તું ભૂત છે કે પિશાચ કે રાક્ષસ? અમને સાચું કહો.'

સૂત ઉવાચ - એવં પૃષ્ટસ્તદા તેન રુરોદોચ્ચૈઃ પુનઃ પુનઃ । અશક્તો વચનોચ્ચારે સંજ્ઞામાત્રં ચકાર હ

સૂતે કહ્યું: એ રીતે પૂછતાં, એ વારંવાર ઉંચે અવાજે રડતો રહ્યો, બોલી શકતો નહોતો, માત્ર સંકેતથી જ પોતાની ઓળખ આપતો.

તતોઽઞ્જલૌ જલં કૃત્વા ગોકર્ણસ્તમુદૈરયત્ । તત્સેકહતપાપોઽસૌ પ્રવક્તું ઉપચક્રમે

પછી ગોકર્ણે હાથમાં પાણી લઈને એના ઉપર છાંટ્યું; એ એક જ ક્રિયાથી પાપી થોડો મુક્ત થયો અને બોલવા લાગ્યો.

પ્રેત ઉવાચ - અહં ભ્રાતા ત્વદીયોઽસ્મિ ધુન્ધુકારીરિ નામતઃ । સ્વકીયેનૈવ દોષેણ બ્રહ્મત્વં નાશિતં મયા

ભૂતએ કહ્યું: 'હું તારો ભાઈ ધુંધુકારી છું; મારા પોતાના દોષથી માનવ જન્મ બરબાદ કરી નાખ્યો છે.'

કર્મણો નાસ્તિ સંખ્યા મે મહાજ્ઞાને વિવર્તિનઃ । લોકાનાં હિંસકઃ સોઽહં સ્ત્રીભિર્દુઃખેન મારિતઃ

મારા કર્મોની ગણતરી જ નથી, હું અજ્ઞાનથી ભટકતો રહ્યો; લોકોએ દુઃખ આપ્યું, અને સ્ત્રીઓએ મારું જીવન દુઃખથી છીનવી લીધું.

અતઃ પ્રેતત્વં આપન્નો દુર્દશાં ચ વહામ્યહમ્ । વાતાહારેણ જીવામિ દૈવાધીનફલોદયાત્

એથી હું ભૂત બની ગયો છું અને આ દુઃખદ સ્થિતિ ભોગવી રહ્યો છું; હવામા જીવતો છું, અને જે ફળ મળે છે એ બધું નસીબ પર છે.

અહો બન્ધો કૃપાસિન્ધો ભ્રાતર્મામાશુ મોચય । ગોકર્ણો વચનં શ્રુત્વા તસ્મૈ વાક્યં અથાબ્રવીત્

અરે ભાઈ, દયાના સાગર, મને જલ્દી મુક્ત કરો! ગોકર્ણે આ શબ્દો સાંભળ્યા પછી તેને કહ્યું:

ગોકર્ણ ઉવાચ - ત્વદર્થં તુ ગયાપિણ્ડો મયા દત્તો વિધાનતઃ । તત્કથં નૈવ મુક્તોઽસિ મમાશ્ચર્યં ઇદં મહત્

ગોકર્ણે કહ્યું: તારા માટે મેં ગયામાં વિધિપૂર્વક પિંડ આપ્યો છે. છતાં તું મુક્ત કેમ થયો નથી? આ તો મને બહુ આશ્ચર્યજનક લાગે છે.

ગયાશ્રાદ્ધાન્ન મુક્તિશ્ચેત્ ઉપાયો નાપરસ્ત્વિહ । કિં વિધેયં મયા પ્રેત તત્ત્વં વદ સવિસ્તરમ્

જો ગયામાં શ્રાદ્ધ કરીને પણ મુક્તિ મળતી નથી, તો અહીં બીજું કોઈ ઉપાય નથી. હવે હું તારા માટે શું કરું? સાચું અને વિગતે કહેજે.

પ્રેત ઉવાચ - ગયાશ્રાદ્ધશતેનાપિ મુક્તિર્મે ન ભવિષ્યતિ । ઉપાયં અપરં કંચિત્ ત્વં વિચારય સામ્પ્રતમ્

પ્રેતએ કહ્યું: ગયામાં સો વખત શ્રાદ્ધ કરાવું તો પણ મને મુક્તિ મળવાની નથી. હવે તું બીજો કોઈ ઉપાય વિચારીને કર.

ઇતિ તદ્‌વાક્યમાકર્ણ્ય ગોકર્ણો વિસ્મયં ગતઃ । શતશ્રાદ્ધૈર્ન મુક્તિશ્ચેત્ અસાધ્યં મોચનં તવ

આવું વચન સાંભળીને ગોકર્ણે આશ્ચર્ય માન્યું: જો સો શ્રાદ્ધથી પણ મુક્તિ મળતી નથી, તો તારી મુક્તિ તો બહુ જ મુશ્કેલ છે.

ઇદાનીં તુ નિજં સ્થાનં આતિષ્ઠ પ્રેત નિર્ભયઃ । ત્વન્મુક્તિસાધકં કિંચિત્ આચરિષ્યે વિચાર્ય ચ

હવે તું નિર્ભય થઈને તારી જગ્યા પર રહેજે. હું વિચાર કરીને તારી મુક્તિ માટે કોઈ ઉપાય જરૂર કરીશ.

ધુન્ધુકારી નિજસ્થાનં તેનાદિષ્ટસ્તતો ગતઃ । ગોકર્ણશ્ચિન્તયામાસ તાં રાત્રિં ન તદધ્યગાત્

ગોકર્ણે એમ કહ્યું પછી ધુંધુકારી પોતાના સ્થાને ગયો. ગોકર્ણ આખી રાત એ વિચારોમાં જાગતો રહ્યો, ઊંઘી શક્યો નહીં.

પ્રાતસ્તં આગતં દૃષ્ટ્વા લોકાઃ પ્રીત્યાઃ સમાગતાઃ । તત્સર્વં કથિતં તેન યત્ જાતં ચ યથા નિશિ

સવારે તેને આવતો જોઈને લોકો આનંદથી ભેગા થયા. ગોકર્ણે રાતે જે થયું એ બધું તેમને કહી સંભળાવ્યું.

વિદ્વાંસો યોગનિષ્ઠાશ્ચ જ્ઞાનિનો બ્રહ્મવાદિનઃ । તન્મુક્તિં નૈવ તેઽપશ્યન્ પશ્યન્તઃ શાસ્ત્રસંચયાન્

પંડિતો, યોગમાં સ્થિર રહેનારા, જ્ઞાનીઓ અને બ્રહ્મના ઉપદેશકો — બધા શાસ્ત્રો જોઈને પણ તેની મુક્તિ માટે કોઈ ઉપાય શોધી શક્યા નહીં.

તતઃ સર્વૈઃ સૂર્યવાક્યં તન્મુક્તૌ સ્થાપિતં પરમ્ । ગોકર્ણઃ સ્તમ્ભનં ચક્રે સૂર્યવેગસ્ય વૈ તદા

પછી સૌએ સૂર્યદેવના વચનને મુક્તિ માટે શ્રેષ્ઠ માન્યું. એ સમયે ગોકર્ણે સૂર્યના ગતિને રોકી દીધો.

તુભ્યં નમો જગત્ સાક્ષિન્ બ્રૂહિ મે મુક્તિહેતુકમ્ । તત્ શ્રુત્વા દૂરતઃ સૂર્યઃ સ્ફુટમિત્યભ્યભાષત

હે જગતના સાક્ષી, તમને વંદન કરું છું. મને મુક્તિનો ઉપાય કહો. દૂરથી આ સાંભળીને સૂર્યદેવે સ્પષ્ટ રીતે કહ્યું:

શ્રીમદ્‌ભાગવતાન્ મુક્તિઃ સપ્તાહં વાચનં કુરુ । ઇતિ સૂર્યવચઃ સર્વૈઃ ધર્મરૂપં તુ વિશ્રુતમ્

શ્રીમદ ભાગવતનું સાત દિવસ વાંચન કર — એથી મુક્તિ મળે છે. સૂર્યદેવના આ વચનને સૌએ સાચો ધર્મ સ્વીકાર્યો.

સર્વેઽબ્રુવન્ પ્રયત્નેન કર્તવ્યં સુકરં ત્વિદમ્ । ગોકર્ણો નિશ્ચયં કૃત્વા વાચનાર્થં પ્રવર્તિતઃ

બધાએ કહ્યું: આ કામ મન લગાડી કરીને કરવું જોઈએ, કારણ કે એ સહેલું છે. ગોકર્ણે પક્કો નિશ્ચય કરીને ભાગવતનું વાંચન શરૂ કર્યું.

તત્ર સંશ્રવણાર્થાય દેશગ્રામાજ્જના યયુઃ । પઙ્‌ગ્વન્ધ વૃદ્ધમન્દાશ્ચ તેઽપિ પાપક્ષયાય વૈ

આ સાંભળવા માટે ગામડાં અને પ્રદેશોમાંથી લોકો આવ્યા — લંગડા, અંધ, વૃદ્ધ અને ધીમા પણ પાપના નાશ માટે ત્યાં પહોંચ્યા.

સમાજસ્તુ મહાઞ્જાતો દેવવિસ્મયકારકઃ । યદૈવાસનમાસ્થાય ગોકર્ણોઽકથયત્કથામ્

મહાન સભા ભેગી થઈ, જે દેવતાઓને પણ આશ્ચર્યમાં મૂકે એવી હતી. ગોકર્ણે આસન પર બેસીને ભાગવતકથા કહેવાનું શરૂ કર્યું.

સ પ્રેતોઽપિ તદાઽઽયાતઃ સ્થાનં પશ્યન્ ઇતસ્તતઃ । સપ્તગ્રન્થિયુતં તત્ર અપશ્યત્ કીચકમુછ્રિતમ્

એ સમયે પ્રેત પણ ત્યાં આવ્યો, આસપાસ સ્થાન શોધતો રહ્યો. ત્યાં તેણે સાત ગાંઠવાળો ઊભો વાંસ જોઈયો.

તન્મૂલચ્છિદ્રમાવિશ્ય શ્રવણાર્થં સ્થિતૌ હ્યસૌ । વાતરૂપી સ્થિતિં કર્તું અશક્તો વંશમાવિશત્

તે વાંસની જડમાં છિદ્રમાં જઈને સાંભળવા ઊભો રહ્યો. પવનરૂપે રહેવું શક્ય ન હતું, એટલે વાંસમાં પ્રવેશ્યો.

વૈષ્ણવં બ્રાહ્મણં મુખ્યં શ્રોતારં પરિકલ્પ્ય સઃ । પ્રથમસ્કન્ધતઃ સ્પષ્ટં આખ્યાનં ધેનુજોઽકરત્

મુખ્ય વૈષ્ણવ બ્રાહ્મણને શ્રોતાનું સ્થાન માની, ધેનુપુત્ર ગોકર્ણે પ્રથમ સ્કંધથી સ્પષ્ટ રીતે ભાગવતકથા કહેવાનું શરૂ કર્યું.

દિનાન્તે રક્ષિતા ગાથા તદા ચિત્રં બભૂવ હ । વંશૈકગ્રન્થિભેદોઽભૂત્ સશબ્દં પશ્યતાં સતામ્

દિવસના અંતે જ્યારે ગાથા બોલવામાં આવી, ત્યારે એક અદ્ભુત ઘટના બની; બાંસની ગાંઠ ફાટી ગઈ અને એ અવાજ સર્વે સજ્જનોની સામે થયો.

દ્વિતીયેઽહ્નિ તથા સાયં દ્વિતીયગ્રન્થિભેદનમ્ । તૃતીયેઽહ્નિ તથા સાયં તૃતીયગ્રન્થિભેદનમ્

બીજા દિવસે સાંજે બીજી ગાંઠ તૂટી, અને ત્રીજા દિવસે પણ એ જ રીતે ત્રીજી ગાંઠ તૂટી.

એવં સપ્તદિનૈશ્ચૈવ સપ્તગ્રન્થિવિભેદનમ્ । કૃત્વા સ દ્વાદશસ્કન્ધ શ્રવણાત્ પ્રેતતાં જહૌ

આ રીતે સાત દિવસમાં બધી સાત ગાંઠો તૂટી ગઈ; બાર સ્કંધ સાંભળ્યા પછી તે પ્રેત અવસ્થાથી મુક્ત થયો.

દિવ્યરૂપધરો જાતઃ તુલસીદામમંડિતઃ । પીતવાસા ઘનશ્યમો મુકુટી કુણ્ડલાન્વિતઃ

તેને દિવ્ય રૂપ મળ્યું, તુલસીની માળા પહેરી, પીળા વસ્ત્રો ધારણ કર્યા, ઘનઘોર મેઘ જેવો શ્યામ વર્ણ, માથા પર મુગટ અને કાનમાં કુંડળ પહેર્યા.

નનામ ભ્રાતરં સદ્યો ગોકર્ણં ઇતિ ચાબ્રવીત્ । ત્વયાહં મોચિતો બન્ધો કૃપયા પ્રેતકશ્મલાત્

તે તરત જ પોતાના ભાઈ ગોકર્ણને વંદન કરીને બોલ્યો: 'તમારી દયા વડે હું બંધન અને પ્રેત અવસ્થાની અશુદ્ધિમાંથી મુક્ત થયો છું.'