શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

મલ્લિકાદામભિઃ પુષ્પૈર્દ્વિરેફકુલનાદિતે। જાલરન્ધ્રપ્રવિષ્ટૈશ્ચ ગોભિશ્ચન્દ્રમસોઽમલૈઃ

મલ્લિકા અને અન્ય ફૂલોની હારોથી, ભમરાઓના ગુંજનથી, અને જાળરીમાંથી ચાંદનીની શુદ્ધ કિરણો પ્રવેશતી હતી,

પારિજાતવનામોદ વાયુનોદ્યાનશાલિના। ધૂપૈરગુરુજૈ રાજન્જાલરન્ધ્રવિનિર્ગતૈઃ

પારીજાતવનની સુગંધવાળી પવન, બગીચાની હરિયાળી અને અગરૂના ધૂપના સુગંધથી, જે જાળરીમાંથી બહાર ફેલાતી હતી,

પયઃફેનનિભે શુભ્રે પર્યઙ્કે કશિપૂત્તમે। ઉપતસ્થે સુખાસીનં જગતામીશ્વરં પતિમ્

દૂધના ફેન જેવી સફેદ અને ઉત્તમ શયનપથ પર, ભૈષ્મીએ સુખથી બેઠેલા જગતના ઈશ્વર પતિની સેવા કરી.

વાલવ્યજનમાદાય રત્નદણ્ડં સખીકરાત્। તેન વીજયતી દેવી ઉપાસાંચક્ર ઈશ્વરમ્

પછી ભૈષ્મીએ પોતાની સખી પાસે થી રત્નજડિત દંડવાળું વાલાવજણ લઈ ભગવાનની સેવા કરતાં તેમને પંખો વળાવ્યું.

સોપાચ્યુતં ક્વણયતી મણિનૂપુરાભ્યાં। રેજેઽઙ્ગુલીયવલયવ્યજનાગ્રહસ્તા। વસ્ત્રાન્તગૂઢકુચકુઙ્કુમશોણહાર। ભાસા નિતમ્બધૃતયા ચ પરાર્ધ્યકાઞ્ચ્યા

જ્યારે અચ્યૂત પાસે ભૈષ્મી ગઈ, ત્યારે તેના પગમાં ઝણઝણતાં રત્નના પાયલ, હાથમાં વીજણ, વળય અને અંગૂઠી ઝગમગતાં, વસ્ત્રના અંતે છુપાયેલા સ્તન પર કુંકુમથી લાલ હાર અને કમર પર કિંમતી કંચુકા ઝળહળતી હતી; એ ખૂબ જ શોભી રહી હતી.

તાં રૂપિણીં શ્રીયમનન્યગતિં નિરીક્ષ્ય। યા લીલયા ધૃતતનોરનુરૂપરૂપા। પ્રીતઃ સ્મયન્નલકકુણ્ડલનિષ્કકણ્ઠ। વક્ત્રોલ્લસત્સ્મિતસુધાં હરિરાબભાષે

એવી રૂપવતી, શ્રીરૂપા અને ભગવાન સિવાય બીજું કોઈ આશ્રય ન ધરાવનારી, જે પોતાની લીલા દ્વારા ભગવાન જેવા જ રૂપમાં આવી હતી, તેને જોઈને, વાળ, કુંડળ અને ઝગમગતા હારથી શોભતા, મીઠા સ્મિતથી ભરેલા શ્રીહરિ પ્રસન્ન થઈને બોલ્યા.

શ્રીભગવાનુવાચ। રાજપુત્રીપ્સિતા ભૂપૈર્લોકપાલવિભૂતિભિઃ। મહાનુભાવૈઃ શ્રીમદ્ભી રૂપૌદાર્યબલોર્જિતૈઃ

ભગવાને કહ્યું: રાજકુમારી, તને દુનિયાના રક્ષક એવા રાજાઓએ ઇચ્છી હતી, જે મહાન શક્તિ, સંપત્તિ, સૌંદર્ય, ઉદારતા અને બળથી ભરપૂર હતા.

તાન્પ્રાપ્તાનર્થિનો હિત્વા ચૈદ્યાદીન્સ્મરદુર્મદાન્। દત્તા ભ્રાત્રા સ્વપિત્રા ચ કસ્માન્નો વવૃષેઽસમાન્

તારા માટે આવનારા એ ઈચ્છુકો અને શિશુપાલ જેવા અહંકારી રાજાઓને તું અવગણ્યા પછી, તારા ભાઈ અને પિતાએ તને આપી દીધી—તો પછી તું તારા સમાન પાત્રને કેમ પસંદ ન કર્યો?

રાજભ્યો બિભ્યતઃ સુભ્રુ સમુદ્રં શરણં ગતાન્। બલવદ્ભિઃ કૃતદ્વેષાન્પ્રાયસ્ત્યક્તનૃપાસનાન્

સુંદર ભ્રૂવાળી, રાજાઓના ડરથી તું દરિયાની શરણે ગઈ, અને શક્તિશાળી રાજાઓને દુશ્મન બનાવીને રાજગાદી પણ છોડી દીધી.

અસ્પષ્ટવર્ત્મનામ્પુંસામલોકપથમીયુષામ્। આસ્થિતાઃ પદવીં સુભ્રુ પ્રાયઃ સીદન્તિ યોષિતઃ

સુંદર ભ્રૂવાળી, જે સ્ત્રીઓ એવા પુરુષોનું અનુસરણ કરે છે, જેમનો માર્ગ સ્પષ્ટ નથી અને જે લોકમાર્ગ છોડી દે છે, તેઓ મોટાભાગે દુઃખ ભોગવે છે.

નિષ્કિઞ્ચના વયં શશ્વન્નિષ્કિઞ્ચનજનપ્રિયાઃ। તસ્માત્પ્રાયેણ ન હ્યાઢ્યા માં ભજન્તિ સુમધ્યમે

અમે હંમેશા નિર્વાસિત છીએ અને નિર્વાસિત લોકોના પ્રિય છીએ; એટલે, સુશીલ કટિવાળી, અમીર સ્ત્રીઓ સામાન્ય રીતે મને પસંદ કરતી નથી.

યયોરાત્મસમં વિત્તં જન્મૈશ્વર્યાકૃતિર્ભવઃ। તયોર્વિવાહો મૈત્રી ચ નોત્તમાધમયોઃ ક્વચિત્

જે લોકોનું ધન, જન્મ, પ્રતિષ્ઠા, સૌંદર્ય અને સ્થિતિ સમાન હોય, તેમના વચ્ચે જ લગ્ન અને મિત્રતા યોગ્ય છે; ઊંચા અને નીચા વચ્ચે ક્યારેય નહીં.

વૈદર્ભ્યેતદવિજ્ઞાય ત્વયા દીર્ઘસમીક્ષયા। વૃતા વયં ગુણૈર્હીના ભિક્ષુભિઃ શ્લાઘિતા મુધા

વિદર્ભની રાજકુમારી, તું આ વાત સમજ્યા વિના મને પસંદ કર્યો—જેમાં ગુણો ઓછા છે અને ભિક્ષુકો વ્યર્થમાં વખાણ કરે છે.

અથાત્મનોઽનુરૂપં વૈ ભજસ્વ ક્ષત્રિયર્ષભમ્। યેન ત્વમાશિષઃ સત્યા ઇહામુત્ર ચ લપ્સ્યસે

એટલે હવે, તારા જેવો ક્ષત્રિય વીર પસંદ કર, જેના દ્વારા તું આ લોક અને પરલોકમાં સાચી શુભતા પ્રાપ્ત કરી શકીશ.

ચૈદ્યશાલ્વજરાસન્ધ દન્તવક્ત્રાદયો નૃપાઃ। મમ દ્વિષન્તિ વામોરુ રુક્મી ચાપિ તવાગ્રજઃ

શિશુપાલ, શાલ્વ, જરાસંધ, દંતવક્ર અને બીજા રાજાઓ, સુશીલ જાંઘવાળી, મારા દુશ્મન છે અને તારો મોટાભાઈ રુક્મી પણ એમા છે.

તેષાં વીર્યમદાન્ધાનાં દૃપ્તાનાં સ્મયનુત્તયે। આનિતાસિ મયા ભદ્રે તેજોપહરતા સતામ્

સુમને, એ શક્તિના ઘમંડમાં અંધ અને અહંકારથી ભરેલા રાજાઓનો અભિમાન તોડવા અને સજ્જનોના હિત માટે હું તને અહીં લાવ્યો છું.

ઉદાસીના વયં નૂનં ન સ્ત્ર્યપત્યાર્થકામુકાઃ। આત્મલબ્ધ્યાસ્મહે પૂર્ણા ગેહયોર્જ્યોતિરક્રિયાઃ

હકીકતમાં, હું નિરસ છું, પત્ની, સંતાન કે ભોગની ઈચ્છા નથી; હું સ્વયંમાં પૂર્ણ છું અને મારું ઘર તો માત્ર પ્રકાશ વિનાનું યજ્ઞ છે.

શ્રીશુક ઉવાચ। એતાવદુક્ત્વા ભગવાનાત્માનં વલ્લભામિવ। મન્યમાનામવિશ્લેષાત્તદ્દર્પઘ્ન ઉપારમત્

શુકદેવે કહ્યું: ભગવાને આમ કહીને, જેમ પોતાને પ્રિય વલ્લભા હોય તેમ, જેને કદી વિયોગ થતો નથી એમ સમજીને, તેનો અભિમાન તોડી, વાત અટકાવી.

ઇતિ ત્રિલોકેશપતેસ્તદાત્મનઃ પ્રિયસ્ય દેવ્યશ્રુતપૂર્વમપ્રિયમ્। આશ્રુત્ય ભીતા હૃદિ જાતવેપથુશ્ચિન્તાં દુરન્તાં રુદતી જગામ હ

એ રીતે ત્રણેય લોકના સ્વામી પોતાના પ્રિયજન પાસેથી કદી ન સાંભળેલા કઠોર શબ્દો બોલ્યા, ત્યારે રાણી ડરી ગઈ, દિલ ધડકતું, અને ગાઢ દુઃખમાં રડી પડીને ડૂબી ગઈ.

પદા સુજાતેન નખારુણશ્રિયા ભુવં લિખન્ત્યશ્રુભિરઞ્જનાસિતૈઃ। આસિઞ્ચતી કુઙ્કુમરૂષિતૌ સ્તનૌ તસ્થાવધોમુખ્યતિદુઃખરુદ્ધવાક્

સુંદર પગની લાલ નખની ઝાંખીથી જમીન પર આડી લીટી દોરી, કાજલથી ભીંજાયેલા આંસુઓથી ધરતી ભીંજવી, કુંકુમ લગાવેલા સ્તન પણ ભીંજાઈ ગયા, અને તે ખૂબ દુઃખથી માથું ઝુકાવી, અવાજ અટકી ગયો.

તસ્યાઃ સુદુઃખભયશોકવિનષ્ટબુદ્ધેર્। હસ્તાચ્છ્લથદ્વલયતો વ્યજનં પપાત। દેહશ્ચ વિક્લવધિયઃ સહસૈવ મુહ્યન્। રમ્ભેવ વાયુવિહતો પ્રવિકીર્ય કેશાન્

ઘોર દુઃખ, ભય અને શોકથી બુદ્ધિ ગુમાવી, ઢીલા હાથમાંથી કાંડા ખસીને પડ્યા, પંખો પડી ગયો; શરીર અને મન ભટકી ગયાં, અને વાવાઝોડામાં વાવળી જેવી, વાળ વિખેરીને, બેભાન થઈ ગઈ.

તદ્દૃષ્ટ્વા ભગવાન્કૃષ્ણઃ પ્રિયાયાઃ પ્રેમબન્ધનમ્। હાસ્યપ્રૌઢિમજાનન્ત્યાઃ કરુણઃ સોઽન્વકમ્પત

આ જોઈને કૃષ્ણ, પ્રિયાની પ્રેમની બંધને બંધાઈને, તેની ઊંડા પ્રેમની ખબર ન હતી, તેથી દયાથી પગલાં ભર્યા.

પર્યઙ્કાદવરુહ્યાશુ તામુત્થાપ્ય ચતુર્ભુજઃ। કેશાન્સમુહ્ય તદ્વક્ત્રં પ્રામૃજત્પદ્મપાણિના

પલંગ પરથી ઉતરીને, ચારભુજાવાળા ભગવાને તેને ઊભી કરી, વાળ ગોઠવી, અને કમળ જેવા હાથથી તેનું મુખ પુંછ્યું.

પ્રમૃજ્યાશ્રુકલે નેત્રે સ્તનૌ ચોપહતૌ શુચા। આશ્લિષ્ય બાહુના રાજનનન્યવિષયાં સતીમ્

આંખોના આંસુ અને દુઃખથી ભીંજાયેલા સ્તનો પુંછી, રાજા, ભગવાને તેને બાહોમાં ભરી, જે એકમાત્ર તેમને જ સમર્પિત હતી.

સાન્ત્વયામાસ સાન્ત્વજ્ઞઃ કૃપયા કૃપણાં પ્રભુઃ। હાસ્યપ્રૌઢિભ્રમચ્ચિત્તામતદર્હાં સતાં ગતિઃ

સાંत्वના આપનારા ભગવાને, દયાથી દુઃખી રુક્મિણીને શાંત કરી. મજાક અને ગર્વથી ભ્રમાયેલી, એવી deserving ન હતી, છતાં સત્પુરુષોના આશ્રયદાતા ભગવાને તેને હળવી કરી.

શ્રીભગવાનુવાચ। મા મા વૈદર્ભ્યસૂયેથા જાને ત્વાં મત્પરાયણામ્। ત્વદ્વચઃ શ્રોતુકામેન ક્ષ્વેલ્યાચરિતમઙ્ગને

ભગવાને કહ્યું: હે વિદર્ભની રાજકુમારી, તું રીસ ન કર. હું જાણું છું કે તું મારામાં સંપૂર્ણ લાગણી ધરાવેછે. તારા મીઠા શબ્દો સાંભળવાની ઈચ્છાથી જ હું મજાકમાં આવું વર્ત્યો હતો, હે સુંદરે.

મુખં ચ પ્રેમસંરમ્ભ સ્ફુરિતાધરમીક્ષિતુમ્। કટાક્ષેપારુણાપાઙ્ગં સુન્દરભ્રુકુટીતટમ્

મને તો તારો પ્રેમથી ધ્રૂજતો મુખ, લાલચટાક આંખો, અને ભમરાવાળી ભૃકુટિ જોઈને આનંદ આવતો હતો.

અયં હિ પરમો લાભો ગૃહેષુ ગૃહમેધિનામ્। યન્નર્મૈરીયતે યામઃ પ્રિયયા ભીરુ ભામિનિ

હે ભયભીત અને સુંદર સ્ત્રી, ઘરવાળાઓ માટે ઘરજિંદગીમાં સૌથી મોટો લાભ એ છે કે, પોતાના પ્રિયજન સાથે મીઠા મજાકમાં સમય વિતાવવો.

શ્રીશુક ઉવાચ। સૈવં ભગવતા રાજન્વૈદર્ભી પરિસાન્ત્વિતા। જ્ઞાત્વા તત્પરિહાસોક્તિં પ્રિયત્યાગભયં જહૌ

શુકદેવજી કહે છે: હે રાજા, ભગવાને આવી રીતે રુક્મિણીજીને શાંત કરી. તેણે સમજ્યું કે ભગવાનના શબ્દો મજાકમાં હતા અને પ્રિય પતિ છોડીને જશે એનો ડર છોડી દીધો.