શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

તદ્‌ભૌમસૈન્યં ભગવાન્ ગદાગ્રજો વિચિત્રવાજૈર્નિશિતૈઃ શિલીમુખૈઃ । નિકૃત્તબાહૂરુશિરોધ્રવિગ્રહં ચકાર તર્હ્યેવ હતાશ્વકુઞ્જરમ્

ભગવાન ગદાધરે પૃથ્વીપુત્રની સેના પર અદભૂત ઘોડા અને તીક્ષ્ણ બાણો ચલાવ્યા, તેમનાં હાથ, પગ, માથાં અને શરીર કપાઈ ગયા અને એ સમયે ઘોડા અને હાથીઓ પણ માર્યા ગયા.

( અનુષ્ટુપ્ ) યાનિ યોધૈઃ પ્રયુક્તાનિ શસ્ત્રાસ્ત્રાણિ કુરૂદ્વહ । હરિસ્તાન્યચ્છિનત્ તીક્ષ્ણૈઃ શરૈરેકૈક શસ્ત્રીભિઃ

કુરુવંશી, જે-જે શસ્ત્ર અને બાણ યોદ્ધાઓએ ફેંક્યા, હરિએ દરેકને તીક્ષ્ણ બાણો અને તલવારવાળા તીરો વડે તોડી નાખ્યા.

ઉહ્યમાનઃ સુપર્ણેન પક્ષાભ્યાં નિઘ્નતા ગજાન્ । ગુરુત્મતા હન્યમાનાઃ તુણ્ડપક્ષનખૈર્ગજાઃ

સુપરણે ભગવાનને લઈ જઈને પોતાના પાંખોથી હાથીઓને માર્યા, ગરુડના ચાંચ, પાંખ અને નખથી હાથીઓ મરી ગયા.

પુરમેવાવિશન્નાર્તા નરકો યુધ્યયુધ્યત । દૃષ્ટ્વા વિદ્રાવિતં સૈન્યં ગરુડેનાર્દિતં સ્વકં

નરક દુ:ખી થઈને, પોતાનું સેનાનું ગરુડથી વિખેરાઈ ગયું જોઈ, લડતો લડતો શહેરમાં પ્રવેશ્યો.

તં ભૌમઃ પ્રાહરચ્છક્ત્યા વજ્રઃ પ્રતિહતો યતઃ । નાકમ્પત તયા વિદ્ધો માલાહત ઇવ દ્વિપઃ

પૃથ્વીથી જન્મેલો એ યોદ્ધા પોતાની શસ્ત્રથી હુમલો કરે છે, પણ વજ્ર જેવી શક્તિએ તેને રોકી નાખી છે; એ શસ્ત્રથી ઘાયલ થયાને છતાંય, તે જરા પણ ડગ્યો નહીં, જેમ કે ફૂલની માળા વાગે તો હાથીને કંઈ થાય નહીં.

શૂલં ભૌમોઽચ્યુતં હન્તું આદદે વિતથોદ્યમઃ । તદ્વિસર્ગાત્ પૂર્વમેવ નરકસ્ય શિરો હરિઃ । અપાહરદ્ ગજસ્થસ્ય ચક્રેણ ક્ષુરનેમિના

પૃથ્વીપુત્રે અચ્યૂતને મારવા માટે વ્યર્થ પ્રયત્નથી શૂળ ઉઠાવ્યું, પણ એ છોડે એ પહેલાં જ, હરિએ પોતાના તીક્ષ્ણ ચક્રથી, જે કાપવાની ધાર ધરાવતું હતું, હાથી પર બેઠેલા નરકાસુરનું માથું ધરીને કાપી નાખ્યું.

( મિશ્ર ) સકુણ્ડલં ચારુકિરીટભૂષણં બભૌ પૃથિવ્યાં પતિતં સમુજ્જ્વલમ્ । હા હેતિ સાધ્વિત્યૃષયઃ સુરેશ્વરા માલ્યૈર્મુકુન્દં વિકિરન્ત ઈડિરે

કુંડળ અને સુંદર મુગટથી શોભિત તેનું માથું, જમીન પર પડતાં જ તેજથી ઝગમગતું હતું; ઋષિઓ અને દેવતાઓએ 'હાય! વાહ!' એમ કહીને મુકુન્દનું સ્તુતિ કરતાં, તેના પર પુષ્પમાળાઓ વરસાવવી શરૂ કરી.

તતશ્ચ ભૂઃ કૃષ્ણમુપેત્ય કુણ્ડલે । પ્રતપ્તજામ્બૂનદરત્નભાસ્વરે । સવૈજયન્ત્યા વનમાલયાર્પયત્ પ્રાચેતસં છત્રમથો મહામણિમ્

પછી પૃથ્વી શ્રીકૃષ્ણ પાસે આવી, ચમકતા સોનાના અને રત્નજડિત કુંડળ, વૈજયંતી માળા, એક વિશાળ મણિ અને રાજાશાહી છત્ર લઈને, પ્રચેતસના પુત્રને ભેટરૂપે અર્પણ કર્યા.

( અનુષ્ટુપ્ ) અસ્તૌષીદથ વિશ્વેશં દેવી દેવવરાર્ચિતમ્ । પ્રાઞ્જલિઃ પ્રણતા રાજન્ ભક્તિપ્રવણયા ધિયા

પછી, દેવીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત, દેવીએ સર્વવિશ્વના સ્વામીની સ્તુતિ કરી. રાજા, તેણે ભક્તિથી ભરપૂર મનથી, હાથ જોડીને, નમ્રતાપૂર્વક પ્રણામ કર્યો.

ભૂમિરુવાચ નમસ્તે દેવદેવેશ શઙ્ખચક્રગદાધર । ભક્તેચ્છોપાત્તરૂપાય પરમાત્મન્નમોઽસ્તુ તે

ભૂમિએ કહ્યું: દેવોના દેવ, શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર, ભક્તોની ઇચ્છા પ્રમાણે રૂપ ધારણ કરનાર પરમાત્મા, તમને વંદન છે.

નમઃ પઙ્કજનાભાય નમઃ પઙ્કજમાલિને । નમઃ પઙ્કજનેત્રાય નમસ્તે પઙ્કજાઙ્ઘ્રયે

પદ્મનાભને વંદન, કમળની માળા ધારણ કરનારને વંદન, કમળ જેવી આંખો ધરાવનારને વંદન, કમળ જેવા ચરણ ધરાવનારને વંદન.

નમો ભગવતે તુભ્યં વાસુદેવાય વિષ્ણવે । પુરુષાયાદિબીજાય પૂર્ણબોધાય તે નમઃ

ભગવાન, વાસુદેવ, વિષ્ણુ, સર્વોચ્ચ પુરુષ, મૂળ બીજ, સંપૂર્ણ જ્ઞાન ધરાવનાર, તમને વંદન છે.

અજાય જનયિત્રેઽસ્ય બ્રહ્મણેઽનન્તશક્તયે । પરાવરાત્મન્ ભૂતાત્મન્ પરમાત્મન્ નમોઽસ્તુ તે

હે જન્મરહિત, સર્વસૃષ્ટિના સર્જનહાર, અનંત શક્તિ ધરાવનાર, સર્વના આત્મા, સર્વોચ્ચ અને સર્વત્ર વ્યાપક પરમાત્મા, તમારે હું વંદન કરું છું.

( મિશ્ર ) ત્વં વૈ સિસૃક્ષુરજ ઉત્કટં પ્રભો તમો નિરોધાય બિભર્ષ્યસંવૃતઃ । સ્થાનાય સત્ત્વં જગતો જગત્પતે કાલઃ પ્રધાનં પુરુષો ભવાન્ પરઃ

હે પ્રભુ, તમે સર્જન કરવા ઇચ્છો ત્યારે ઉગ્ર રૂપ ધારણ કરો છો અને અંધકારને નાશવા માટે આવો છો; જગતની સ્થિરતા માટે તમે સત્વરૂપ છો, હે જગતના સ્વામી; સમય, પ્રકૃતિ અને પરમ પુરુષ—આ બધું તમે જ છો.

અહં પયો જ્યોતિરથાનિલો નભો માત્રાણિ દેવા મન ઇન્દ્રિયાણિ । કર્તા મહાનિત્યખિલં ચરાચરં ત્વય્યદ્વિતીયે ભગવન્નયં ભ્રમઃ

પૃથ્વી, પાણી, અગ્નિ, વાયુ, આકાશ, ઇન્દ્રિયો, દેવતાઓ, મન અને મહત્તત્વ—ચાલતું કે અચળ, બધું જ, હે ભગવાન, આપમાં, જે અદ્વિતીય છો, કોઈ ભ્રમ રહેતો નથી.

તસ્યાત્મજોઽયં તવ પાદપઙ્કજં ભીતઃ પ્રપન્નાર્તિહરોપસાદિતઃ । તત્ પાલયૈનં કુરુ હસ્તપઙ્કજં શિરસ્યમુષ્યાખિલકલ્મષાપહમ્

આ તમારો પુત્ર ડરથી આપના કમળ જેવા ચરણોમાં શરણ આવી ગયો છે અને દુઃખથી મુક્તિ માગે છે; તેથી, કૃપા કરીને તેને રક્ષા કરો—તમારો કમળ જેવો હાથ, જે બધાં પાપ દૂર કરે છે, એ તેના માથા પર રાખો.

શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) ઇતિ ભૂમ્યર્થિતો વાગ્ભિઃ ભગવાન્ ભક્તિનમ્રયા । દત્ત્વાભયં ભૌમગૃહં પ્રાવિશત્ સકલર્દ્ધિમત્

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: ભૂમિદેવીની ભક્તિભરી, વિનમ્ર વાણીથી વિનંતી સાંભળી, ભગવાને તેમને નિર્ભયતા આપી અને પછી તે ધરતીપુત્રના વૈભવી ગૃહમાં પ્રવેશ્યા.

તત્ર રાજન્યકન્યાનાં ષટ્સહસ્રાધિકાયુતમ્ । ભૌમાહૃતાનાં વિક્રમ્ય રાજભ્યો દદૃશે હરિઃ

ત્યાં હરિએ છદમ સોળ હજારથી વધુ રાજકુમારીઓને જોયા, જેમને ધરતીપુત્રએ રાજાઓ પાસેથી છીનવી હતી.

તં પ્રવિષ્ટં સ્ત્રિયો વીક્ષ્ય નરવર્યં વિમોહિતાઃ । મનસા વવ્રિરેઽભીષ્ટં પતિં દૈવોપસાદિતમ્

જે સમયે એ શ્રેષ્ઠ પુરુષ અંદર પ્રવેશ્યા, ત્યારે એ સ્ત્રીઓ તેમને જોઈને મોહિત થઈ ગઈ અને પોતાના મનમાં તેમને પોતાના પસંદગીના પતિ તરીકે ઈચ્છવા લાગી, જાણે ભાગ્યે તેમને મળ્યા હોય.

ભૂયાત્ પતિરયં મહ્યં ધાતા તદનુમોદતામ્ । ઇતિ સર્વાઃ પૃથક્ કૃષ્ણે ભાવેન હૃદયં દધુઃ

‘આ પુરુષ મારા પતિ બને અને સર્જનહાર પણ એમાં સંમતિ આપે’—એવી ભાવનાથી દરેકે પોતાના હૃદયથી કૃષ્ણને સ્વીકાર્યા.

તાઃ પ્રાહિણોદ્ દ્વારવતીં સુમૃષ્ટવિરજોઽમ્બરાઃ । નરયાનૈર્મહાકોશાન્ રથાશ્વાન્ દ્રવિણં મહત્

તેમને શુદ્ધ અને સુંદર વસ્ત્રો પહેરાવીને, અનેક સેવકો, વિશાળ ખજાનો, રથો, ઘોડા અને ઘણું ધનસંપત્તિ સાથે દ્વારકા તરફ મોકલવામાં આવ્યા.

ઐરાવતકુલેભાંશ્ચ ચતુર્દન્તાંસ્તરસ્વિનઃ । પાણ્ડુરાંશ્ચ ચતુઃષષ્ટિં પ્રેરયામાસ કેશવઃ

કેશવે એરાવત વંશના ઝડપી અને ચાર દાંત ધરાવતા ચોખ્ખા સફેદ ચોસઠ હાથીઓ પણ મોકલ્યા.

ગત્વા સુરેન્દ્રભવનં દત્ત્વાદિત્યૈ ચ કુણ્ડલે । પૂજિતસ્ત્રિદશેન્દ્રેણ સહેન્દ્ર્યાણ્યા ચ સપ્રિયઃ

પછી તે દેવરાજના મહેલમાં ગયો અને કુણ્ડલ અદિતિને આપ્યા. એ સમયે દેવરાજ અને તેમની પ્રિય ઇન્દ્રાણી સાથે તેણે કૃષ્ણનું ખૂબ સન્માન કર્યું.

ચોદિતો ભાર્યયોત્પાટ્ય પારીજાતં ગરુત્મતિ । આરોપ્ય સેન્દ્રાન્ વિબુધાન્ નિર્જિત્યોપાનયત્ પુરમ્

પત્નીનું કહેવું સાંભળી, તેણે ગરુડ પર પારીજાત વૃક્ષ ઉખાડી લીધું અને ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓને હરાવીને એ વૃક્ષ પોતાના શહેરમાં લઈ આવ્યું.

સ્થાપિતઃ સત્યભામાયા ગૃહોદ્યાનોપશોભનઃ । અન્વગુર્ભ્રમરાઃ સ્વર્ગાત્ તદ્ ગન્ધાસવલમ્પટાઃ

એ વૃક્ષ સત્યભામાના ઘરનાં બગીચામાં રોપવામાં આવ્યું, જેના કારણે બગીચાની સુંદરતા વધી ગઈ. એ વૃક્ષની સુગંધ માટે સ્વર્ગમાંથી ભમરા પણ તેના પાછળ આવ્યા.

( મિશ્ર ) યયાચ આનમ્ય કિરીટકોટિભિઃ પાદૌ સ્પૃશન્ અચ્યુતમર્થસાધનમ્ । સિદ્ધાર્થ એતેન વિગૃહ્યતે મહાન્ અહો સુરાણાં ચ તમો ધિગાઢ્યતામ્

તે સ્ત્રીએ પોતાના મસ્તકના મુગટથી અચ્યૂતના પગ સ્પર્શી નમન કર્યું અને પોતાની ઇચ્છા પૂર્ણ કરવા વિનંતી કરી. આવું કરીને એ મહાન પુરુષે સર્વ ઇચ્છા પૂર્ણ કરી. અરે, દેવતાઓમાં અહંકારનું અંધકાર કેટલું ઘેરું છે!

( અનુષ્ટુપ્ ) અથો મુહૂર્ત એકસ્મિન્ નાનાગારેષુ તાઃ સ્ત્રિયઃ । યથોપયેમે ભગવાન્ તાવદ્ રૂપધરોઽવ્યયઃ

પછી, એક જ ક્ષણે, ભગવાને દરેક સ્ત્રીના અલગ-અલગ મહલમાં, જેટલી જરૂર હતી એટલી મુર્તિ ધારણ કરી, અને બધાને વિધિવત્ લગ્ન કર્યા.

( વંશસ્થા ) ગૃહેષુ તાસામનપાય્યતર્કકૃત્ નિરસ્તસામ્યાતિશયેષ્વવસ્થિતઃ । રેમે રમાભિર્નિજકામસમ્પ્લુતો યથેતરો ગાર્હકમેધિકાંશ્ચરન્

તે ભગવાન દરેક પત્નીના ઘરમાં રહ્યો, જ્યાં કોઈ તુલના કે ભેદ નહોતો. પોતાનાં મનની મજા માણતો, રમણીઓ સાથે આનંદ કરતાં, એ રીતે રહ્યો જેમ સામાન્ય ગૃહસ્થ પોતાની પત્નીઓ સાથે રહે છે.

( વસંતતિલકા ) ઇત્થં રમાપતિમવાપ્ય પતિં સ્ત્રિયસ્તા બ્રહ્માદયોઽપિ ન વિદુઃ પદવીં યદીયામ્ । ભેજુર્મુદાવિરતમેધિતયાનુરાગ હાસાવલોકનવસઙ્ગમજલ્પલજ્જાઃ

આ રીતે, જેમની પધ્ધતિ બ્રહ્મા પણ જાણતા નથી, એવા શ્રીમહાલક્ષ્મીના પતિને પતિરૂપે પામીને, એ સ્ત્રીઓ હંમેશાં વધતી જતી પ્રેમભાવથી, હાસ્ય, નજર, મિલન, રમૂજી વાતો અને લાજથી આનંદપૂર્વક સેવા કરતી રહી.