શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

તચ્છ્રુત્વા મહદાશ્ચર્યં કૃષ્ણાન્તઃપુરયોષિતઃ । અભ્યનન્દન્ બ્બહૂનબ્દાન્ નષ્ટં મૃતમિવાગતમ્

આ અદભુત વાર્તા સાંભળીને, કૃષ્ણના અંતઃપુરની સ્ત્રીઓએ ઘણા વર્ષો પછી મળેલા, ગુમ થયેલા ને પાછા આવેલા પુત્રનું આનંદથી સ્વાગત કર્યું.

દેવકી વસુદેવશ્ચ કૃષ્ણરામૌ તથા સ્ત્રિયઃ । દમ્પતી તૌ પરિષ્વજ્ય રુક્મિણી ચ યયુર્મુદમ્

દેવકી અને વસુદેવ, કૃષ્ણ-બલરામ અને તેમની પત્નીઓએ એ dampatīને હર્ષથી ભેટી લીધા, અને રુક્મિણી પણ આનંદથી જોડાઈ.

નષ્ટં પ્રદ્યુમ્નમાયાતં આકર્ણ્ય દ્વારકૌકસઃ । અહો મૃત ઇવાયાતો બાલો દિષ્ટ્યેતિ હાબ્રુવન્

પ્રદ્યુમ્ન, જે ગુમ થયો હતો, પાછો આવ્યો છે એવું સાંભળીને દ્વારકાવાસીઓએ આશ્ચર્યથી કહ્યું: 'અરે! આ બાળક તો જાણે મરી ગયો હતો, પણ સારા ભાગ્યે પાછો આવ્યો છે.'

( વસંતતિલકા ) યં વૈ મુહુઃ પિતૃસરૂપનિજેશભાવાઃ તન્માતરો યદભજન્ રહરૂઢભાવાઃ । ચિત્રં ન તત્ખલુ રમાસ્પદબિમ્બબિમ્બે કામે સ્મરેઽક્ષવિષયે કિમુતાન્યનાર્યઃ

જેને માતાઓએ વારંવાર પોતાના પતિ અને પિતા જેવો ભાવ રાખીને ભજ્યો, જેમની પ્રીતિ રોજ વધતી ગઈ—એમાં નવાઈ શું છે? લક્ષ્મીજીના નિવાસસ્થાનના પ્રતિબિંબમાં, કામ અને પ્રેમના ક્ષેત્રમાં, જે દુષ્ટ છે તેઓ શું કરી શકે?

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે ઉત્તરાર્ધે પ્રદ્યુમ્નોત્પત્તિનિરૂપણં નામ પઞ્ચપઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના ઉત્તરાર્ધમાં 'પ્રદ્યુમ્નના જન્મની વાર્તા' નામે પંચપંચાશિતમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

અથ ષટ્પઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ । શ્રીશુક ઉવાચ। સત્રાજિતઃ સ્વતનયાં કૃષ્ણાય કૃતકિલ્બિષઃ। સ્યમન્તકેન મણિના સ્વયમુદ્યમ્ય દત્તવાન્

હવે છપંચાશિતમો અધ્યાય શરૂ થાય છે. શ્રી શુકદેવજી કહે છે: સત્રાજિતે પોતે ગુનો કર્યો પછી, પોતાની દીકરીને કૃષ્ણને આપી, અને સ્વયમંતક મણિ પણ જાતે આપી દીધો.

શ્રીરાજોવાચ। સત્રાજિતઃ કિમકરોદ્બ્રહ્મન્કૃષ્ણસ્ય કિલ્બિષઃ। સ્યમન્તકઃ કુતસ્તસ્ય કસ્માદ્દત્તા સુતા હરેઃ

રાજાએ પૂછ્યું: બ્રાહ્મણ, સત્રાજિતે કૃષ્ણ સામે કયો ગુનો કર્યો? તેને સ્વયમંતક મણિ ક્યાંથી મળ્યો? અને તેણે પોતાની દીકરી હરિને શા માટે આપી?

શ્રીશુક ઉવાચ। આસીત્સત્રાજિતઃ સૂર્યો ભક્તસ્ય પરમઃ સખા। પ્રીતસ્તસ્મૈ મણિં પ્રાદાત્સ ચ તુષ્ટઃ સ્યમન્તકમ્

શ્રી શુકદેવજી બોલ્યા: સત્રાજિત સૂર્યદેવનો મહાન ભક્ત અને મિત્ર હતો. pleased થઈને સૂર્યદેવે તેને સ્વયમંતક મણિ આપ્યો હતો.

સ તં બિભ્રન્મણિં કણ્ઠે ભ્રાજમાનો યથા રવિઃ। પ્રવિષ્ટો દ્વારકાં રાજન્તેજસા નોપલક્ષિતઃ

સત્રાજિતે એ મણિ ગળામાં પહેરી, સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવતો દ્વારકામાં પ્રવેશ કર્યો, અને તેના તેજથી લોકો તેને ઓળખી શક્યા નહીં.

તં વિલોક્ય જના દૂરાત્તેજસા મુષ્ટદૃષ્ટયઃ। દીવ્યતેઽક્ષૈર્ભગવતે શશંસુઃ સૂર્યશઙ્કિતાઃ

લોકોએ દૂરથી તેને જોયો, તો તેજથી આંખે ચમક આવી ગઈ. તેઓએ પાશા રમતાં ભગવાનને કહ્યું કે કદાચ સૂર્યદેવ આવ્યા છે.

નારાયણ નમસ્તેઽસ્તુ શઙ્ખચક્રગદાધર। દામોદરારવિન્દાક્ષ ગોવિન્દ યદુનન્દન

નારાયણ, તમારે વંદન છે; શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર; દામોદર, કમળની આંખોવાળા, ગોવિંદ, યદુઓના આનંદ!

એષ આયાતિ સવિતા ત્વાં દિદૃક્ષુર્જગત્પતે। મુષ્ણન્ગભસ્તિચક્રેણ નૃણાં ચક્ષૂંષિ તિગ્મગુઃ

હે જગતના સ્વામી, જુઓ, સૂર્યદેવ તમને જોવા આવી રહ્યા છે; તેમના તીવ્ર કિરણોથી મનુષ્યોની નજર જતી રહી છે.

નન્વન્વિચ્છન્તિ તે માર્ગં ત્રિલોક્યાં વિબુધર્ષભાઃ। જ્ઞાત્વાદ્ય ગૂઢં યદુષુ દ્રષ્ટું ત્વાં યાત્યજઃ પ્રભો

નિશ્ચયે, દેવતાઓના શ્રેષ્ઠો ત્રણેય લોકમાં તમારો માર્ગ શોધે છે; આજે તેઓ જાણે છે કે તમે યદુઓમાં છુપાયા છો, એટલે અજન્મા ભગવાન તમને જોવા આવી રહ્યા છે.

શ્રીશુક ઉવાચ। નિશમ્ય બાલવચનં પ્રહસ્યામ્બુજલોચનઃ। પ્રાહ નાસૌ રવિર્દેવઃ સત્રાજિન્મણિના જ્વલન્

શ્રી શુકદેવજી બોલ્યા: જ્યારે બાળકોની વાત સાંભળી, કમળનેત્ર ભગવાન હસ્યા અને કહ્યું: 'એ સૂર્યદેવ નથી, પણ સત્રાજિત છે, જે મણિથી તેજમાન છે.'

સત્રાજિત્સ્વગૃહં શ્રીમત્કૃતકૌતુકમઙ્ગલમ્। પ્રવિશ્ય દેવસદને મણિં વિપ્રૈર્ન્યવેશયત્

સત્રાજિતે પોતાના સુંદર અને શુભ ચિહ્નોથી શોભાયમાન ઘરમાં પ્રવેશ કર્યો અને બ્રાહ્મણો દ્વારા પવિત્ર કરાયેલા દેવસ્થાને મણિ મૂક્યો.

દિને દિને સ્વર્ણભારાનષ્ટૌ સ સૃજતિ પ્રભો। દુર્ભિક્ષમાર્યરિષ્ટાનિ સર્પાધિવ્યાધયોઽશુભાઃ। ન સન્તિ માયિનસ્તત્ર યત્રાસ્તેઽભ્યર્ચિતો મણિઃ

હે પ્રભુ, એ મણિ દરરોજ આઠ મણ સોનુ ઉત્પન્ન કરે છે; જ્યાં એ મણિ પૂજાય છે ત્યાં દુર્ભિક્ષ, આપત્તિ, સાપનો ઉપદ્રવ, રોગ કે દુર્ભાગ્ય આવતું નથી.

સ યાચિતો મણિં ક્વાપિ યદુરાજાય શૌરિણા। નૈવાર્થકામુકઃ પ્રાદાદ્યાચ્ઞાભઙ્ગમતર્કયન્

યદુરાજ શૌરીએ જ્યારે મણિ માગ્યો, ત્યારે સત્રાજિતે ધનની ઇચ્છા ન હોવા છતાં પણ, માગણી અવગણીને મણિ આપ્યો નહીં.

તમેકદા મણિં કણ્ઠે પ્રતિમુચ્ય મહાપ્રભમ્। પ્રસેનો હયમારુહ્ય મૃગાયાં વ્યચરદ્વને

એક વખત પ્રસેનાએ એ તેજસ્વી મણિ ગળામાં પહેરી, ઘોડા પર ચડીને વનમાં શિકાર કરવા ગયો.

પ્રસેનં સહયં હત્વા મણિમાચ્છિદ્ય કેશરી। ગિરિં વિશન્જામ્બવતા નિહતો મણિમિચ્છતા

પ્રસેન અને તેના ઘોડાને એક સિંહે મારી નાખ્યા, મણિ લઈ ગયો અને પહાડની ગુફામાં ગયો; ત્યાં મણિ મેળવવાની ઇચ્છાથી જાંબવંતે એ સિંહને માર્યો.

સોઽપિ ચક્રે કુમારસ્ય મણિં ક્રીડનકં બિલે। અપશ્યન્ભ્રાતરં ભ્રાતા સત્રાજિત્પર્યતપ્યત

સત્રાજિતે પણ મણિને પોતાના દીકરાના રમકડાં તરીકે ગુફામાં રાખી દીધો હતો; પણ જ્યારે ભાઈ ક્યાં છે એ દેખાયું નહીં, ત્યારે સત્રાજિત ખૂબ જ દુઃખી થયો.

પ્રાયઃ કૃષ્ણેન નિહતો મણિગ્રીવો વનં ગતઃ। ભ્રાતા મમેતિ તચ્છ્રુત્વા કર્ણે કર્ણેઽજપન્જનાઃ

લોકોએ કાનમાં કાનમાં એમ કહેલું કે, 'મણિધારીને કૃષ્ણએ મારી નાખ્યો હશે અને એ જંગલમાં ગયો હશે; હવે એનો ભાઈ તો મારો થયો.' આ વાત બધાએ એકબીજાને ધીમે ધીમે સંભળાવી.

ભગવાંસ્તદુપશ્રુત્ય દુર્યશો લિપ્તમાત્મનિ। માર્ષ્ટું પ્રસેનપદવીમન્વપદ્યત નાગરૈઃ

ભગવાને જ્યારે પોતાના નામ પર દુષણ આવ્યું એ સાંભળ્યું, ત્યારે પોતાનો દોષ દૂર કરવા માટે શહેરના લોકોએ સાથે લઈને પ્રસેનાની પાંખે ચાલ્યા.

હતં પ્રસેનં અશ્વં ચ વીક્ષ્ય કેશરિણા વને। તં ચાદ્રિ પૃષ્ઠે નિહતમૃક્ષેણ દદૃશુર્જનાઃ

જંગલમાં પ્રસેન અને એના ઘોડાને સિંહે મારી નાખેલા જોઈને, લોકોએ પર્વતની ઢાળ પર એ સિંહને પણ રીછે મારેલો જોયો.

ઋક્ષરાજબિલં ભીમમન્ધેન તમસાવૃતમ્। એકો વિવેશ ભગવાનવસ્થાપ્ય બહિઃ પ્રજાઃ

ભયાનક અને ઘોર અંધકારથી ભરેલી રીછરાજાની ગુફામાં ભગવાન એકલા જ ગયા, અને બાકીના બધા લોકોને બહાર ઊભા રાખ્યા.

તત્ર દૃષ્ટ્વા મણિપ્રેષ્ઠં બાલક્રીડનકં કૃતમ્। હર્તું કૃતમતિસ્તસ્મિન્નવતસ્થેઽર્ભકાન્તિકે

ત્યાં ભગવાને મણિને બાળકના રમકડાં તરીકે રાખેલો જોયો, તો એ મણિ લેવા મનમાં નક્કી કરીને એ બાળકની પાસે ઊભા રહ્યા.

તમપૂર્વં નરં દૃષ્ટ્વા ધાત્રી ચુક્રોશ ભીતવત્। તચ્છ્રુત્વાભ્યદ્રવત્ક્રુદ્ધો જામ્બવાન્બલિનાં વરઃ

અજાણ્યા માણસને જોઈને દાયણે ડરીને બૂમ પાડી; એ સાંભળીને બલવાન જાંબવાન ગુસ્સે થઈને દોડી આવ્યો.

સ વૈ ભગવતા તેન યુયુધે સ્વામિનાઽઽત્મનઃ। પુરુષં પ્રાકૃતં મત્વા કુપિતો નાનુભાવવિત્

જાંબવાને ભગવાનને સામાન્ય માણસ સમજીને ગુસ્સાથી ઓળખ્યા વગર પોતાના સ્વામી સાથે જોરદાર યુદ્ધ કર્યું.

દ્વન્દ્વયુદ્ધં સુતુમુલમુભયોર્વિજિગીષતોઃ। આયુધાશ્મદ્રુમૈર્દોર્ભિઃ ક્રવ્યાર્થે શ્યેનયોરિવ

બન્ને વિજયની ઈચ્છા રાખીને, શસ્ત્રો, પથ્થરો, ઝાડ અને હાથ વડે એકબીજાની સામે ભયાનક યુદ્ધ કર્યું, જાણે માંસ માટે બે ગિધડા લડી રહ્યા હોય.

આસીત્તદષ્ટાવિંશાહમિતરેતરમુષ્ટિભિઃ। વજ્રનિષ્પેષપરુષૈરવિશ્રમમહર્નિશમ્

આ રીતે અઠ્ઠાવીસ દિવસ સુધી, દિવસ-રાત એકબીજાને વીજળી જેવી મુઠીઓથી આરામ વિના માર્યા.