શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સ્ત્રીણાં નૈવ તુ વિશ્વાસં દુષ્ટાનાં કારયેત્ બુધઃ । વિશ્વાસે યઃ સ્થિતો મૂઢઃ સ દુઃખૈઃ પરિભૂયતે

જાણકાર માણસે કદી પણ દુષ્ટ સ્ત્રીઓ પર વિશ્વાસ કરવો નહીં; જે મૂર્ખ એ પર આધાર રાખે છે, એ દુઃખથી ઘેરાઈ જાય છે.

સુધામયં વચો યાસાં કામિનાં રસવર્ધનમ્ । હૃદયં ક્ષુરધારાભં પ્રિયઃ કો નામ યોષિતામ્

કામવાસનાથી ભરેલી સ્ત્રીઓના મીઠા બોલ તો અમૃત જેવાં લાગે છે અને આનંદ વધારતા હોય છે; પણ તેમનું હૃદય તો વાળી ધાર જેવી તીખું હોય છે—એમના માટે સાચો પ્રિય કોણ છે?

સંહૃત્ય વિત્તં તા યાતાઃ કુલટા બહુભર્તૃકાઃ । ધુમ્ધુકારી બભૂવાથ મહાન્ પ્રેતઃ કુકર્મતઃ

એ બહુ પતિ ધરાવતી વેશ્યાઓએ એનું બધું ધન લઈ લીધું અને ચાલતી બની; પછી ધુંધુકારી પોતાના કુકર્મના કારણે મોટો ભૂત બની ગયો.

વાત્યારૂપધરો નિત્યં ધાવન્ દશદિશોન્તરમ્ । શીતાતપ પરિક્લિષ્ટો નિરાહારઃ પિપાસિતઃ

એ વાવાઝોડાની જેમ રૂપ ધારણ કરીને, દસેય દિશામાં સતત દોડતો રહ્યો; ઠંડી અને ગરમીથી પીડાતો, ભુખ્યો અને તરસ્યો રહ્યો.

ન લેભે શરણં ક્વાપિ હા દૈવેતિ મુહુર્વદન્ । કિયત્કાલેન ગોકર્ણો મૃતં લોકાદબુધ્યત

એને ક્યાંયે આશરો મળ્યો નહીં, વારંવાર 'હાય નસીબ!' કહીને રડતો રહ્યો; થોડા સમય પછી ગોકર્ણે એની મૃત્યુની ખબર સાંભળી.

અનાથં તં વિદિત્વૈવ ગયાશ્રાદ્ધં અચીકરત્ । યસ્મિન્ તીર્થે તુ સંયાતિ તત્ર શ્રાદ્ધં અવર્તયત્

એને અનાથ જાણીને ગોકર્ણે ગયામાં શ્રાદ્ધ કર્યું; પછી જ્યાં જ્યાં તીર્થમાં ગયો, ત્યાં ત્યાં શ્રાદ્ધ વિધિ કરી.

એવં ભ્રમન્ સ ગોકર્ણઃ સ્વપુરં સમુપેયિવાન્ । રાત્રૌ ગૃહાંગણે સ્વપ્તું આગતોઽલક્ષિતઃ પરૈઃ

આ રીતે ફરતો ફરતો ગોકર્ણ પોતાનાં શહેરમાં પાછો આવ્યો; રાત્રે, ઘરના આંગણે, બીજાને ખબર પડે નહીં એમ સુવા આવ્યો.

તત્ર સુપ્તં સ વિજ્ઞાય ધુન્ધુકારી સ્વબાન્ધવમ્ । નિશીથે દર્શયામાસ મહારૌદ્રતરં વપુઃ

ત્યાં, ગોકર્ણને ઊંઘતો જોઈને, ધુંધુકારી એના સગા રૂપે મધ્યરાત્રે પોતાનું અત્યંત ભયાનક રૂપ બતાવ્યું.

સકૃન્મેષઃ સકૃદ્ધસ્તી સકૃચ્ચ મહિષોઽભવત્ । સકૃદિન્દ્ર સકૃચ્ચાગ્નિઃ પુનશ્ચ પુરુષોઽભવત્

ક્યારેક એ મેષ, ક્યારેક હાથી, ક્યારેક મહિષ, ક્યારેક ઇન્દ્ર, ક્યારેક અગ્નિ અને ફરી માણસ બનતો હતો—દરેક રૂપ માત્ર એકવાર જ ધારણ કરતો.

વૈપરીત્યં ઇદં દૃષ્ટ્વા ગોકર્ણો ધૈર્યસંયુતઃ । અયં દુર્ગતિકં કોઽપિ નિશ્ચિત્યાથ તમબ્રવીત્

આવો ઉલટફેર જોઈને ગોકર્ણ સ્થિર અને ધીરજપૂર્વક વિચાર્યો કે આ કોઈ દુઃખી આત્મા છે, અને પછી એણે એને પૂછ્યું.

ગોકર્ણ ઉવાચ - કસ્ત્વં ઉગ્રતરો રાત્રૌ કુતો યાતો દશાં ઇમામ્ । કિંવા પ્રેતઃ પિશાચો વા રાક્ષસોઽસીતિ શંસ નઃ

ગોકર્ણે પૂછ્યું: 'તુ કોણ છે, રાત્રે આવું ભયાનક રૂપ ધારણ કરનાર? ક્યાંથી આવી આ હાલતમાં પડ્યો? તું ભૂત છે કે પિશાચ કે રાક્ષસ? અમને સાચું કહો.'

સૂત ઉવાચ - એવં પૃષ્ટસ્તદા તેન રુરોદોચ્ચૈઃ પુનઃ પુનઃ । અશક્તો વચનોચ્ચારે સંજ્ઞામાત્રં ચકાર હ

સૂતે કહ્યું: એ રીતે પૂછતાં, એ વારંવાર ઉંચે અવાજે રડતો રહ્યો, બોલી શકતો નહોતો, માત્ર સંકેતથી જ પોતાની ઓળખ આપતો.

તતોઽઞ્જલૌ જલં કૃત્વા ગોકર્ણસ્તમુદૈરયત્ । તત્સેકહતપાપોઽસૌ પ્રવક્તું ઉપચક્રમે

પછી ગોકર્ણે હાથમાં પાણી લઈને એના ઉપર છાંટ્યું; એ એક જ ક્રિયાથી પાપી થોડો મુક્ત થયો અને બોલવા લાગ્યો.

પ્રેત ઉવાચ - અહં ભ્રાતા ત્વદીયોઽસ્મિ ધુન્ધુકારીરિ નામતઃ । સ્વકીયેનૈવ દોષેણ બ્રહ્મત્વં નાશિતં મયા

ભૂતએ કહ્યું: 'હું તારો ભાઈ ધુંધુકારી છું; મારા પોતાના દોષથી માનવ જન્મ બરબાદ કરી નાખ્યો છે.'

કર્મણો નાસ્તિ સંખ્યા મે મહાજ્ઞાને વિવર્તિનઃ । લોકાનાં હિંસકઃ સોઽહં સ્ત્રીભિર્દુઃખેન મારિતઃ

મારા કર્મોની ગણતરી જ નથી, હું અજ્ઞાનથી ભટકતો રહ્યો; લોકોએ દુઃખ આપ્યું, અને સ્ત્રીઓએ મારું જીવન દુઃખથી છીનવી લીધું.

અતઃ પ્રેતત્વં આપન્નો દુર્દશાં ચ વહામ્યહમ્ । વાતાહારેણ જીવામિ દૈવાધીનફલોદયાત્

એથી હું ભૂત બની ગયો છું અને આ દુઃખદ સ્થિતિ ભોગવી રહ્યો છું; હવામા જીવતો છું, અને જે ફળ મળે છે એ બધું નસીબ પર છે.

અહો બન્ધો કૃપાસિન્ધો ભ્રાતર્મામાશુ મોચય । ગોકર્ણો વચનં શ્રુત્વા તસ્મૈ વાક્યં અથાબ્રવીત્

અરે ભાઈ, દયાના સાગર, મને જલ્દી મુક્ત કરો! ગોકર્ણે આ શબ્દો સાંભળ્યા પછી તેને કહ્યું:

ગોકર્ણ ઉવાચ - ત્વદર્થં તુ ગયાપિણ્ડો મયા દત્તો વિધાનતઃ । તત્કથં નૈવ મુક્તોઽસિ મમાશ્ચર્યં ઇદં મહત્

ગોકર્ણે કહ્યું: તારા માટે મેં ગયામાં વિધિપૂર્વક પિંડ આપ્યો છે. છતાં તું મુક્ત કેમ થયો નથી? આ તો મને બહુ આશ્ચર્યજનક લાગે છે.

ગયાશ્રાદ્ધાન્ન મુક્તિશ્ચેત્ ઉપાયો નાપરસ્ત્વિહ । કિં વિધેયં મયા પ્રેત તત્ત્વં વદ સવિસ્તરમ્

જો ગયામાં શ્રાદ્ધ કરીને પણ મુક્તિ મળતી નથી, તો અહીં બીજું કોઈ ઉપાય નથી. હવે હું તારા માટે શું કરું? સાચું અને વિગતે કહેજે.

પ્રેત ઉવાચ - ગયાશ્રાદ્ધશતેનાપિ મુક્તિર્મે ન ભવિષ્યતિ । ઉપાયં અપરં કંચિત્ ત્વં વિચારય સામ્પ્રતમ્

પ્રેતએ કહ્યું: ગયામાં સો વખત શ્રાદ્ધ કરાવું તો પણ મને મુક્તિ મળવાની નથી. હવે તું બીજો કોઈ ઉપાય વિચારીને કર.

ઇતિ તદ્‌વાક્યમાકર્ણ્ય ગોકર્ણો વિસ્મયં ગતઃ । શતશ્રાદ્ધૈર્ન મુક્તિશ્ચેત્ અસાધ્યં મોચનં તવ

આવું વચન સાંભળીને ગોકર્ણે આશ્ચર્ય માન્યું: જો સો શ્રાદ્ધથી પણ મુક્તિ મળતી નથી, તો તારી મુક્તિ તો બહુ જ મુશ્કેલ છે.

ઇદાનીં તુ નિજં સ્થાનં આતિષ્ઠ પ્રેત નિર્ભયઃ । ત્વન્મુક્તિસાધકં કિંચિત્ આચરિષ્યે વિચાર્ય ચ

હવે તું નિર્ભય થઈને તારી જગ્યા પર રહેજે. હું વિચાર કરીને તારી મુક્તિ માટે કોઈ ઉપાય જરૂર કરીશ.

ધુન્ધુકારી નિજસ્થાનં તેનાદિષ્ટસ્તતો ગતઃ । ગોકર્ણશ્ચિન્તયામાસ તાં રાત્રિં ન તદધ્યગાત્

ગોકર્ણે એમ કહ્યું પછી ધુંધુકારી પોતાના સ્થાને ગયો. ગોકર્ણ આખી રાત એ વિચારોમાં જાગતો રહ્યો, ઊંઘી શક્યો નહીં.

પ્રાતસ્તં આગતં દૃષ્ટ્વા લોકાઃ પ્રીત્યાઃ સમાગતાઃ । તત્સર્વં કથિતં તેન યત્ જાતં ચ યથા નિશિ

સવારે તેને આવતો જોઈને લોકો આનંદથી ભેગા થયા. ગોકર્ણે રાતે જે થયું એ બધું તેમને કહી સંભળાવ્યું.

વિદ્વાંસો યોગનિષ્ઠાશ્ચ જ્ઞાનિનો બ્રહ્મવાદિનઃ । તન્મુક્તિં નૈવ તેઽપશ્યન્ પશ્યન્તઃ શાસ્ત્રસંચયાન્

પંડિતો, યોગમાં સ્થિર રહેનારા, જ્ઞાનીઓ અને બ્રહ્મના ઉપદેશકો — બધા શાસ્ત્રો જોઈને પણ તેની મુક્તિ માટે કોઈ ઉપાય શોધી શક્યા નહીં.

તતઃ સર્વૈઃ સૂર્યવાક્યં તન્મુક્તૌ સ્થાપિતં પરમ્ । ગોકર્ણઃ સ્તમ્ભનં ચક્રે સૂર્યવેગસ્ય વૈ તદા

પછી સૌએ સૂર્યદેવના વચનને મુક્તિ માટે શ્રેષ્ઠ માન્યું. એ સમયે ગોકર્ણે સૂર્યના ગતિને રોકી દીધો.

તુભ્યં નમો જગત્ સાક્ષિન્ બ્રૂહિ મે મુક્તિહેતુકમ્ । તત્ શ્રુત્વા દૂરતઃ સૂર્યઃ સ્ફુટમિત્યભ્યભાષત

હે જગતના સાક્ષી, તમને વંદન કરું છું. મને મુક્તિનો ઉપાય કહો. દૂરથી આ સાંભળીને સૂર્યદેવે સ્પષ્ટ રીતે કહ્યું:

શ્રીમદ્‌ભાગવતાન્ મુક્તિઃ સપ્તાહં વાચનં કુરુ । ઇતિ સૂર્યવચઃ સર્વૈઃ ધર્મરૂપં તુ વિશ્રુતમ્

શ્રીમદ ભાગવતનું સાત દિવસ વાંચન કર — એથી મુક્તિ મળે છે. સૂર્યદેવના આ વચનને સૌએ સાચો ધર્મ સ્વીકાર્યો.

સર્વેઽબ્રુવન્ પ્રયત્નેન કર્તવ્યં સુકરં ત્વિદમ્ । ગોકર્ણો નિશ્ચયં કૃત્વા વાચનાર્થં પ્રવર્તિતઃ

બધાએ કહ્યું: આ કામ મન લગાડી કરીને કરવું જોઈએ, કારણ કે એ સહેલું છે. ગોકર્ણે પક્કો નિશ્ચય કરીને ભાગવતનું વાંચન શરૂ કર્યું.