શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

નિશાતમસિમુદ્યમ્ય સકિરીટં સકુણ્ડલમ્ । શમ્બરસ્ય શિરઃ કાયાત્ તામ્રશ્મશ્ર્વોજસાહરત્

પછી, મુગ્ધ તલવાર, મકૂટ અને કુંડળથી શોભતા, પ્રદ્યુમ્ને જોરથી શમ્બરનું તાંબડા દાઢીવાળું માથું શરીરથી અલગ કરી નાખ્યું.

આકીર્યમાણો દિવિજૈઃ સ્તુવદ્‌ભિઃ કુસુમોત્કરૈઃ । ભાર્યયામ્બરચારિણ્યા પુરં નીતો વિહાયસા

દેવતાઓએ પુષ્પવર્ષા અને સ્તુતિથી તેમનું સન્માન કર્યું, અને તેમની પત્ની, જે આકાશમાં ચાલતી હતી, તેમને શહેર તરફ લઈ ગઈ.

અન્તઃપુરવરં રાજન્ લલનાશતસઙ્કુલમ્ । વિવેશ પત્ન્યા ગગનાદ્ વિદ્યુતેવ બલાહકઃ

પછી, રાજા, અનેક સ્ત્રીઓથી ભરેલા સુંદર અંતઃપુરમાં, પોતાની પત્ની સાથે, આકાશમાંથી વીજળી જેવી પ્રવેશ્યા.

તં દૃષ્ટ્વા જલદશ્યામં પીતકૌશેયવાસસમ્ । પ્રલમ્બબાહું તામ્રાક્ષં સુસ્મિતં રુચિરાનનમ્

તેણે, મેઘ જેવી શ્યામ કાંતિ, પીળા રેશમી વસ્ત્રો, લાંબા હાથ, તાંબડા નેત્ર, સુંદર મુખ અને મૃદુ સ્મિત સાથે, અંદર પ્રવેશ કર્યો.

સ્વલઙ્કૃતમુખામ્ભોજં નીલવક્રાલકાલિભિઃ । કૃષ્ણં મત્વા સ્ત્રિયો હ્રીતા નિલિલ્યુસ્તત્ર તત્ર હ

તેણું મુખ કમળ જેવું, નિલા વાળથી શોભાયમાન, જોઈ સ્ત્રીઓએ તેને કૃષ્ણ સમજી, લાજથી અહીં-ત્યાં છુપાઈ ગઈ.

અવધાર્ય શનૈરીષદ્ વૈલક્ષણ્યેન યોષિતઃ । ઉપજગ્મુઃ પ્રમુદિતાઃ સસ્ત્રી રત્નં સુવિસ્મિતાઃ

હળવે સંકોચ સાથે, સ્ત્રીઓ ધીમે-ધીમે સમજવા લાગી અને આનંદપૂર્વક, આશ્ચર્યથી, એ અદભુત રત્ન પાસે આવી.

અથ તત્રાસિતાપાઙ્ગી વૈદર્ભી વલ્ગુભાષિણી । અસ્મરત્ સ્વસુતં નષ્ટં સ્નેહસ્નુતપયોધરા

પછી, વૈદર્ભી, કાળી આંખોવાળી અને મીઠી બોલતી, પોતાના ગુમ થયેલા પુત્રને યાદ કરીને, પ્રેમથી છાતી ભીની થઈ ગઈ.

કો ન્વયં નરવૈદૂર્યઃ કસ્ય વા કમલેક્ષણઃ । ધૃતઃ કયા વા જઠરે કેયં લબ્ધા ત્વનેન વા

આ મનુષ્યમણિ કોણ છે, કમળની આંખોવાળો? એ કયા ઘરના છે? કોના ગર્ભમાં હતો? આ સ્ત્રી કોણ છે, જેને એ મળ્યો છે?

મમ ચાપ્યાત્મજો નષ્ટો નીતો યઃ સૂતિકાગૃહાત્ । એતત્તુલ્યવયોરૂપો યદિ જીવતિ કુત્રચિત્

મારો પોતાનો પુત્ર પણ જન્મગૃહમાંથી ગુમ થયો હતો. આ પણ ઉંમર અને રૂપે એ જવો છે—જો એ ક્યાંક જીવતો હોય તો ક્યાં હશે?

કથં ત્વનેન સંપ્રાપ્તં સારૂપ્યં શાર્ઙ્ગધન્વનઃ । આકૃત્યાવયવૈર્ગત્યા સ્વરહાસાવલોકનૈઃ

એને શારંગધનુષધારી જેવી કાયાની, અંગોની, ચાલની, અવાજની, હાસ્યની અને નજરની સમાનતા કેવી રીતે મળી?

સ એવ વા ભવેત્ નૂનં યો મે ગર્ભે ધૃતોઽર્ભકઃ । અમુષ્મિન્ પ્રીતિરધિકા વામઃ સ્ફુરતિ મે ભુજઃ

ખરેખર, એ જ બાળક હશે, જેને મેં ગર્ભમાં ધાર્યું હતું. મારો ડાબો હાથ પ્રેમથી ફફડી ઉઠે છે અને એ માટે પ્રેમ વધે છે.

એવં મીમાંસમણાયાં વૈદર્ભ્યાં દેવકીસુતઃ । દેવક્યાનકદુન્દુભ્યાં ઉત્તમઃશ્લોક આગમત્

વૈદર્ભી આવી રીતે વિચારી રહી ત્યારે, દેવકીપુત્ર શ્રીકૃષ્ણ, દેવકી અને વસુદેવ સાથે ત્યાં આવ્યા.

વિજ્ઞાતાર્થોઽપિ ભગવાન્ તૂષ્ણીમાસ જનાર્દનઃ । નારદોઽકથયત્ સર્વં શમ્બરાહરણાદિકમ્

ભગવાન જનાર્દને બધું જાણતાં છતાં મૌન રહ્યા; નારદજીએ શમ્બરવધ સહિત સમગ્ર કથા કહી.

તચ્છ્રુત્વા મહદાશ્ચર્યં કૃષ્ણાન્તઃપુરયોષિતઃ । અભ્યનન્દન્ બ્બહૂનબ્દાન્ નષ્ટં મૃતમિવાગતમ્

આ અદભુત વાર્તા સાંભળીને, કૃષ્ણના અંતઃપુરની સ્ત્રીઓએ ઘણા વર્ષો પછી મળેલા, ગુમ થયેલા ને પાછા આવેલા પુત્રનું આનંદથી સ્વાગત કર્યું.

દેવકી વસુદેવશ્ચ કૃષ્ણરામૌ તથા સ્ત્રિયઃ । દમ્પતી તૌ પરિષ્વજ્ય રુક્મિણી ચ યયુર્મુદમ્

દેવકી અને વસુદેવ, કૃષ્ણ-બલરામ અને તેમની પત્નીઓએ એ dampatīને હર્ષથી ભેટી લીધા, અને રુક્મિણી પણ આનંદથી જોડાઈ.

નષ્ટં પ્રદ્યુમ્નમાયાતં આકર્ણ્ય દ્વારકૌકસઃ । અહો મૃત ઇવાયાતો બાલો દિષ્ટ્યેતિ હાબ્રુવન્

પ્રદ્યુમ્ન, જે ગુમ થયો હતો, પાછો આવ્યો છે એવું સાંભળીને દ્વારકાવાસીઓએ આશ્ચર્યથી કહ્યું: 'અરે! આ બાળક તો જાણે મરી ગયો હતો, પણ સારા ભાગ્યે પાછો આવ્યો છે.'

( વસંતતિલકા ) યં વૈ મુહુઃ પિતૃસરૂપનિજેશભાવાઃ તન્માતરો યદભજન્ રહરૂઢભાવાઃ । ચિત્રં ન તત્ખલુ રમાસ્પદબિમ્બબિમ્બે કામે સ્મરેઽક્ષવિષયે કિમુતાન્યનાર્યઃ

જેને માતાઓએ વારંવાર પોતાના પતિ અને પિતા જેવો ભાવ રાખીને ભજ્યો, જેમની પ્રીતિ રોજ વધતી ગઈ—એમાં નવાઈ શું છે? લક્ષ્મીજીના નિવાસસ્થાનના પ્રતિબિંબમાં, કામ અને પ્રેમના ક્ષેત્રમાં, જે દુષ્ટ છે તેઓ શું કરી શકે?

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે ઉત્તરાર્ધે પ્રદ્યુમ્નોત્પત્તિનિરૂપણં નામ પઞ્ચપઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના ઉત્તરાર્ધમાં 'પ્રદ્યુમ્નના જન્મની વાર્તા' નામે પંચપંચાશિતમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

અથ ષટ્પઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ । શ્રીશુક ઉવાચ। સત્રાજિતઃ સ્વતનયાં કૃષ્ણાય કૃતકિલ્બિષઃ। સ્યમન્તકેન મણિના સ્વયમુદ્યમ્ય દત્તવાન્

હવે છપંચાશિતમો અધ્યાય શરૂ થાય છે. શ્રી શુકદેવજી કહે છે: સત્રાજિતે પોતે ગુનો કર્યો પછી, પોતાની દીકરીને કૃષ્ણને આપી, અને સ્વયમંતક મણિ પણ જાતે આપી દીધો.

શ્રીરાજોવાચ। સત્રાજિતઃ કિમકરોદ્બ્રહ્મન્કૃષ્ણસ્ય કિલ્બિષઃ। સ્યમન્તકઃ કુતસ્તસ્ય કસ્માદ્દત્તા સુતા હરેઃ

રાજાએ પૂછ્યું: બ્રાહ્મણ, સત્રાજિતે કૃષ્ણ સામે કયો ગુનો કર્યો? તેને સ્વયમંતક મણિ ક્યાંથી મળ્યો? અને તેણે પોતાની દીકરી હરિને શા માટે આપી?

શ્રીશુક ઉવાચ। આસીત્સત્રાજિતઃ સૂર્યો ભક્તસ્ય પરમઃ સખા। પ્રીતસ્તસ્મૈ મણિં પ્રાદાત્સ ચ તુષ્ટઃ સ્યમન્તકમ્

શ્રી શુકદેવજી બોલ્યા: સત્રાજિત સૂર્યદેવનો મહાન ભક્ત અને મિત્ર હતો. pleased થઈને સૂર્યદેવે તેને સ્વયમંતક મણિ આપ્યો હતો.

સ તં બિભ્રન્મણિં કણ્ઠે ભ્રાજમાનો યથા રવિઃ। પ્રવિષ્ટો દ્વારકાં રાજન્તેજસા નોપલક્ષિતઃ

સત્રાજિતે એ મણિ ગળામાં પહેરી, સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવતો દ્વારકામાં પ્રવેશ કર્યો, અને તેના તેજથી લોકો તેને ઓળખી શક્યા નહીં.

તં વિલોક્ય જના દૂરાત્તેજસા મુષ્ટદૃષ્ટયઃ। દીવ્યતેઽક્ષૈર્ભગવતે શશંસુઃ સૂર્યશઙ્કિતાઃ

લોકોએ દૂરથી તેને જોયો, તો તેજથી આંખે ચમક આવી ગઈ. તેઓએ પાશા રમતાં ભગવાનને કહ્યું કે કદાચ સૂર્યદેવ આવ્યા છે.

નારાયણ નમસ્તેઽસ્તુ શઙ્ખચક્રગદાધર। દામોદરારવિન્દાક્ષ ગોવિન્દ યદુનન્દન

નારાયણ, તમારે વંદન છે; શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર; દામોદર, કમળની આંખોવાળા, ગોવિંદ, યદુઓના આનંદ!

એષ આયાતિ સવિતા ત્વાં દિદૃક્ષુર્જગત્પતે। મુષ્ણન્ગભસ્તિચક્રેણ નૃણાં ચક્ષૂંષિ તિગ્મગુઃ

હે જગતના સ્વામી, જુઓ, સૂર્યદેવ તમને જોવા આવી રહ્યા છે; તેમના તીવ્ર કિરણોથી મનુષ્યોની નજર જતી રહી છે.

નન્વન્વિચ્છન્તિ તે માર્ગં ત્રિલોક્યાં વિબુધર્ષભાઃ। જ્ઞાત્વાદ્ય ગૂઢં યદુષુ દ્રષ્ટું ત્વાં યાત્યજઃ પ્રભો

નિશ્ચયે, દેવતાઓના શ્રેષ્ઠો ત્રણેય લોકમાં તમારો માર્ગ શોધે છે; આજે તેઓ જાણે છે કે તમે યદુઓમાં છુપાયા છો, એટલે અજન્મા ભગવાન તમને જોવા આવી રહ્યા છે.

શ્રીશુક ઉવાચ। નિશમ્ય બાલવચનં પ્રહસ્યામ્બુજલોચનઃ। પ્રાહ નાસૌ રવિર્દેવઃ સત્રાજિન્મણિના જ્વલન્

શ્રી શુકદેવજી બોલ્યા: જ્યારે બાળકોની વાત સાંભળી, કમળનેત્ર ભગવાન હસ્યા અને કહ્યું: 'એ સૂર્યદેવ નથી, પણ સત્રાજિત છે, જે મણિથી તેજમાન છે.'

સત્રાજિત્સ્વગૃહં શ્રીમત્કૃતકૌતુકમઙ્ગલમ્। પ્રવિશ્ય દેવસદને મણિં વિપ્રૈર્ન્યવેશયત્

સત્રાજિતે પોતાના સુંદર અને શુભ ચિહ્નોથી શોભાયમાન ઘરમાં પ્રવેશ કર્યો અને બ્રાહ્મણો દ્વારા પવિત્ર કરાયેલા દેવસ્થાને મણિ મૂક્યો.

દિને દિને સ્વર્ણભારાનષ્ટૌ સ સૃજતિ પ્રભો। દુર્ભિક્ષમાર્યરિષ્ટાનિ સર્પાધિવ્યાધયોઽશુભાઃ। ન સન્તિ માયિનસ્તત્ર યત્રાસ્તેઽભ્યર્ચિતો મણિઃ

હે પ્રભુ, એ મણિ દરરોજ આઠ મણ સોનુ ઉત્પન્ન કરે છે; જ્યાં એ મણિ પૂજાય છે ત્યાં દુર્ભિક્ષ, આપત્તિ, સાપનો ઉપદ્રવ, રોગ કે દુર્ભાગ્ય આવતું નથી.